Thị trường carbon Việt Nam: Định nghĩa không chỉ nằm trên giấy
Thị trường carbon Việt Nam là cơ chế nơi các doanh nghiệp, tổ chức giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon đã được đo lường, thẩm định, chứng nhận, nhằm biến kết quả giảm phát thải khí nhà kính thành hàng hóa có thể mua bán, bù trừ trách nhiệm phát thải và thu hút dòng vốn cho các dự án xanh, trên nền tảng khung pháp lý và thể chế quốc gia về khí hậu. Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026: Từ chính sách đến hành động diễn ra tại TP Hồ Chí Minh sáng ngày 14/8, với sự tham dự trực tiếp của 400 đại biểu từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, định chế tài chính và đối tác quốc tế. Việc tập trung đông đảo như vậy cho thấy thị trường carbon Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, chuyển trọng tâm từ soạn thảo văn bản sang vận hành trên thực tế. Điểm đáng nói là tinh thần của diễn đàn không trung lập: các bên tham gia đều nhìn nhận nếu chỉ dừng ở chủ trương, thị trường sẽ mãi là “khái niệm đẹp” nhưng vô dụng. Khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn, như Ban tổ chức nhấn mạnh, chỉ có thể được thu hẹp bằng đối thoại thực chất, thông tin minh bạch và những kết nối cụ thể.
Tín chỉ carbon: Hàng hóa khí hậu hay thủ tục giấy tờ phức tạp?
Cốt lõi của thị trường carbon Việt Nam là tín chỉ carbon – đơn vị đại diện cho một lượng giảm phát thải đã được ghi nhận. Việt Nam đã có hàng trăm dự án theo Cơ chế phát triển sạch (CDM) được cấp tín chỉ, hơn 10 dự án theo Cơ chế tín chỉ chung (JCM) và nhiều dự án theo các tiêu chuẩn carbon khác. Con số này cho thấy tiềm năng cung ứng tín chỉ là có thật, chứ không chỉ là kỳ vọng. Nhưng diễn đàn nhắc thẳng một thực tế dễ gây hiểu nhầm: không phải cứ có hoạt động giảm phát thải là tự động hình thành tín chỉ. Việc công nhận và phát hành tín chỉ đòi hỏi đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chuẩn và quy trình thẩm định nghiêm ngặt, từ đo lường đến xác nhận. Hiện có khoảng 30 tổ chức đáp ứng yêu cầu về chứng nhận, xác nhận giá trị sử dụng theo quy định – một mắt xích thiết yếu để biến tiềm năng giảm phát thải thành hàng hóa thực sự. Theo bà Phạm Liên Anh (IFC), Cục Biến đổi khí hậu và IFC đang chuẩn bị sổ tay hướng dẫn nhằm cung cấp chỉ dẫn thực tiễn cho doanh nghiệp xây dựng dự án carbon. Đây là bước đi đúng hướng, bởi nếu doanh nghiệp không hiểu rõ quy trình, tín chỉ carbon sẽ mãi là khái niệm kỹ thuật khó tiếp cận, thay vì trở thành chiến lược kinh doanh khí hậu.
Kết nối cung – cầu: Điều kiện để thị trường carbon vận hành minh bạch
Diễn đàn năm nay không chỉ bàn khung pháp lý mà đi thẳng vào câu hỏi thị trường: làm sao kết nối cung – cầu tín chỉ carbon để các dự án giảm phát thải có đầu ra và doanh nghiệp có công cụ bù trừ phát thải? Phiên Kết nối Doanh nghiệp (Business Matching Session) được tổ chức nhằm tạo không gian để các đơn vị cung ứng tín chỉ carbon gặp trực tiếp những doanh nghiệp có nhu cầu mua, trao đổi và bù trừ phát thải. Kết quả không dừng ở phát biểu: hai Biên bản ghi nhớ hợp tác về kết nối cung – cầu hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon đã được ký kết, giữa Viện Tư vấn Phát triển (CODE) với một doanh nghiệp và giữa Công ty Cổ phần Khoa học & Môi trường Giant Barb với Công ty Rockpine. Những thỏa thuận này được ký dưới sự chứng kiến của đại diện Bộ quản lý khí hậu và IFC, đánh dấu bước chuyển từ đối thoại, chia sẻ thông tin sang cam kết hợp tác cụ thể. Điểm đáng chú ý là diễn đàn thẳng thắn nhìn nhận: thị trường chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp có nhu cầu đủ lớn và mức giá tín chỉ phù hợp. Nhu cầu này được kỳ vọng tăng khi thị trường carbon qua giai đoạn thí điểm và số doanh nghiệp phải giao dịch hạn ngạch mở rộng, để tín chỉ từ các dự án giảm phát thải có thêm đầu ra trong nước.
