Vì sao củ sen mùa thu nên có mặt trong bếp nhà bạn?
Củ sen là phần thân rễ của cây sen, được dùng như thực phẩm và dược liệu, giàu vitamin nhóm B, khoáng chất, chất xơ, có vị ngọt dịu và khi nấu chín giúp bổ tỳ vị, hỗ trợ tiêu hóa, phù hợp cho nhiều món ăn gia đình ở cả dạng mặn lẫn món chè giải nhiệt.
Nếu phải chọn một nguyên liệu vừa bình dân vừa đáng “đầu tư” nhất vào mùa thu, củ sen là lựa chọn đáng đứng đầu danh sách. Theo thông tin từ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, củ sen giàu vitamin nhóm B, giúp bảo vệ tim và kiểm soát homocysteine trong máu – yếu tố liên quan tới đau tim. Không nhiều calo nhưng lại dồi dào khoáng chất như kẽm, mangan, magie, sắt, đồng và chất xơ, đây là nguồn dinh dưỡng từ củ sen phù hợp cho người ăn kiêng, muốn phòng béo phì hoặc cần hỗ trợ giấc ngủ, giảm căng thẳng.
Ở góc độ người nấu, củ sen còn là “vũ khí” linh hoạt: chiên lên giòn rụm, hầm thì mềm bùi, nấu món chè từ củ sen lại mát lành giải nhiệt mùa thu. Vấn đề không phải là có nên mua củ sen hay không, mà là bạn đã dùng hết tiềm năng của nó trong công thức nấu ăn củ sen hàng ngày chưa.
Giữ củ sen trắng, giòn và an toàn: khâu sơ chế quyết định 80% thành công
Người ta thường đổ lỗi cho “củ sen dở” khi món ăn bị thâm, bở hoặc nấu hoài không mềm, nhưng phần lớn lỗi nằm ở cách chế biến củ sen. Củ sen tươi có thể nhiễm vi khuẩn hoặc ký sinh trùng nếu sơ chế sai, nên bắt buộc phải chọn củ chắc, không dập nát, rửa sạch và nấu chín kỹ trước khi dùng.
Một mẹo cơ bản nhưng nhiều người bỏ qua: củ sen sau khi gọt rất nhanh bị thâm ngoài không khí. Theo chia sẻ của mẹ đảm Thu Thảo (Hà Nội), củ sen ngay khi cắt nên ngâm vào nước vo gạo hoặc nước lọc pha chút muối, chanh hoặc giấm để giữ màu trắng sáng. Các công thức mặn như củ sen chiên giòn hay canh củ sen hầm xương cũng khuyến nghị ngâm trong nước muối pha giấm 10–15 phút để củ không thâm và bớt nhựa.
Với món cần độ giòn như gỏi hay chiên, nên chần nhanh trong nước sôi rồi cho ngay vào nước đá, sau đó thấm khô. Với món cần mềm, chỉ cần luộc sơ rồi hầm. Ai có hệ tiêu hóa yếu, hay đầy bụng hoặc tiêu chảy nên dùng lượng vừa phải vì tính mát của củ sen có thể làm triệu chứng rõ hơn.
Ba món mặn từ củ sen: từ bữa cơm gia đình tới món nhậu nhẹ nhàng
Nếu muốn thử công thức nấu ăn củ sen mà không phải đứng bếp cả buổi, hãy bắt đầu với 3 món mặn cơ bản: chiên giòn, canh hầm xương và kho nước tương. Đây là nhóm món cho thấy củ sen có thể “biến hình” từ snack giòn rụm tới món canh ngọt xương hay món kho đậm đà.
Củ sen chiên giòn dùng bột chiên giòn trộn bột năng, áo bột khô rồi chiên hai lần để đạt lớp vỏ giòn lâu. Muốn ăn chơi, rắc thêm muối tiêu, bột phô mai hoặc bột ớt là đủ thành món nhâm nhi cuối tuần. Canh củ sen hầm xương thì lại là “món ruột” của những ai thích vị ngọt thanh: xương sườn hoặc xương ống chần qua rồi ninh, sau đó cho củ sen khoanh vào hầm 30 phút, nêm nhẹ là xong.
