Phòng bệnh chủ động: Khi chăm sóc sức khỏe bắt đầu trước cả lúc phát bệnh
Phòng bệnh chủ động là cách tổ chức hệ thống y tế và thói quen chăm sóc sức khỏe sao cho nguy cơ bệnh tật được phát hiện, kiểm soát và can thiệp sớm, thông qua chính sách y tế phòng ngừa, khám sàng lọc miễn phí định kỳ và quản lý sức khỏe liên tục tại cộng đồng, thay vì chờ đến khi người dân xuất hiện triệu chứng rõ rệt mới điều trị. Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đánh dấu bước ngoặt khi yêu cầu chuyển trọng tâm sức khỏe từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn dân”. Điểm đáng nói là nghị quyết không dừng ở khẩu hiệu, mà đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức chăm sóc sức khỏe, coi y tế dự phòng là nền tảng của hệ thống. Câu hỏi không còn là chữa được bao nhiêu ca nặng, mà là đã ngăn được bao nhiêu người rơi vào tình trạng đó.
Quảng Ninh: Một lần khám miễn phí, mở ra cả hành trình quản lý sức khỏe
Quảng Ninh là ví dụ rõ ràng cho thấy phòng bệnh chủ động chỉ có ý nghĩa khi biến thành dịch vụ cụ thể cho từng người dân. Ông Châu Văn Hậu ở Vân Đồn không hề thấy mình ốm, nhưng vẫn đi khám sức khỏe định kỳ, tham gia chương trình khám sàng lọc miễn phí tại địa phương và bất ngờ được phát hiện dấu hiệu xơ phổi – căn bệnh ông chưa từng nghĩ tới. Với ông, những đợt khám này “rất thiết thực, bởi có những bệnh nếu không đi kiểm tra thì bản thân không biết mình đang có bệnh lý”. Điểm khác biệt của mô hình mới là sau mỗi lần khám, kết quả được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe cá nhân, người có nguy cơ được tư vấn, theo dõi tại tuyến cơ sở hoặc chuyển chuyên khoa khi cần. Một lần khám trở thành điểm khởi đầu cho quản lý sức khỏe suốt vòng đời, thay vì một sự kiện đơn lẻ rồi… để đó.
Từ Nghị quyết 72-NQ/TW đến chiến dịch khám 1,4 triệu người
Điều đáng bàn ở Quảng Ninh không chỉ là vài câu chuyện cá nhân, mà là cách cả hệ thống chính trị biến Nghị quyết 72-NQ/TW thành kế hoạch cụ thể. Thành ủy, HĐND, UBND đã xây dựng Kế hoạch 290/KH-UBND với 6 nhóm, 51 nhiệm vụ đến năm 2030, trong đó đặt mục tiêu từ năm 2026 người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, có sổ sức khỏe điện tử và y tế cơ sở được củng cố. Trên nền đó, ngành y tế phối hợp các địa phương triển khai chương trình khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí với quy mô hơn 1,4 triệu người trên toàn tỉnh. Đến ngày 30/9/2026, đã có 1.268.006 người được khám, đạt 99,97% số đối tượng cần khám. Đây không chỉ là con số ấn tượng, mà là bằng chứng cho thấy chính sách y tế phòng ngừa có thể đi vào thực tế nếu có tổ chức và quyết tâm.
Trạm y tế xã: Tuyến đầu của y tế dự phòng và giáo dục sức khỏe
Nếu Nghị quyết là khung, thì trạm y tế xã chính là nơi người dân cảm nhận rõ nhất sự chuyển trọng tâm sức khỏe. Quảng Ninh đã tổ chức lại mạng lưới bệnh viện đa khoa khu vực và trạm y tế cấp xã, đưa nhân lực y tế dự phòng, dân số từ trung tâm y tế về trạm, đồng thời điều động bác sĩ từ bệnh viện xuống tuyến cơ sở để nâng năng lực chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tại Hoành Mô, trạm y tế xây kế hoạch riêng cho từng nhóm tuổi, khám tập trung, khám lưu động và khám tại nhà, bảo đảm người già, người khuyết tật, người ở vùng sâu, vùng xa đều được tiếp cận dịch vụ. Kết quả là 8.943/8.943 lượt người đã được khám, phát hiện sớm nhiều trường hợp tim bẩm sinh, dị tật cột sống, tật khúc xạ mắt để can thiệp hoặc theo dõi chuyên khoa. Quan trọng hơn, qua thăm khám, bà con hiểu rõ tình trạng sức khỏe, biết nguy cơ cần lưu ý để chủ động điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt và đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.
Từ chữa bệnh sang phòng bệnh: Bước chuyển không thể đảo ngược
Khi cán bộ y tế phải đến tận nhà người cao tuổi, người khuyết tật, người bệnh nặng để khám, khi mỗi người dân được lập sổ sức khỏe điện tử và theo dõi suốt vòng đời, chúng ta đang chứng kiến một bước chuyển không thể đảo ngược từ chữa bệnh sang phòng bệnh chủ động. Ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Y tế Quảng Ninh, khẳng định việc cơ bản hoàn thành chương trình khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân là dấu mốc quan trọng để ngành y tế chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang chủ động “phòng bệnh”. Định hướng đến hết năm 2028, 100% trạm y tế xã được đầu tư đủ cơ sở vật chất, thiết bị, nhân lực, mỗi trạm có ít nhất 5–6 bác sĩ, quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời trên nền tảng số, hướng tới mô hình trạm y tế thông minh. Nếu các địa phương khác coi đây là chuẩn mực mới của y tế dự phòng, Nghị quyết 72-NQ/TW sẽ không chỉ là văn bản, mà là bước ngoặt thực sự trong cách chúng ta bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
