Kê đơn ngoại trú 90 ngày là gì và vì sao bệnh nhân tâm thần cần quan tâm?
Kê đơn ngoại trú 90 ngày là chính sách cho phép bác sĩ cấp thuốc cho người bệnh mạn tính sử dụng tối đa 90 ngày trong một đơn, thay vì giới hạn thông thường 30 ngày, dựa trên mức độ ổn định lâm sàng và nhu cầu điều trị dài hạn. Theo Thông tư 26/2025/TT-BYT hiện hành, có 252 bệnh thuộc 16 nhóm được kê đơn ngoại trú trên 30 ngày, gồm cả bệnh tâm thần như rối loạn lo âu và trầm cảm. Dự thảo chính sách y tế mới đang được Bộ Y tế lấy ý kiến, đề xuất mở rộng danh mục này lên 372 bệnh, tăng thêm 120 bệnh mạn tính có thể được kê đơn tối đa 90 ngày. Đây không phải thay đổi kỹ thuật nhỏ, mà là bước xoay trục trong cách hệ thống quản lý điều trị dài hạn, đặc biệt với thuốc tâm thần dùng dài hạn.
Lợi ích: khi kê đơn tối đa 90 ngày giúp điều trị rối loạn lo âu liền mạch hơn
Với các rối loạn lo âu và trầm cảm – vốn đã nằm trong nhóm bệnh mạn tính được cấp thuốc trên 30 ngày – việc cho phép kê đơn ngoại trú 90 ngày có tiềm năng thay đổi cuộc sống người bệnh. Những ai phải dùng thuốc tâm thần dùng dài hạn như các thuốc chống trầm cảm, chống lo âu sẽ ít phải quay lại bệnh viện hơn, nhất là khi tình trạng đã ổn định. Điều này không chỉ giảm thời gian chờ khám, chi phí đi lại, mà còn làm giảm một rào cản lớn đối với tuân thủ điều trị thuốc: cảm giác mệt mỏi, nản lòng vì phải tái khám quá thường xuyên. Khi bác sĩ được chủ động lựa chọn số ngày thuốc tối đa 90 ngày, thay vì mặc định 30 ngày, họ có thể thiết kế lịch hẹn hợp lý hơn, tập trung vào những bệnh nhân mới hoặc đang bất ổn.
Rủi ro tiềm ẩn: 90 ngày thuốc, liệu có quá dài cho bệnh nhân mới?
Mặt trái của kê đơn ngoại trú 90 ngày là nguy cơ bỏ sót tác dụng phụ nghiêm trọng, nhất là trong giai đoạn đầu điều trị rối loạn lo âu và trầm cảm. Ở những tuần đầu, người bệnh dễ gặp thay đổi tâm trạng, ý nghĩ tiêu cực, rối loạn giấc ngủ; nếu không tái khám sớm, bác sĩ khó điều chỉnh kịp thời. Dự thảo đã nhấn mạnh rằng bác sĩ phải căn cứ tình trạng lâm sàng và mức độ ổn định của người bệnh để quyết định số ngày thuốc, tối đa 90 ngày chứ không phải mặc định lúc nào cũng 90 ngày. Đồng thời, cơ sở khám chữa bệnh có trách nhiệm kiểm soát chống chỉ định, tương tác và trùng lặp thuốc giữa các chuyên khoa để bảo đảm an toàn cho toàn bộ đơn thuốc. Điều này đặt ra áp lực lớn về hệ thống giám sát lâm sàng và phối hợp liên chuyên khoa.
Ai nên được kê 90 ngày và ai cần giữ mốc 30 ngày?
Điểm cốt lõi của chính sách y tế mới này không phải kéo tất cả bệnh nhân lên mốc 90 ngày, mà là mở thêm dư địa linh hoạt cho bác sĩ. Người bệnh tâm thần mạn tính, đã điều trị ổn định nhiều tháng, dùng cùng một loại thuốc, ít tác dụng phụ rõ rệt, có thể là ứng viên phù hợp cho đơn 60–90 ngày để tăng tuân thủ điều trị thuốc. Ngược lại, bệnh nhân mới chẩn đoán, mới chỉnh liều hoặc có nhiều bệnh mạn tính kèm theo vẫn nên được giữ khoảng tái khám ngắn, dù danh mục cho phép kê dài. Dự thảo nêu rõ, ngay cả khi người bệnh có đồng thời bệnh trong danh mục và bệnh mạn tính khác đã ổn định, bác sĩ vẫn phải dựa trên tình trạng lâm sàng để quyết định số ngày thuốc, nhưng tối đa 90 ngày. Nói cách khác, quyền quyết định đi kèm trách nhiệm chuyên môn cao hơn.
Kết luận: 90 ngày thuốc chỉ có ý nghĩa khi đi kèm 90 ngày theo dõi trách nhiệm
Việc mở rộng danh mục từ 252 lên 372 bệnh được kê đơn ngoại trú trên 30 ngày, với trần 90 ngày, là bước đi thể hiện nỗ lực thích ứng với thực tế điều trị mạn tính, trong đó bệnh tâm thần là một mảnh ghép quan trọng. Nếu triển khai đúng, người bệnh rối loạn lo âu, trầm cảm sẽ được hưởng lợi lớn: ít lần tái khám, điều trị liền mạch hơn, giảm nguy cơ bỏ thuốc giữa chừng. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc kéo dài số ngày thuốc mà không tăng cường giám sát, chia sẻ thông tin giữa các chuyên khoa và giáo dục người bệnh, lợi ích có thể bị triệt tiêu bởi rủi ro. Kê đơn ngoại trú 90 ngày vì thế nên được nhìn như công cụ, không phải mục tiêu; giá trị của nó nằm ở cách đội ngũ y tế dùng công cụ này để đem lại điều trị an toàn, liên tục và nhân văn hơn cho bệnh nhân tâm thần.