Từ chính sách đến hành động: Các bên cùng tìm cách vận hành thông suốt
Nếu giai đoạn trước, tranh luận chủ yếu xoay quanh việc có nên lập thị trường carbon hay không, thì diễn đàn năm nay chuyển trọng tâm sang cách vận hành thông suốt. Các phiên thảo luận tập trung vào khung pháp lý, lộ trình phát triển thị trường carbon Việt Nam, cơ chế giao dịch, tín chỉ carbon, quy định liên quan đến Thỏa thuận Paris và kinh nghiệm quốc tế. Đặc biệt, ba phiên chuyên sâu bàn về vận hành thị trường, trao đổi kết quả giảm nhẹ phát thải theo Điều 6.2 và chất lượng tín chỉ dưới cơ chế Điều 6.4. Thông qua các tham luận, tọa đàm và kết nối doanh nghiệp, các bên cùng làm rõ cơ hội, khó khăn, vướng mắc trong triển khai chính sách; đồng thời thúc đẩy kết nối về tín chỉ carbon, tài chính xanh, công nghệ, dữ liệu và các dự án giảm phát thải. Ban Tổ chức kỳ vọng những vấn đề đặt ra không dừng lại trong hội trường, mà trở thành kiến nghị gửi tới cơ quan hoạch định chính sách và sáng kiến được nhân rộng trong thực tế. Điểm đáng nói là diễn đàn không xem thị trường carbon như câu chuyện riêng của cơ quan khí hậu mà là không gian hợp tác giữa nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức tài chính. Thị trường sẽ thất bại nếu chỉ dựa vào quy định bắt buộc mà thiếu dòng vốn, công nghệ và dữ liệu từ khu vực tư.
Tương lai thị trường carbon: Cơ hội chỉ đến với người dám hành động
Theo phát biểu khai mạc, những chủ trương, chính sách về thị trường carbon đang từng bước được cụ thể hóa và đi vào thực tiễn. Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 tiếp tục cụ thể hóa định hướng này khi tạo không gian để các bên cùng nhận diện điểm nghẽn và tìm giải pháp cho quá trình hình thành, vận hành thị trường. Ban Tổ chức kỳ vọng diễn đàn sẽ tạo thêm những kết nối, sáng kiến và cơ hội hợp tác mới, đồng thời hình thành kiến nghị thiết thực góp phần hoàn thiện và vận hành hiệu quả thị trường carbon Việt Nam. Nhìn từ bên ngoài, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: giai đoạn “chờ hướng dẫn” đang dần hết. Doanh nghiệp nào coi tín chỉ carbon là chi phí bắt buộc sẽ dễ bỏ lỡ cơ hội xây dựng lợi thế cạnh tranh xanh. Ngược lại, doanh nghiệp chủ động chuẩn bị dự án, tìm hiểu quy trình chứng nhận và tham gia kết nối cung – cầu sẽ là nhóm đầu tiên “gạn vàng” từ thị trường mới này. Thị trường carbon Việt Nam sẽ không hoàn hảo ngay, nhưng sự chuyển dịch từ văn bản sang hành động, từ hội thảo sang biên bản ghi nhớ hợp tác cho thấy bánh xe đã bắt đầu quay. Vấn đề còn lại là có đủ người tham gia đẩy bánh xe này đi xa, thay vì đứng ngoài quan sát.
