Từ 108 ngôi trường mới đến một cách nhìn khác về “đầu tư giáo dục”
Trường nội trú vùng biên là hệ thống các cơ sở giáo dục được xây dựng kiên cố tại khu vực biên giới, tổ chức ăn ở, học tập tập trung cho học sinh vùng sâu nhằm giảm bất bình đẳng, bảo đảm tiếp cận tri thức và gắn kết phát triển giáo dục với ổn định lâu dài của cộng đồng cư dân nơi phên giậu Tổ quốc. Lần đầu tiên, 108 ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp đồng loạt khánh thành đúng ngày khai giảng 5/9, đặt nền móng mới cho gần 113.000 học sinh vùng biên. Sự kiện không chỉ là “thêm vài ngàn phòng học” mà là thông điệp chính trị rõ ràng: giáo dục vùng biên không được tính bằng lợi nhuận ngắn hạn, mà bằng khả năng giữ dân, giữ đất. Khi Nhà nước chọn cách xây trường khang trang thay cho lớp học tranh tre, đó là quyết định đầu tư vào con người, vào tri thức, chứ không phải vào công trình bê tông vô hồn.
Mẫu Sơn: biểu tượng của cơ sở vật chất hiện đại giữa mây núi
Không phải ngẫu nhiên Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mẫu Sơn được chọn làm điểm cầu chính của tỉnh trong lễ khai giảng năm học 2026-2027. Ngôi trường rộng gần 70.000 m², tổng mức đầu tư hơn 390 tỷ đồng với 36 lớp, 1.260 học sinh, khu ký túc xá cho hơn 700 em, nhà ăn, nhà thi đấu, bể bơi và thư viện hiện đại là minh chứng rõ nhất cho khái niệm cơ sở vật chất hiện đại ở vùng biên. Trước đây, học sinh phải học ở nhiều điểm lẻ, có nơi cách trường chính gần 30 km, mùa đông giá rét khiến việc đến lớp là cuộc thử sức với thiên nhiên. Nay, các em tập trung về một không gian chung, sạch đẹp, đủ phòng bộ môn, sân bóng, khu thể thao. Điều đáng nói là sự thay đổi tâm thế: học sinh dân tộc thiểu số bước vào trường mới không còn trong vai “đối tượng cần hỗ trợ” mà là những công dân tương lai được trao điều kiện học tập ngang bằng.
Lợi ích cụ thể cho học sinh vùng sâu, không chỉ là mái trường khang trang
Nếu nhìn các trường nội trú vùng biên như các khối nhà, chúng ta sẽ bỏ qua bản chất quan trọng nhất: đó là mô hình làm lại hành trình đến trường của học sinh vùng sâu. Nội trú đồng nghĩa với được ăn no, mặc ấm, có chỗ ở an toàn, được học tập trong môi trường tiện nghi và được nuôi dưỡng hoài bão ngay tại quê hương. Việc đưa các trường nội trú liên cấp vào sử dụng giúp con em đồng bào dân tộc thiểu số bớt phụ thuộc vào đường xa, thời tiết khắc nghiệt, điểm trường phân tán. Năm học 2026-2027, Lạng Sơn chỉ còn 375 trường sau sắp xếp từ 645 đầu mối trước đó; nếu không có hệ thống nội trú, sáp nhập sẽ dễ biến thành rào cản mới. Nội trú biến khoảng cách địa lý thành khoảng cách đi bộ trong khuôn viên; biến nỗi lo ăn trưa, đi lại thành thời gian học thêm, đọc sách, chơi thể thao. Lợi ích ở đây là thời gian, sức khỏe và lòng tin của gia đình học sinh.
Giảm bất bình đẳng, giữ dân, giữ đất: ý nghĩa vượt ra ngoài lớp học
Các trường nội trú vùng biên không chỉ “giải bài toán giáo dục” mà đang âm thầm giải bài toán biên cương. Đặt nền móng giáo dục làm gốc rễ chính là cách kiên cố hóa biên giới bền vững nhất, bởi biên cương giữ đất là nhờ ta giữ được người. Trẻ em được đến trường, thầy cô bám bản trở thành những cột mốc chủ quyền sống động cắm vào lòng đất mẹ. Khi học sinh vùng sâu được học trong cơ sở vật chất hiện đại như Mẫu Sơn, Kiên Mộc, Khuất Xá, Quốc Khánh, khoảng cách giữa “trường làng” và “trường phố” thu hẹp, cơ hội phát triển nghề nghiệp tương lai mở rộng. Đây cũng là năm thứ hai ngành giáo dục địa phương thực hiện nghị quyết về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, gắn với yêu cầu chuyển biến chất lượng, quản trị nhà trường, ứng dụng công nghệ. Nói cách khác, cơ sở vật chất mới chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ sẽ đến nếu chương trình học, đội ngũ giáo viên và cách vận hành thực sự đổi khác.
Giai đoạn tiếp theo: từ 108 trường đến một hệ sinh thái giáo dục vùng biên
Chiến dịch “100 ngày đêm” đã đưa 108 trường nội trú hoàn thành đúng tiến độ, bổ sung 4.396 phòng học, 1.119 phòng bộ môn và 102 thư viện cho gần 113.000 học sinh. Nhưng câu chuyện không dừng ở con số. Giai đoạn 2 với 121 trường đã được khởi công đồng loạt, đặt mục tiêu hoàn thành trước 30/8 để kịp đưa vào sử dụng từ năm học 2027-2028. Sau lễ khánh thành, nhiệm vụ của các trường như Mẫu Sơn là ổn định nền nếp, giúp học sinh thích nghi với môi trường tập thể, tổ chức chăm sóc, nuôi dưỡng, bảo đảm an toàn thực phẩm để phụ huynh yên tâm. Về phía ngành giáo dục, thách thức là vận hành mạng lưới trường lớp đã sắp xếp, đồng thời tạo chuyển biến thực chất về chất lượng dạy học, không để trường mới trở thành “khách sạn” cho tư duy cũ. Nếu làm được, hệ thống trường nội trú vùng biên sẽ không chỉ là dự án hạ tầng mà là một hệ sinh thái giáo dục lành mạnh, nơi học sinh vùng sâu không còn phải rời quê hương mới có cơ hội đổi đời.
