Thiết bị học tập số: Từ món quà vật chất tới cú hích cho tư duy số
Thiết bị học tập số là tập hợp các công cụ như máy tính, tai nghe, tivi thông minh và phần mềm đi kèm, cho phép giáo viên và học sinh dạy – học, tương tác, tra cứu và luyện tập kỹ năng trên môi trường số, thay đổi cách tổ chức lớp học từ truyền thống sang kết hợp trực tuyến – ngoại tuyến một cách linh hoạt và cá nhân hóa hơn. Trong bối cảnh đó, việc hơn 2.300 học sinh tại hai phân hiệu ở Hà Nội nhận được 55 máy tính, 90 tai nghe và 2 tivi thông minh đã tạo nên một bước ngoặt rõ rệt trong điều kiện dạy và học, đặc biệt với những trường vùng ngoại thành vốn thiếu thốn cả về số lượng lẫn chất lượng thiết bị.
Khoảng cách số ở ngoại thành: Từ phòng máy 20–27 máy cũ đến khoản đầu tư hơn 1,4 tỷ đồng
Điểm quan trọng nhất của câu chuyện này không phải là con số 55 máy tính cho học sinh, mà là khoảng trống quá lớn trước đó trong giáo dục công nghệ Hà Nội ở vùng ven. Trường Tiểu học Sơn Đồng chỉ có một phòng tin học với 20 máy tính đời cũ, đã xuống cấp, trong khi nhiều tiết học buộc 2–4 em phải dùng chung một máy. Trường Tiểu học và THCS Vân Canh cũng trong tình trạng tương tự với 27 máy tính thường xuyên hỏng hóc. Bổ sung 55 máy tính, 90 tai nghe và 2 tivi thông minh, với tổng giá trị hơn 1,4 tỷ đồng, không chỉ là thay máy cũ bằng máy mới mà là nâng chuẩn tối thiểu để các em có cơ hội tiếp cận hạ tầng số ở mức chấp nhận được. Nếu coi thiết bị là “điều kiện cần” cho giáo dục số, thì đến nay hai trường mới chỉ vừa tiệm cận vạch xuất phát.
‘Bytes for Future’: Khi máy tính trở thành phòng thí nghiệm kỹ năng số
Điểm đáng nói ở sáng kiến “Bytes for Future - Cỗ máy tri thức” là cách chương trình biến thiết bị học tập số thành phòng thí nghiệm kỹ năng số học sinh, thay vì chỉ là vài dãy máy tính cho môn Tin học. Máy tính, tai nghe và tivi thông minh được định hướng dùng cho tin học, ngoại ngữ, STEM, hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu và tự học – tức là len vào nhiều ngữ cảnh học tập khác nhau, giúp việc thực hành công nghệ trở nên thường xuyên và có ý nghĩa hơn. Theo ông Nguyễn Duy Cương, trong quá trình chuyển đổi số giáo dục, máy tính đã trở thành công cụ để học sinh tiếp cận tài liệu mở, học ngoại ngữ, tìm kiếm thông tin và từng bước hình thành năng lực tự học. Nói cách khác, mỗi ca học trên máy không chỉ là làm quen thao tác chuột – bàn phím, mà là rèn kỹ năng số gắn với tình huống học tập thực.
Cơ hội và trách nhiệm: Dạy dùng Internet an toàn quan trọng không kém dạy gõ phím
Khi những phòng máy cũ được thay bằng hệ thống thiết bị học tập số tốt hơn, câu hỏi không còn là “có máy tính cho học sinh hay chưa”, mà là “các em dùng máy tính để làm gì và như thế nào”. Các đại biểu tại lễ trao tặng đều nhấn mạnh song song hai nhiệm vụ: khai thác kho tri thức mở trên môi trường số và bảo vệ học sinh trước rủi ro trực tuyến. Nhà trường được đề nghị hướng dẫn kỹ năng số học sinh, từ văn hóa số, an toàn mạng đến cách chọn lọc thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nếu chỉ dừng ở việc dùng tivi thông minh để trình chiếu bài giảng, giáo dục công nghệ Hà Nội sẽ bỏ lỡ cơ hội rèn cho học sinh năng lực tự học, tư duy phản biện thông tin và ý thức trách nhiệm khi hiện diện trên không gian mạng – những năng lực cốt lõi của công dân số.
Từ hai phân hiệu ở Hà Nội tới bài toán dài hạn về công bằng số
Điểm tích cực là chương trình không dừng ở một lần trao tặng. Đại diện đơn vị đồng tổ chức khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp triển khai trong năm học mới, còn các trường cam kết quản lý, bảo dưỡng và đưa thiết bị vào dạy – học thường xuyên. Tuy vậy, 55 máy tính và hơn 1,4 tỷ đồng thiết bị mới chỉ chạm tới hơn 2.300 học sinh ở hai phân hiệu – con số khiêm tốn nếu nhìn trên toàn bản đồ giáo dục công nghệ Hà Nội. Những mô hình như “Bytes for Future” chứng minh một điều: đầu tư bài bản vào thiết bị học tập số có thể tạo khác biệt rõ rệt về chất lượng lớp học, nhưng để thu hẹp thật sự khoảng cách số, cần một chiến lược dài hạn – nơi ngân sách công, doanh nghiệp và nhà trường cùng chia sẻ trách nhiệm, và trong đó kỹ năng số học sinh được xem là chỉ số thành công quan trọng không kém điểm số các môn văn hóa.
