Điện thoại đã trở thành mục tiêu tài chính
Mã độc di động là phần mềm độc hại được phát tán lên điện thoại để đánh cắp dữ liệu, thông tin đăng nhập hoặc chiếm quyền điều khiển thiết bị, qua đó đe dọa các dịch vụ người dùng truy cập. Đây không còn là rủi ro xa vời: năm 2025, 34,13% người dùng tại Việt Nam gặp ít nhất một sự cố liên quan đến mã độc, tăng từ 23,40% năm trước. Khi ngân hàng số, thanh toán điện tử và thương mại điện tử cùng nằm trong một chiếc smartphone, một thiết bị bị xâm nhập có thể mở đường tới nhiều tài khoản và dữ liệu nhạy cảm. Vì vậy, an toàn ngân hàng số không thể chỉ dựa vào sự cẩn trọng lúc chuyển tiền; bảo mật của chính điện thoại cũng phải được xem là một phần thiết yếu của bảo vệ tài chính cá nhân.
Quy mô phát hiện cho thấy mối đe dọa đã phổ biến, không phải vài trường hợp cá biệt: có 62.952 loại mã độc di động mới được ghi nhận trên thiết bị tại Việt Nam trong năm 2025, trong đó 931 biến thể giả dạng ứng dụng quen thuộc để lấy cắp thông tin hoặc điều khiển thiết bị từ xa. Người dùng vì thế không nên mặc định rằng ứng dụng có vẻ quen thuộc hoặc điện thoại vẫn hoạt động bình thường đồng nghĩa với an toàn.
Trojan ngân hàng khai thác những điểm người dùng dễ tin
Trojan ngân hàng là dạng mã độc nhắm vào thông tin và hoạt động tài chính, khiến ứng dụng ngân hàng trở thành mục tiêu có giá trị cao. Riêng quý I/2026, hệ thống toàn cầu ghi nhận 162.275 gói cài đặt Trojan ngân hàng di động mới, cao gấp đôi tổng số gói trong cả năm 2024; Trojan ngân hàng chiếm 52,96% số ứng dụng di động độc hại được phát hiện trong quý. Đây là dấu hiệu rõ ràng rằng tội phạm mạng đang tập trung nguồn lực vào các dịch vụ tài chính trên điện thoại.
Đường phát tán không chỉ là tệp cài đặt đáng ngờ. Kẻ xấu còn dùng ứng dụng giả, quảng cáo độc hại, liên kết lừa đảo và chuỗi tấn công nhiều giai đoạn; một số thủ đoạn cần rất ít thao tác từ nạn nhân. Nội dung và ứng dụng giả mạo được làm giống dịch vụ hợp pháp hơn, khiến việc nhận diện bằng mắt thường ngày càng thiếu tin cậy. Trong bối cảnh ấy, tải ứng dụng từ nguồn không rõ hoặc mở liên kết bất ngờ là những lựa chọn có thể trao cơ hội cho mã độc.
Ở APAC, mỗi người dùng di động bị tấn công đã gặp trung bình 7,3 mối đe dọa trong quý I/2026, tăng 49% so với cùng kỳ năm trước. Điều đáng lo không chỉ là số lượng, mà còn là các đợt tấn công dồn dập và khó phân biệt với hoạt động bình thường.
Việc nên làm để bảo vệ thiết bị và tài khoản
Người dùng không thể kiểm soát cách mã độc được tạo ra, nhưng có thể giảm đáng kể những cánh cửa dẫn vào điện thoại. Hãy cài ứng dụng từ nguồn chính thức, kiểm tra kỹ tên nhà phát triển và tránh cài tệp hoặc mở liên kết nhận được qua quảng cáo, tin nhắn bất ngờ. Cân nhắc kỹ trước khi cấp quyền truy cập không cần thiết, nhất là quyền có thể ảnh hưởng đến dữ liệu hoặc thao tác trên thiết bị. Cập nhật hệ điều hành và ứng dụng khi có bản mới, đồng thời dùng giải pháp bảo mật di động đáng tin cậy để phát hiện dấu hiệu bất thường.
- Dùng mật khẩu riêng, khó đoán cho từng tài khoản tài chính và bật xác thực nhiều bước nếu dịch vụ hỗ trợ.
- Không chia sẻ mật khẩu, mã xác minh hoặc thông tin đăng nhập qua liên kết hay cuộc gọi không mong đợi; tự mở ứng dụng hoặc kênh chính thức để kiểm tra yêu cầu.
- Bật thông báo giao dịch, thường xuyên rà soát hoạt động tài khoản và liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức khi thấy giao dịch hoặc đăng nhập lạ.
- Nếu nghi điện thoại bị nhiễm mã độc, ngừng dùng thiết bị đó để giao dịch, liên hệ ngân hàng từ một thiết bị an toàn và đổi thông tin đăng nhập.
Bảo mật ứng dụng tài chính cũng không thể chỉ trông cậy vào người dùng. Hướng tiếp cận Security-by-Design đưa biện pháp bảo vệ vào ngay từ giai đoạn thiết kế và phát triển, thay vì chờ sự cố rồi mới thêm một lớp phòng thủ bên ngoài. Với ứng dụng xử lý thông tin đăng nhập và giao dịch, bảo vệ tích hợp có thể giúp nhận diện rủi ro ngay tại nơi người dùng tương tác.
An toàn ngân hàng số bắt đầu từ chiếc điện thoại
Mã độc di động và Trojan ngân hàng đang nhắm thẳng vào thói quen sử dụng dịch vụ tài chính trên smartphone; số liệu tại Việt Nam cho thấy nhiều người đã gặp sự cố, còn quy mô phát hiện toàn cầu nhấn mạnh mức độ tập trung vào ứng dụng ngân hàng. Không có một thao tác nào bảo đảm an toàn tuyệt đối, nhưng cài ứng dụng có chọn lọc, hạn chế quyền truy cập, bảo vệ thông tin xác thực và theo dõi giao dịch là những bước cụ thể, thiết thực. Người dùng nên coi điện thoại như một phần của hệ thống bảo vệ tài khoản, không chỉ là công cụ để đăng nhập. Đồng thời, các nhà cung cấp cần đặt bảo mật vào trong thiết kế ứng dụng ngay từ đầu. An toàn ngân hàng số chỉ vững khi cả thiết bị, ứng dụng và thói quen người dùng cùng được bảo vệ.
