Vành đai 3 TPHCM: tuyến chiến lược đang bước vào giai đoạn bản lề
Vành đai 3 TPHCM là tuyến giao thông liên vùng dài hơn 76 km, kết nối thành phố với các tỉnh lân cận, được thiết kế để giảm áp lực giao thông nội đô, rút ngắn hành trình ra các cửa ngõ phía Đông và tạo trục phát triển kinh tế mới cho khu vực Đông Nam Bộ thông qua việc phân luồng, tái phân bổ dòng xe cá nhân và xe hàng khỏi các trục xuyên tâm hiện hữu. Chính ở tính chất liên vùng đó, mỗi đoạn tuyến được đưa vào khai thác không chỉ là một công trình hạ tầng hoàn thành, mà còn là một thay đổi cấu trúc đối với cách người dân và doanh nghiệp di chuyển, vận chuyển hàng hóa và mở rộng sản xuất. Điểm nhấn mới nhất là quyết tâm thông xe 17 km đoạn trên cao phía Đông, từ nút giao HLD đến nút giao Tân Vạn, ngay trong tháng 11. Phó Chủ tịch UBND TPHCM Hoàng Nguyên Dinh cùng lãnh đạo các sở, ngành và Ban Quản lý dự án giao thông đã trực tiếp xuống công trường, khảo sát khoảng 58 km tuyến Vành đai 3 tại 11 vị trí từ khu vực TP Thủ Đức cũ, qua Bình Dương cũ đến Củ Chi, Hóc Môn và Bình Chánh cũ, để thúc tiến độ và kiểm tra chất lượng thi công. Đây là động thái cho thấy thành phố chấp nhận "mở đường khi còn dang dở" ở những đoạn hoàn thành sớm nhằm sớm đem lại lợi ích giao thông thay vì đợi đủ cả tuyến.
Đoạn trên cao khai thác: cú chuyển làn cho giao thông miền Đông và cửa ngõ TPHCM
Theo báo cáo của cơ quan quản lý, đoạn trên cao từ nút giao HLD, kết nối với cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây, đến nút giao Tân Vạn đã cơ bản hoàn thành. Các đơn vị đang bước vào giai đoạn lắp đặt hệ thống chiếu sáng, hoàn thiện các hạng mục an toàn giao thông và xử lý những phần việc cuối cùng – đúng kiểu "chạy nước rút" cho mục tiêu khai thác đồng bộ 17 km đoạn trên cao trong tháng 11. Đoạn tuyến phía Đông này được xác định là có vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực giao thông tại các cửa ngõ TPHCM, kết nối khu vực Bình Dương cũ với hệ thống giao thông hướng về các cảng, đồng thời tạo hành lang thông suốt cho luồng xe hàng đang phải len lỏi trên Quốc lộ 1 và những trục xuyên tâm vốn đã quá tải. Nói cách khác, khi 17 km đoạn trên cao khai thác, người dân miền Đông sẽ có một "làn cao tốc trên cao" để tránh các điểm nóng ùn tắc TPHCM, còn doanh nghiệp vận tải sẽ bớt phụ thuộc các nút giao truyền thống thường xuyên kẹt xe.
Sân bay Long Thành và không gian kinh tế mới: Vành đai 3 là trục xương sống
Nếu nhìn xa hơn vài năm, tác động của Vành đai 3 TPHCM không dừng lại ở những phút giãn dòng xe cộ tại các nút giao. Đoạn phía Đông được xác định là một trong những hành lang giao thông quan trọng kết nối với sân bay Long Thành, dự kiến đưa vào khai thác cuối năm 2026. Điều này có nghĩa, ngay từ khi 17 km đoạn trên cao vận hành, người dân và doanh nghiệp đã có thể “làm quen” với một trục di chuyển mới hướng về sân bay, thay vì dồn hết lên cao tốc hiện hữu. Theo cơ quan quản lý giao thông, khi hoàn thành, tuyến Vành đai 3 sẽ kết nối các địa phương trong vùng, góp phần hoàn thiện hệ thống giao thông trục xương sống và thúc đẩy giao thương của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Ở góc độ kinh tế đô thị, đây là cơ sở để hình thành các cụm logistics, khu công nghiệp và khu dân cư mới dọc theo tuyến, với ưu thế tiếp cận nhanh cảng biển, sân bay và các khu chế xuất. Câu hỏi không còn là "Vành đai 3 có tạo không gian phát triển hay không", mà là địa phương và doanh nghiệp sẽ chủ động nắm bắt nhịp dịch chuyển này như thế nào.
