Visa định cư Mỹ dưới thời Trump: tạm dừng toàn cầu, mở cửa chọn lọc
Visa định cư Mỹ là loại thị thực cho phép người nước ngoài chuyển sang sinh sống lâu dài tại Mỹ, thường dành cho thân nhân của công dân hoặc người có thẻ thường trú, và chính sách cấp loại visa này đang trở thành tâm điểm tranh cãi khi chính quyền Trump vừa tạm dừng phỏng vấn trên toàn cầu nhưng đồng thời ưu tiên xử lý hồ sơ từ một số quốc gia châu Âu. Trong bối cảnh đó, thông tin Nhà Trắng nối lại xử lý hồ sơ visa định cư cho công dân Hungary và Ba Lan kể từ tuần trước, trong khi tiếp tục tạm dừng lịch hẹn cấp visa định cư ở nhiều nước khác, gửi đi một thông điệp chính trị rõ ràng về cách nhìn của Trump đối với nhập cư theo quốc tịch. Động thái này không chỉ mang tính kỹ thuật, mà phản ánh một chiến lược phân loại người nhập cư thành nhóm được ưu tiên và nhóm phải chờ vô thời hạn.
Từ lệnh tạm ngừng tại 75 quốc gia đến quyết định ưu tiên Hungary, Ba Lan
Bức tranh chính sách nhập cư Trump không thể hiểu nếu bỏ qua chuỗi quyết định dồn dập từ đầu năm. Hồi tháng 1, Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố tạm ngừng xử lý visa định cư tại 75 quốc gia với lý do đương đơn “có nguy cơ cao trở thành gánh nặng xã hội”. Đây là cách chính quyền Trump dùng nhãn kinh tế để che phủ một tiêu chí sàng lọc chính trị. Đến ngày 21-8, một thẩm phán liên bang tuyên bố chính sách này “rõ ràng trái pháp luật”, buộc Bộ Ngoại giao phải xoay trục. Tuy nhiên, thay vì nhanh chóng khôi phục phỏng vấn visa, Bộ Ngoại giao lại yêu cầu toàn bộ cơ quan ngoại giao trên thế giới tạm dừng phỏng vấn visa định cư để triển khai chương trình đào tạo mới. Và trong chính giai đoạn “đào tạo” được coi là kỹ thuật đó, Nhà Trắng đã âm thầm ra chỉ thị ưu tiên xử lý thị thực Hungary Ba Lan, tạo ngoại lệ bê bối về mặt tính nhất quán chính sách.
Ý nghĩa chính trị của ngoại lệ dành cho Hungary và Ba Lan
Việc ngoại lệ lại rơi trúng Hungary và Ba Lan không phải tình cờ. Hai nguồn tin cho biết chỉ thị ưu tiên cấp visa định cư tại các phái bộ Mỹ ở hai nước này xuất phát trực tiếp từ Nhà Trắng. Cùng lúc, Trump từ lâu đã công khai ủng hộ cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orban và Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki, cả hai đều gắn với đường lối dân tộc chủ nghĩa và cánh hữu. Lựa chọn “mở hàng” chương trình nối lại xử lý visa bằng thị thực Hungary Ba Lan, trong khi phần còn lại thế giới bị treo, cho thấy visa định cư Mỹ đang được dùng như một công cụ thưởng–phạt đối với các chính quyền cùng hệ tư tưởng. "Trong năm 2024, Mỹ cấp khoảng 600.000 thị thực định cư, phần lớn dành cho thân nhân của công dân hoặc người có thẻ thường trú". Con số này cho thấy sức nặng của việc ưu ái hai quốc gia: đó là mở lối cho hàng chục ngàn con người trong mạng lưới gia đình, chứ không chỉ vài trường hợp đơn lẻ.
Tác động đến người nhập cư: hai tốc độ, một hệ thống bất ổn
Trong khi người xin visa định cư Mỹ từ Hungary và Ba Lan có thể tiếp tục nộp và chờ xử lý hồ sơ, đương đơn ở các nước khác bị kẹt trong tình trạng chờ đợi không thời hạn rõ ràng. Chính phủ Mỹ cho biết các cuộc phỏng vấn đã được tạm thời dời lịch đến hết ngày 31-8, nhưng thừa nhận việc đình chỉ có thể kéo dài nhiều tháng do quy trình đào tạo và chứng nhận mới phức tạp. Bộ Ngoại giao nói rằng khi có hướng dẫn cập nhật hoặc thay đổi lịch, các đại sứ quán và lãnh sự quán sẽ thông báo trực tiếp cho người xin visa. Tuy vậy, với những gia đình trông chờ visa định cư Mỹ để đoàn tụ, thông tin “được điều chỉnh” không thay thế được một mốc thời gian chắc chắn. Họ đang bị đẩy vào hệ thống hai tốc độ: nhanh đối với thị thực Hungary Ba Lan, chậm hoặc đóng băng đối với phần còn lại, khiến kế hoạch học tập, làm việc, chữa bệnh và đoàn tụ gia đình bị đảo lộn hàng loạt.
Chiến lược dài hạn: nhập cư bị chính trị hóa và rủi ro pháp lý
Nếu nhìn rộng hơn visa định cư, chính sách nhập cư Trump đang di chuyển theo một quỹ đạo chung: siết chặt, tăng chi phí và mở cửa có chọn lọc. Chính quyền này đã áp lệnh cấm đi lại với hàng chục quốc gia, nâng lệ phí đối với một số loại visa lao động và yêu cầu thẩm tra lịch sử sử dụng mạng xã hội của mọi đương đơn. Đề xuất phí mới cho visa H-1B được giải thích là để bù đắp chi phí vận hành hệ thống nhập cư và khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng lao động trong nước, nhưng vẫn đang lấy ý kiến và có thể đối mặt thách thức pháp lý. Kèm theo đó là kế hoạch phối hợp với Bộ An ninh Nội địa để thu hồi thị thực B1, B2 của những người có hồ sơ xin tị nạn. Tất cả cho thấy mục tiêu không chỉ là quản lý nhập cư, mà là chính trị hóa việc di chuyển của con người. Tạm dừng phỏng vấn visa nhưng ưu ái một số nước là bước tiếp theo trong chuỗi động thái đẩy rủi ro và bất ổn sang phía người nhập cư.
