Kê đơn ngoại trú 90 ngày là gì và vì sao lại quan trọng với bệnh nhân tâm thần?
Kê đơn ngoại trú 90 ngày là chính sách cho phép bác sĩ tại các cơ sở khám chữa bệnh được kê đơn thuốc hóa dược và sinh phẩm cho người bệnh điều trị ngoại trú với thời gian sử dụng tối đa lên tới 90 ngày cho mỗi đơn, thay vì giới hạn 30 ngày như trước đây, áp dụng với một số bệnh mạn tính đã được xác định rõ phác đồ điều trị, tình trạng ổn định và không cần xét nghiệm, theo dõi quá thường xuyên. Chính sách này hiện đang nằm trong dự thảo sửa đổi Thông tư 26/2025/TT-BYT về kê đơn trong điều trị ngoại trú mà Bộ Y tế đang lấy ý kiến. Bản chất đây không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là bước đi nhằm thay đổi cách quản lý điều trị dài hạn ngoại trú cho hàng triệu bệnh nhân mạn tính, trong đó có nhóm bệnh nhân tâm thần – những người phụ thuộc nhiều nhất vào điều trị duy trì liên tục để giữ cuộc sống ổn định. Nếu kê đơn ngoại trú 90 ngày được áp dụng rộng rãi, bệnh nhân rối loạn lo âu, trầm cảm và các bệnh tâm thần khác vốn đã có phác đồ thuốc ổn định sẽ ít phải xếp hàng hàng tháng để tái khám lấy thuốc, giảm áp lực cả về thời gian, chi phí di chuyển lẫn gánh nặng tâm lý.
Mở rộng từ 252 lên 372 bệnh: bước đi hợp lý để giảm gánh nặng điều trị dài hạn ngoại trú
Từ khi Thông tư 26 có hiệu lực ngày 1/7/2025, Bộ Y tế đã cho phép kê đơn dài ngày trên 30 ngày cho 252 bệnh thuộc 16 nhóm bệnh, trong đó có các bệnh tâm thần như rối loạn lo âu, trầm cảm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy giới hạn 30 ngày vẫn quá ngắn với điều trị dài hạn ngoại trú: bệnh nhân mạn tính đã ổn định nhưng vẫn phải hàng tháng xếp hàng từ sáng đến trưa để nhận thuốc lặp đi lặp lại. Đó là một sự lãng phí nguồn lực y tế và là gánh nặng không cần thiết với người bệnh. Đề xuất mới nâng danh mục lên 372 bệnh, tăng thêm 120 bệnh và nhóm bệnh được phép kê đơn ngoại trú dài ngày (tối đa 90 ngày). Đây là điểm mấu chốt của chính sách: thay vì chỉ tập trung vào vài bệnh mạn tính “kinh điển” như tăng huyết áp, đái tháo đường, chính sách mở rộng sang tim mạch, huyết học, ung thư, hô hấp, nội tiết – chuyển hóa, da liễu, tiết niệu – sinh dục, thần kinh và nhiều chuyên khoa khác. Cá nhân tôi cho rằng đối với một hệ thống y tế đang quá tải, mở rộng đối tượng kê đơn ngoại trú 90 ngày là cách hợp lý để chuyển bớt phần việc theo dõi định kỳ nhẹ sang tuyến cơ sở, dành nguồn lực chuyên môn cho những ca cấp bách hơn. Đây là bước tiếp theo khá tự nhiên sau “đột phá” đầu tiên của Thông tư 26 trong việc cải thiện quy định kê đơn dài ngày.
Lợi ích cụ thể cho bệnh nhân tâm thần: từ tuân thủ điều trị đến giảm kỳ thị
Dù dự thảo không chỉ dành cho nhóm này, nhưng không thể phủ nhận kê đơn ngoại trú 90 ngày có ý nghĩa đặc biệt với bệnh nhân tâm thần. Các bệnh như rối loạn lo âu, trầm cảm đã nằm trong danh mục được cấp thuốc trên 30 ngày. Thực tế điều trị tâm thần cho thấy sự ổn định phụ thuộc rất lớn vào dùng thuốc liên tục trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Mỗi lần phải đến bệnh viện tái khám chỉ để lấy thuốc là một lần người bệnh phải đối mặt với kỳ thị, mệt mỏi và nguy cơ bỏ điều trị. Khi đơn thuốc có thể kéo dài tới tối đa 90 ngày, bác sĩ sẽ có không gian linh hoạt hơn để thiết kế điều trị dài hạn ngoại trú phù hợp, miễn là bệnh nhân ổn định và thuốc đủ an toàn. Điều này giúp giảm số lần tiếp xúc bắt buộc với bệnh viện, giảm chi phí đi lại, giảm thời gian nghỉ việc của người bệnh và người nhà, đồng thời nâng cao khả năng tuân thủ điều trị. Một câu nói trong dự thảo đáng để trích dẫn: quy định mới “hướng đến những người mắc bệnh mạn tính đã ổn định, phác đồ điều trị rõ ràng, thuốc tương đối an toàn và không đòi hỏi xét nghiệm, theo dõi thường xuyên”. Với bệnh tâm thần, đó là những bệnh nhân đã qua giai đoạn cấp, hiện cần duy trì thuốc để giữ ổn định cuộc sống – nhóm rất dễ bị bỏ quên nếu quy định kê đơn quá ngắn và cứng nhắc.