Thách thức vật liệu và bài toán tiến độ: cái giá phải trả để hết kẹt xe
Trong khi đoạn trên cao phía Đông gần như đã đi tới đích, toàn dự án Vành đai 3 vẫn đang đối mặt với những thách thức rất cụ thể. Ban quản lý dự án cho biết, với đoạn qua khu vực Bình Dương cũ và phía Tây TPHCM, phần lớn các vị trí đã hoàn thành gia tải, nhiều cầu cơ bản hoàn thành, một số đoạn đang thi công lớp đá và thảm bê tông nhựa. Tuy vậy, biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng và tình trạng khan hiếm nhựa đường nhập khẩu – dự kiến còn kéo dài do tình hình Trung Đông – đang gây sức ép lên tiến độ. "Tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhựa đường nhập khẩu có khả năng tiếp tục kéo dài" là cảnh báo thẳng thắn từ Ban Giao thông. Ở giai đoạn nước rút, chủ đầu tư buộc phải rà soát nguồn cung, chủ động kế hoạch vật liệu và điều phối theo từng gói thầu để giữ mục tiêu khai thác đoạn phía Đông trong tháng 11. Đây là điểm đáng chú ý: người dân chờ ngày hết kẹt xe, nhưng để đạt được điều đó, dự án đang phải "cân từng tấn vật liệu" và chịu sức ép lớn về tổ chức thi công, nhân lực, thiết bị. Chấp nhận khó khăn và ưu tiên khai thác sớm đoạn hoàn thành chính là lựa chọn thực dụng nhưng hợp lý, khi chi phí ùn tắc TPHCM mỗi ngày không còn là con số có thể xem nhẹ.
Kết luận: 17 km trên cao là phép thử cho cách TPHCM tổ chức giao thông tương lai
Việc sớm đưa từng đoạn tuyến Vành đai 3 TPHCM vào khai thác, bắt đầu với 17 km đoạn trên cao phía Đông, là quyết định mang tính chủ động hơn là hoàn tất đủ mọi hạng mục rồi mới mở đường. Khi luồng xe được chuyển dần từ các trục xuyên tâm lên tuyến trên cao, thành phố sẽ có cơ sở rõ ràng để đánh giá hiệu quả giảm ùn tắc TPHCM tại cửa ngõ, điều chỉnh tổ chức giao thông và quy hoạch lại mặt đất theo hướng thân thiện hơn với người đi bộ và giao thông công cộng. Vành đai 3 không chỉ là chuyện xây thêm đường, mà là câu chuyện về cách TPHCM và vùng Đông Nam Bộ tái thiết hệ thống giao thông để phù hợp với một nền kinh tế đang dịch chuyển mạnh ra phía Đông, về phía các cảng và sân bay mới. 17 km đoạn trên cao chuẩn bị khai thác là phép thử đầu tiên cho năng lực tổ chức, điều phối và khai thác hạ tầng quy mô lớn. Nếu vượt qua phép thử này, người dân sẽ không chỉ có hành trình ngắn hơn và ít kẹt xe hơn, mà còn có cơ hội sống và làm việc trong một đô thị được thiết kế xoay quanh những trục giao thông hiện đại, thay vì mãi xoay quanh các nút thắt kẹt xe quen thuộc.
