Mưa dồn dập, nguy cơ không dừng ở ngập lụt
Mưa lớn miền Trung là đợt mưa diện rộng kéo dài, làm nước sông lên cao, gây ngập, lũ quét và sạt lở, đồng thời đe dọa giao thông và an toàn dân cư ở vùng trũng, miền núi. Sáng 11/11, mưa tiếp tục diễn biến phức tạp tại nhiều tỉnh, thành; đợt mưa bắt đầu từ đêm 8/11 do không khí lạnh kết hợp nhiễu động gió Đông trên cao. Đây không chỉ là câu chuyện về lượng mưa: khi đất no nước, đường đèo và ngầm tràn có thể mất an toàn nhanh hơn khả năng khắc phục. Dự báo khu vực Huế, Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi có mưa phổ biến 250-450mm, một số nơi vượt 700mm. Thực tế, Bạch Mã ghi nhận 760mm, A Lưới gần 600mm; tại Quảng Ngãi có nơi mưa tới 545mm.
Đường bị chia cắt, cảnh báo phải đến trước dòng nước
Thiệt hại giao thông cho thấy vì sao việc phân luồng từ xa quan trọng không kém việc dọn đất đá sau sạt lở. Ở miền núi Đà Nẵng, một số tuyến tại Trà Leng và quốc lộ 40B bị sạt lở; đường vào thôn Moang Roang có đoạn phương tiện chưa thể lưu thông. Tại Quảng Trị, sạt lở ở km28 quốc lộ 9C khiến xe cộ không qua lại được, còn nhiều ngầm tràn ở Kim Ngân, Đakrông và Ba Lòng ngập 0,2-0,5m, chia cắt giao thông. Bộ Xây dựng yêu cầu rà soát điểm ngập, sạt lở, lập phương án phân luồng từ xa, bố trí lực lượng chốt gác và kiên quyết không cho người, xe qua nơi nước sâu hoặc chảy xiết. Đây là nguyên tắc cần được thực thi nghiêm: một tuyến đường thông tạm thời không đồng nghĩa với tuyến đường an toàn.

Điều tiết hồ phải gắn với cảnh báo hạ du
Điều tiết hồ thủy điện là biện pháp vận hành cần thiết trước lượng nước về lớn, nhưng người ở hạ du phải được cảnh báo rõ về thời điểm và nguy cơ mực nước tăng. Tại Đà Nẵng, hồ Đắk Mi 4A dự kiến điều tiết từ 10h ngày 11/11, lưu lượng 50-2.500m³/s tùy lượng nước về và tình hình thủy văn. Ở Khánh Hòa, ba hồ Suối Dầu, Đắc Lộc và Cây Sung bắt đầu xả nước về hạ du từ 7h ngày 11/11, dự kiến kéo dài đến 16/11; mưa ngoài lưu vực và triều cường có thể làm tăng nguy cơ ngập. Trong khi đó, lũ trên sông Trà Khúc được dự báo còn trên báo động 2, sông Vệ có thể vượt báo động 3 trong 6-12 giờ tiếp theo. Vận hành hồ vì vậy phải đi cùng thông tin kịp thời, dễ hiểu và hành động sẵn sàng ở khu dân cư phía dưới.

Sơ tán và trực chiến là tuyến bảo vệ đầu tiên
Khi nguy cơ sạt lở đã hiện hữu, sơ tán sớm có giá trị hơn chờ xác nhận thiệt hại. Xã Ngọc Linh đã đưa 115 hộ, gần 400 người sống sát chân núi ở hai thôn Mường Hoong và Tăk Min đến nơi an toàn; tại Quy Nhơn và Cát Tiến, 68 hộ ở các điểm nguy cơ cao tiếp tục được sơ tán đến hết ngày 12/11. Bộ Xây dựng yêu cầu các đơn vị trực ban 24/24 giờ, chuẩn bị phân luồng, nhân lực và thiết bị xử lý sự cố. Huế và Đà Nẵng cũng ghi nhận mưa lớn, gió giật cấp 7-8; cây xanh đổ trên đường Nguyễn Văn Linh, trong khi một số tuyến và ngầm tràn bị ngập hoặc sạt lở. Dự báo từ 12/11 mưa có xu hướng giảm, nhưng điều đó không đồng nghĩa nguy cơ chấm dứt ngay: nước sông và taluy vẫn cần được theo dõi.
Kết luận: ứng phó mưa lũ hiệu quả phải đặt an toàn con người lên trước tốc độ thông đường hay lịch vận hành hồ. Chốt gác, rào chắn, cảnh báo xả nước và sơ tán cần phối hợp thành một hệ thống thống nhất; người dân không nên đi qua ngầm tràn khi nước dâng, dù quãng đường vòng bất tiện.






