Kê đơn ngoại trú 90 ngày là gì và thay đổi lần này gồm những gì?
Kê đơn ngoại trú 90 ngày là việc bác sĩ cho người bệnh điều trị tại nhà được nhận thuốc dùng liên tục tối đa ba tháng trong một đơn, thay vì phải tái khám và lấy thuốc hàng tháng, với điều kiện bệnh đã được chẩn đoán rõ ràng và tình trạng lâm sàng ổn định theo đánh giá chuyên môn. Theo Thông tư 26/2025/TT-BYT hiện hành, danh mục bệnh được kê đơn thuốc ngoại trú trên 30 ngày gồm 252 bệnh thuộc 16 nhóm bệnh khác nhau. Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Thông tư này, đề xuất mở rộng danh mục bệnh, nhóm bệnh được áp dụng kê đơn ngoại trú trên 30 ngày, tối đa 90 ngày, từ 252 lên 372, bổ sung 120 bệnh và nhóm bệnh mới. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần, mà là quyết định mang tính định hình lại cách chăm sóc bệnh mạn tính nói chung và bệnh tâm thần mãn tính nói riêng.
Từ 252 lên 372 bệnh: Cấu trúc mới của danh mục và ý nghĩa chính sách
Dự thảo Thông tư cho phép bác sĩ kê đơn ngoại trú với thời gian sử dụng tối đa không quá 90 ngày cho từng đơn thuốc, thay vì chỉ 30 ngày như trước. Danh mục hiện hành gồm 252 bệnh, nhóm bệnh, dự kiến được nâng lên 372, tức tăng thêm 120 bệnh, nhóm bệnh được kê đơn ngoại trú tối đa 90 ngày. Nhiều bệnh mạn tính phổ biến vốn đã được cấp thuốc trên 30 ngày như tăng huyết áp, đái tháo đường, hen phế quản, COPD, rối loạn lo âu, trầm cảm… vẫn tiếp tục nằm trong khung chính sách này. Đáng chú ý, Bộ Y tế đề xuất bổ sung mạnh các bệnh tim mạch (thêm 46 bệnh/nhóm bệnh hệ tuần hoàn), cùng với các nhóm bệnh da, ung thư, hô hấp, tiết niệu – sinh dục, huyết học, nội tiết – chuyển hóa và một số bệnh khác như viêm gan C mạn tính, suy nhược thần kinh. Việc mở rộng này cho thấy quan điểm rõ ràng: coi điều trị ngoại trú dài ngày là trụ cột đối với bệnh mạn tính.
Lợi ích tiềm năng cho bệnh nhân tâm thần mãn tính: Liệu trình ít gián đoạn hơn
Trong danh mục bệnh mạn tính đang được cấp thuốc trên 30 ngày có nhóm bệnh tâm thần như rối loạn lo âu, trầm cảm. Khi chính sách kê đơn ngoại trú 90 ngày được áp dụng rộng hơn, bệnh nhân tâm thần mãn tính có cơ hội dùng thuốc liên tục trong thời gian dài hơn mà không phải quay lại cơ sở y tế quá thường xuyên. Về mặt lý thuyết, điều này có thể giúp duy trì tuân thủ điều trị thuốc tốt hơn: ít nguy cơ bỏ thuốc do quên tái khám, do rào cản đi lại, hoặc do kỳ thị khi xuất hiện nhiều lần tại cơ sở chuyên khoa tâm thần. Các bác sĩ vẫn là người quyết định thời gian kê đơn dựa trên mức độ ổn định của từng bệnh nhân, nhưng việc được phép viết đơn tối đa 90 ngày tạo ra hành lang pháp lý rộng hơn để cá nhân hóa điều trị cho nhóm bệnh này. Chính sách chỉ phát huy hiệu quả nếu đi kèm tư vấn kỹ về dùng thuốc an toàn tại nhà.
Áp lực đi lại, tài chính và tiếp cận y tế cộng đồng: Góc nhìn người bệnh mạn tính
Bệnh nhân mạn tính, trong đó có bệnh tâm thần mãn tính, thường phải điều trị suốt đời và phụ thuộc vào tái khám định kỳ. Kê đơn ngoại trú 90 ngày giúp giảm số lần họ phải đến bệnh viện để nhận thuốc, từ đó giảm đáng kể chi phí đi lại và chi phí liên quan khác cho mỗi lần tái khám – một gánh nặng không nhỏ với người bệnh ở vùng xa hoặc có thu nhập hạn chế. Khi đơn thuốc đủ cho ba tháng, mạng lưới y tế cơ sở và y tế cộng đồng có thể tập trung hơn vào tư vấn, theo dõi từ xa, thay vì chỉ là điểm đến lấy thuốc. Tuy nhiên, để lợi ích này được hiện thực hóa, hệ thống cần chuẩn hóa quy trình đánh giá ổn định bệnh, hướng dẫn rõ ràng cho người bệnh và gia đình, cũng như đảm bảo nguồn cung thuốc mạn tính ổn định, tránh tình trạng có đơn 90 ngày nhưng nhà thuốc không đủ thuốc cấp.
Kết luận: Bước tiến đúng hướng nhưng cần đi cùng quản lý điều trị chặt chẽ
Việc Bộ Y tế đề xuất mở rộng danh mục bệnh được kê đơn ngoại trú 90 ngày từ 252 lên 372 bệnh, bổ sung 120 bệnh và nhóm bệnh, là bước tiến quan trọng hướng tới mô hình chăm sóc bệnh mạn tính dựa trên cộng đồng. Với bệnh tâm thần mãn tính, cơ hội lớn nhất là khả năng duy trì điều trị ổn định hơn, giảm bớt rào cản đi lại và kỳ thị. Tuy vậy, đơn thuốc dài hơn không tự động đồng nghĩa với điều trị hiệu quả hơn. Cần song hành các giải pháp: đánh giá lâm sàng cẩn trọng trước khi kê tối đa 90 ngày, tăng tư vấn về tác dụng phụ và nguy cơ quên thuốc, xây dựng kênh hỗ trợ tâm lý và y tế từ xa cho bệnh nhân và gia đình. Chỉ khi đó, chính sách này mới vượt khỏi giới hạn một văn bản pháp lý và trở thành thay đổi thực chất trong đời sống người bệnh.
