Tim hoạt động trở lại chưa có nghĩa đã thoát nguy hiểm
Ngừng tim là tình trạng tim không còn khả năng duy trì tuần hoàn hiệu quả, khiến máu và oxy không được đưa đến não cùng các cơ quan quan trọng như bình thường.
Hồi sức tim phổi có thể duy trì một phần dòng máu, còn sốc điện và các biện pháp hồi sức chuyên sâu có thể giúp khôi phục tuần hoàn tự nhiên. Nhưng mạch đập trở lại chỉ cho biết máu đang lưu thông; nó không chứng minh não và những cơ quan khác đã hồi phục. Vì thế, nói một người “được hồi sức thành công” không đồng nghĩa người đó đã qua cơn nguy kịch. Người bệnh vẫn có thể cần hồi sức tích cực, theo dõi sát và điều trị nguyên nhân gây ngừng tim.
Ngừng tim cũng không đồng nghĩa với chết não: chết não là tình trạng mất hoàn toàn, không thể hồi phục các chức năng của não và được xác định theo tiêu chuẩn y khoa. Tim đập lại không khẳng định não còn nguyên vẹn; hai tình trạng cần được phân biệt rõ.
Thiếu oxy não có thể để lại hậu quả sau hồi sức
Não rất nhạy cảm với việc thiếu máu và oxy. Khi tim ngừng bơm máu, tế bào thần kinh nhanh chóng thiếu năng lượng; nếu tình trạng kéo dài, nguy cơ tổn thương não nghiêm trọng tăng lên. Tổn thương có thể dẫn đến hôn mê, di chứng thần kinh nặng hoặc tử vong, ngay cả khi tuần hoàn đã được khôi phục.
Thời gian không có tuần hoàn hiệu quả là yếu tố đáng kể, nhưng không phải yếu tố duy nhất. Nguyên nhân ngừng tim, thời điểm bắt đầu cấp cứu, chất lượng ép tim và khử rung khi có chỉ định đều ảnh hưởng đến cơ hội hồi phục. Tổn thương cũng có thể tiếp diễn sau khi máu lưu thông trở lại, bởi quá trình tái tưới máu có thể kích hoạt phản ứng viêm và rối loạn hoạt động tế bào.
Bởi vậy, đánh giá thần kinh cần dựa trên diễn tiến và nhiều phương pháp, không phải một dấu hiệu riêng lẻ hay một nhận định quá sớm. Thuốc an thần và rối loạn chuyển hóa cũng có thể làm thay đổi kết quả thăm khám.
Hồi sức xong vẫn có thể đối mặt với nhiều biến chứng
Tổn thương não không phải nguy cơ duy nhất sau ngừng tim. Cơ tim có thể suy yếu tạm thời sau thời gian thiếu máu, khiến tim co bóp không đủ để duy trì tưới máu. Người bệnh cũng có thể gặp tụt huyết áp, sốc, phản ứng viêm toàn thân và suy giảm chức năng ở thận, gan hoặc các cơ quan khác.
Ngoài ra, nguyên nhân ban đầu vẫn có thể tồn tại và dẫn đến diễn tiến nặng hoặc ngừng tim tái phát. Do đó, mục tiêu điều trị không dừng ở việc làm tim đập lại: đội ngũ y tế còn phải hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp, bảo vệ não, kiểm soát huyết áp, thân nhiệt và các rối loạn chuyển hóa, đồng thời tìm căn nguyên.
Với người còn hôn mê, bác sĩ có thể kết hợp khám thần kinh, điện não đồ, chụp CT hoặc MRI và xét nghiệm phù hợp để đánh giá. Tiên lượng cần được cân nhắc theo thời điểm và tổng hợp nhiều dữ liệu; không nên xem một kết quả đơn lẻ là lời kết cuối cùng.
Trường hợp Jesús de Miguel nhắc lại tầm quan trọng của cấp cứu sớm
Trường hợp cầu thủ Jesús de Miguel, người được đưa đi điều trị sau khi ngừng tuần hoàn, rồi tình trạng thần kinh xấu đi và qua đời, đặt ra câu hỏi đau lòng: vì sao hồi sức thành công vẫn có thể không cứu được người bệnh? Câu trả lời nằm ở khoảng cách giữa khôi phục tuần hoàn và phục hồi toàn diện, chứ không thể quy về một nguyên nhân cụ thể trong trường hợp này khi chưa có đầy đủ dữ liệu y khoa.
Nếu một người đột ngột gục xuống, không đáp ứng và không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp, hãy nghi ngờ ngừng tim. Gọi cấp cứu 115 ngay, nhờ người lấy máy khử rung tim tự động ngoài lồng ngực (AED) nếu có và bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực. Hồi sức tim phổi sớm có thể duy trì một phần máu và oxy đến não trong lúc chờ khôi phục tuần hoàn.
Bài học không phải là hồi sức vô ích, mà là từng phút trước khi được cấp cứu hiệu quả đều có thể quan trọng. Tim đập lại là một bước ngoặt cần thiết; chỉ theo dõi và điều trị tiếp mới cho biết người bệnh có thể hồi phục đến đâu.
