Từ hợp tác giáo dục sang trục nghiên cứu và đổi mới sáng tạo
Hợp tác khoa học Việt Nam Australia trong giai đoạn hiện nay được định nghĩa là quá trình chuyển trọng tâm từ liên kết đào tạo thuần túy sang xây dựng các dự án nghiên cứu song phương và nền tảng đổi mới sáng tạo công nghệ có sự tham gia đồng thời của nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm biến hợp tác học thuật thành động lực trực tiếp cho phát triển kinh tế dựa trên tri thức. Cuộc gặp giữa Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân và Giáo sư Andrew Parfitt, Hiệu trưởng kiêm Chủ tịch Đại học Công nghệ Sydney (UTS), diễn ra ngày 10/8 bên lề Diễn đàn TechConnect tại Sydney, đã làm rõ bước ngoặt này. Bộ trưởng thẳng thắn chỉ ra rằng nhiều thập kỷ qua, hợp tác Việt Nam – Australia chủ yếu tập trung vào giáo dục, và đây là thời điểm phải chuyển mạnh sang nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ thực tiễn.
TechConnect: diễn đàn thường niên hay bệ phóng hệ sinh thái nghiên cứu?
Diễn đàn Việt Nam – Australia TechConnect 2026 quy tụ hơn 300 đại biểu từ hệ sinh thái khoa học, công nghệ, giáo dục và đổi mới sáng tạo của hai nước tại Đại học Công nghệ Sydney ngày 10/8. Thay vì chỉ là một hội thảo giao lưu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề xuất biến TechConnect thành diễn đàn thường niên, luân phiên tổ chức giữa Việt Nam và Australia, gắn chặt với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực và các sáng kiến đổi mới sáng tạo công nghệ. Nếu được duy trì đúng tinh thần này, TechConnect có thể trở thành không gian nơi ý tưởng, năng lực nghiên cứu và nhu cầu doanh nghiệp gặp nhau, tạo áp lực cho các bên phải đi xa hơn các biên bản ghi nhớ. Đây là cách tiếp cận có tính “đòi hỏi kết quả”: hợp tác chỉ có ý nghĩa khi những cuộc gặp gỡ tại diễn đàn dẫn tới dự án cụ thể, sản phẩm công nghệ và nghiên cứu ứng dụng.
UTS trong vai trò nền tảng công nghệ chiến lược
Điểm đáng chú ý trong định hướng hợp tác khoa học Việt Nam Australia lần này là việc Bộ KH&CN đề nghị Đại học Công nghệ Sydney đóng vai trò nền tảng kết nối Trung tâm Công nghệ Chiến lược tại Việt Nam với các đối tác ở Australia. Thay vì những thỏa thuận riêng lẻ với từng trường hay viện, UTS được kỳ vọng trở thành “hub” điều phối, gắn kết các đơn vị nghiên cứu, phòng thí nghiệm, doanh nghiệp và các đại học Việt Nam như Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Quốc gia Hà Nội. Với vị thế là một trong những đại học công nghệ lớn, xếp đồng hạng 87 thế giới và nằm trong tốp 77 về nhóm ngành Kỹ thuật và Công nghệ theo QS, cùng hệ thống viện AI, UTS Rapido, UTS Tech Lab tập trung phát triển nguyên mẫu và chuyển giao kết quả nghiên cứu, lựa chọn này gửi đi thông điệp rõ ràng: Việt Nam muốn liên kết với những đối tác có năng lực thương mại hóa, không chỉ giỏi giảng dạy.
Đồng tài trợ dự án: phép thử cho tham vọng nghiên cứu song phương
Tham vọng chuyển từ giáo dục sang nghiên cứu sẽ vô nghĩa nếu không đi kèm nguồn lực và cam kết dài hạn. Tại buổi làm việc, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị trong năm 2026 hai bên đồng tài trợ hai dự án nghiên cứu song phương giữa UTS với Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông và Trường Đại học Bách khoa thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM. Đây là bước đi mang tính thử lửa: nếu các dự án này thực sự được triển khai, có kết quả rõ ràng và gắn với nhu cầu doanh nghiệp, mô hình đồng tài trợ có thể trở thành chuẩn mới trong hợp tác khoa học Việt Nam Australia. Việc hai bên thống nhất chuẩn bị nội dung chi tiết để ký kết hợp tác chính thức và công bố các dự án ngay trong chuyến thăm Việt Nam của Giáo sư Andrew Parfitt vào đầu tháng 10 cho thấy kỳ vọng không dừng ở tuyên bố chính trị.
Ý nghĩa chiến lược của bước chuyển trong bối cảnh quan hệ song phương
Không thể tách bước chuyển sang hợp tác nghiên cứu và đổi mới sáng tạo công nghệ khỏi bối cảnh ngoại giao: Diễn đàn TechConnect nằm trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia từ ngày 9–12/8, sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 3/2024. Khi Việt Nam tuyên bố đang trải qua bước chuyển mình lớn, chú trọng nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ thực tiễn, việc chọn UTS làm đối tác chiến lược cho thấy ý định rõ ràng: dùng hợp tác khoa học để củng cố quan hệ chính trị và tạo nền cho hợp tác kinh tế chất lượng cao. "Việt Nam là một trong những đối tác chiến lược quan trọng, nếu không muốn nói là quan trọng nhất của chúng tôi, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu", phát biểu của Giáo sư Andrew Parfitt không chỉ là lời xã giao, mà là lời nhắc rằng nếu Việt Nam không nắm lấy cơ hội này để đẩy nhanh các dự án nghiên cứu song phương, khoảng trống sẽ được lấp bởi đối tác khác. Kết luận hợp lý là: đã đến lúc đo chất lượng quan hệ Việt Nam – Australia bằng số lượng và chiều sâu các chương trình nghiên cứu chung, không chỉ bằng số lưu học sinh hay học bổng.