Những rủi ro và thách thức khi kéo dài thời gian kê đơn
Dù ủng hộ hướng đi chung, tôi cho rằng không nên nhìn kê đơn ngoại trú 90 ngày như “chiếc đũa thần” giải quyết mọi vấn đề. Dự thảo đã nhấn mạnh rõ ràng: việc thuộc danh mục bệnh được kê dài ngày không đồng nghĩa đương nhiên được cấp thuốc 90 ngày, mà bác sĩ phải căn cứ tình trạng lâm sàng, mức độ ổn định của bệnh nhân và phác đồ điều trị để quyết định. Đây là chốt chặn quan trọng để ngăn lạm dụng, đặc biệt với thuốc tâm thần vốn có nguy cơ tác dụng phụ nếu dùng lâu nhưng không được theo dõi. Thách thức đầu tiên nằm ở năng lực đánh giá mức độ ổn định của bệnh nhân tại tuyến cơ sở. Nếu bác sĩ thận trọng quá mức, kê đơn ngắn ngày để “cho chắc”, mục tiêu giảm khó khăn điều trị dài hạn ngoại trú sẽ bị hạn chế. Ngược lại, nếu đánh giá chủ quan hoặc chịu áp lực giảm tải mà kê tối đa 90 ngày cho nhiều trường hợp chưa thật sự ổn định, nguy cơ bỏ sót diễn biến xấu sẽ tăng lên. Dự thảo nhắc đến trách nhiệm cơ sở khám chữa bệnh trong việc kiểm soát chống chỉ định, tương tác và trùng lặp thuốc giữa các chuyên khoa để bảo đảm an toàn cho toàn bộ đơn thuốc. Điều này trên giấy tờ là hợp lý, nhưng để làm được cần hệ thống quản lý thuốc và thông tin bệnh nhân đồng bộ – thứ mà nhiều nơi vẫn còn thiếu.
Kết luận: Chính sách tiến bộ nhưng cần được triển khai một cách có trách nhiệm
Nhìn tổng thể, đề xuất mở rộng danh mục từ 252 lên 372 bệnh được kê thuốc ngoại trú tối đa 90 ngày và bổ sung thêm 120 bệnh, nhóm bệnh là một bước tiến đáng ghi nhận trong cải thiện quản lý điều trị dài hạn ngoại trú. Đối với bệnh nhân tâm thần, đây là cơ hội để giảm số lần đến bệnh viện, giảm gánh nặng tâm lý và tăng khả năng tuân thủ điều trị duy trì – điều mà bất kỳ chính sách thuốc tâm thần nào nghiêm túc cũng phải hướng đến. Tuy vậy, lợi ích này chỉ trở thành hiện thực nếu đội ngũ bác sĩ giữ được quyền chủ động chuyên môn, đánh giá kỹ từng trường hợp thay vì mặc định kê tối đa 90 ngày, đồng thời nếu hệ thống quản lý đơn thuốc, tương tác và trùng lặp giữa các chuyên khoa vận hành tốt như tinh thần dự thảo. Nói cách khác, kê đơn ngoại trú 90 ngày là một công cụ mạnh mẽ cho chính sách thuốc tâm thần và nhiều bệnh mạn tính khác; nhưng sức mạnh đó chỉ phát huy đúng khi đi kèm trách nhiệm nghề nghiệp và năng lực quản lý. Nếu triển khai khéo léo, chúng ta có thể vừa giảm quá tải bệnh viện, vừa trao cho bệnh nhân tâm thần thêm một chút bình thường trong cuộc sống vốn đã nhiều bất ổn.