Cấp độ cao hơn một chút là củ sen kho nước tương. Lát củ sen dày khoảng 1 cm được trụng sơ, rồi kho cùng nước tương, dầu hào, đường và chút tiêu cho tới khi nước sánh lại. Món này có thể ăn chay (bỏ nước dừa, giữ nước lọc) hoặc ăn chung với cơm nóng như một món kho mặn. Nhờ khả năng kết hợp với xương, nước tương, dầu vừng, mè rang hay ớt tươi, củ sen dễ dàng đổi vị mà không gây ngán.
Chè củ sen: giải nhiệt mùa thu và nuông chiều hệ thần kinh mệt mỏi
Mùa lập thu, nói đến giải nhiệt mùa thu là phải nhắc tới các món chè từ củ sen. Củ sen tươi có vị ngọt, tính hàn khi chưa nấu, giúp thanh nhiệt, lương huyết, sinh tân chỉ khát, hỗ trợ giảm nóng trong, khô miệng hay chảy máu cam do nhiệt. Khi nấu chín, củ sen chuyển tính ôn hơn, giúp kiện tỳ, dưỡng vị, bổ huyết và hỗ trợ tiêu hóa – rất hợp làm món tráng miệng cho cả gia đình.
Chè củ sen nhãn nhục là lựa chọn cho người thích vị ngọt bùi phức hợp: củ sen luộc sơ rồi nấu với đường cho ngấm, thêm nhãn nhục khô, nho khô và táo đỏ rửa sạch, đun cùng khoảng 2 chén nước, nêm đường theo khẩu vị. Mỗi thành phần mang một tầng hương riêng nhưng vẫn xoay quanh vị ngọt thanh, mát. Chè củ sen lá dứa lại tối giản hơn: nước lá dứa thơm, củ sen lát ngâm nước muối cho trắng, nấu tới khi mềm giòn nhẹ rồi thêm đường.
Món chè này có thể ăn nóng hoặc thêm đá đều ngon và được đánh giá là phù hợp để giải nhiệt trong tiết lập thu. Nhờ vitamin nhóm B giúp giảm đau đầu, stress và hỗ trợ giấc ngủ, chè củ sen trở thành món tráng miệng không chỉ mát mà còn dễ chịu cho hệ thần kinh sau một ngày dài.
Ai nên ăn củ sen, ai cần cân nhắc – và 7 công thức nên thử
Nhìn từ tổng thể, củ sen là lựa chọn đáng cân nhắc cho hầu hết gia đình. Nhờ ít calo nhưng giàu vitamin, khoáng chất và chất xơ, nó phù hợp với người đang ăn kiêng giảm cân hoặc muốn điều chỉnh cảm giác thèm ăn. Nhiều nghiên cứu còn cho thấy củ sen có tác dụng hỗ trợ điều trị mất ngủ, đặc biệt ở người cao tuổi, suy nhược hoặc trầm cảm.
Tuy vậy, không phải ai cũng nên ăn nhiều. ThS.BS Nguyễn Quang Dương (Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh) cảnh báo củ sen không phù hợp với tất cả mọi người; người có hệ tiêu hóa yếu, hay đầy bụng hoặc tiêu chảy chỉ nên dùng mức vừa phải. Người mắc đái tháo đường cũng cần tính phần carbohydrate của củ sen vào tổng khẩu phần mỗi ngày để tránh ảnh hưởng kiểm soát đường huyết.
Nếu gia đình bạn thuộc nhóm nên tăng cường củ sen, hãy thử đủ 7 cách chế biến củ sen từ cơ bản tới nâng cao: chiên giòn, canh hầm xương, kho nước tương, các món gỏi tôm thịt, và ít nhất 2–3 món chè củ sen khác nhau. Khi đã nắm vững khâu sơ chế và hiểu rõ mặt lợi – hại, củ sen mùa thu sẽ không còn là nguyên liệu “khó tính” mà trở thành điểm sáng của mâm cơm.
