Hợp tác khoa học công nghệ Việt Nam–Australia đang đổi chiều như thế nào?
Hợp tác khoa học công nghệ giữa Việt Nam và Australia là quá trình hai bên cùng xây dựng chương trình nghiên cứu, chia sẻ nguồn lực, đồng tài trợ và đồng sở hữu kết quả để tạo ra tài sản trí tuệ chung, sản phẩm mới và các mô hình đổi mới sáng tạo có thể thương mại hóa trên cả hai thị trường. Tại Diễn đàn Tech Connect Vietnam Australia, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề xuất đưa hợp tác khoa học công nghệ từ trao đổi kinh nghiệm, chuyển giao một chiều sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ và cùng tạo ra tài sản trí tuệ, sản phẩm mới, hướng tới hệ sinh thái hợp tác lâu dài. Đây là thay đổi mang tính “lật trang”: doanh nghiệp Việt không còn ở vị thế “người mua công nghệ”, mà trở thành đồng tác giả, đồng chủ sở hữu và đồng hưởng lợi. Nếu tận dụng đúng, đây có thể là cú nhảy rút ngắn khoảng cách công nghệ thay vì tiếp tục đi sau.
Ba chuyển dịch chiến lược: từ học hỏi sang đồng sáng tạo
Trọng tâm của giai đoạn mới là ba chuyển dịch chiến lược mà Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu tại Tech Connect Vietnam Australia: từ trao đổi kinh nghiệm sang cùng xác định và giải quyết các bài toán phát triển lớn; từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ, cùng tạo tài sản trí tuệ chung và sản phẩm mới; từ các dự án riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hợp tác lâu dài. Về bản chất, điều này kéo doanh nghiệp vào “trục trung tâm” của chuỗi đổi mới sáng tạo: mỗi nghiên cứu phải gắn với bài toán thị trường, thử nghiệm và thương mại hóa, thay vì nằm trên kệ phòng thí nghiệm. Tuyên bố đáng chú ý ở đây là: doanh nghiệp được xác định là chủ thể trung tâm trong phát triển các công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, sinh học, năng lượng sạch và công nghệ biển. Nếu các doanh nghiệp Việt không nhanh chân, khoảng trống này sẽ được lấp đầy bởi đối tác nước ngoài.
Bảy biên bản ghi nhớ: “đường cao tốc” mới cho nhân lực và ứng dụng
Điểm khác của Tech Connect lần này là số lượng và chất lượng các biên bản ghi nhớ: bảy MOU giữa các viện, trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý của hai bên, tập trung kết nối chuyên gia, đào tạo nhân lực, nghiên cứu, chuyển giao và đưa công nghệ vào ứng dụng thực tiễn. Ở mảng công nghệ số, thỏa thuận giữa Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo với Hội Trí thức và Chuyên gia Việt Nam–Australia nhằm kết nối trí thức Việt tại Australia, thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao trong công nghệ số, bán dẫn, AI, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số Việt xúc tiến thương mại và đầu tư tại thị trường này. Ở mảng giáo dục–nghiên cứu, hợp tác giữa Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông và Đại học Công nghệ Sydney tiếp tục phát triển Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia–Việt Nam, mở rộng sang công nghệ lõi và mô hình công nghệ mới. Ngoài ra, chương trình đào tạo song bằng với Đại học Griffith theo mô hình “nhượng quyền giáo dục” kéo dài 4,5 năm cho ngành CNTT và Khoa học máy tính là một kênh cung nhân lực chất lượng cao trực tiếp cho doanh nghiệp.
Kinh tế số và kết nối thanh toán xuyên biên giới: lợi ích chạm tới người dùng
Hợp tác không dừng ở phòng lab. Kinh tế số đang mở thêm không gian hợp tác, từ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo tới những kết nối thanh toán và dịch vụ xuyên biên giới giữa hai nước. Hệ sinh thái này đang được nối với nền tảng thương mại và đầu tư sẵn có, vốn đã tăng trưởng liên tục trong những năm qua. Cụ thể ở cấp doanh nghiệp, có những MOU hướng tới đưa công nghệ số vào các lĩnh vực thiết thân như hưu trí, nghỉ hưu, an sinh xã hội thông qua tư vấn, thiết kế giải pháp chuyển đổi số và cung cấp công cụ, phương pháp luận phù hợp để triển khai. Một thỏa thuận khác nghiên cứu tích hợp giải pháp thanh toán số vào hệ sinh thái dịch vụ du lịch, kết nối mạng lưới khách hàng quốc tế, đồng thời xây dựng chương trình khách hàng thân thiết và các dịch vụ gia tăng cho người dùng. Nói cách khác, người dân sẽ cảm nhận hợp tác khoa học công nghệ không phải trên bản tin thời sự, mà ngay trong cách họ thanh toán, nghỉ hưu, du lịch, tiêu dùng mỗi ngày.
Điều gì tiếp theo và doanh nghiệp Việt nên làm gì?
Lộ trình hợp tác đã được phác rõ. Trong năm 2026, Chương trình hợp tác nghiên cứu về công nghệ chiến lược giai đoạn 2026–2028 đã được phê duyệt, tạo khung tài trợ và phối hợp nghiên cứu dài hơi cho hai bên. Các thỏa thuận về kinh tế số và nghiên cứu phát triển thủy sản bền vững cũng nằm trong kế hoạch, gắn với mục tiêu phát triển quốc gia biển mạnh. Bộ trưởng Vũ Hải Quân kỳ vọng Tech Connect sẽ trở thành diễn đàn thường niên kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, mở rộng cơ hội hợp tác giữa nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức của đôi bên. Với doanh nghiệp Việt, câu hỏi không còn là “có nên tham gia không” mà là “tham gia bằng vai nào”. Doanh nghiệp công nghệ nên chủ động đề xuất bài toán thực tiễn để cùng nghiên cứu phát triển; doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ nên xem hợp tác Việt Nam–Australia như một kênh R&D giá hợp lý, thay vì tiếp tục mua giải pháp đóng gói. Ai dám đưa bài toán của mình lên bàn chung, người đó có cơ hội sở hữu giải pháp và tài sản trí tuệ chung trong tương lai.
