Học bơi cần đi cùng năng lực ứng phó
Phòng chống đuối nước cho trẻ là quá trình trang bị kiến thức và hành vi giúp các em nhận ra nguy hiểm, tự bảo vệ khi gặp sự cố dưới nước và tìm cách gọi trợ giúp an toàn. Vì thế, dạy trẻ biết bơi là cần thiết nhưng không thể là đích đến duy nhất: ngay cả người biết bơi vẫn có thể lâm nguy nếu thiếu kỹ năng ứng phó. Hà Nội đang đưa cách tiếp cận này vào tập huấn thực tế, kết hợp nhận diện nguy cơ với kỹ năng sinh tồn dưới nước và nguyên tắc hỗ trợ người gặp nạn mà không đặt thêm người vào hiểm cảnh.
Mới đây, tại Bể bơi Cung Thiếu nhi Hà Nội cơ sở 2, Thành đoàn và Hội đồng Đội thành phố chỉ đạo tổ chức chương trình tập huấn cho thanh thiếu nhi cùng các đơn vị phối hợp. Gần 300 cán bộ, giáo viên và học sinh tham gia; chương trình có đại diện từ 126 xã, phường. Hoạt động thực hiện Công điện 46/CĐ-TTg ngày 10/7/2026, cho thấy phòng chống đuối nước cần được xem là kỹ năng thiết yếu, không phải một buổi học bơi rời rạc.
Từ kinh nghiệm Nhật Bản đến kỹ năng tự cứu
Điểm đáng chú ý của lớp tập huấn là phương pháp Chakuiei do Giáo sư danh dự Tsubakimoto Shozo, Đại học Tsukuba, giới thiệu cùng kinh nghiệm của các chuyên gia Nhật Bản. Chakuiei khởi đầu với ý tưởng sinh tồn dưới nước khi vẫn mặc nguyên quần áo, rồi mở rộng thành năng lực gồm kiến thức, thái độ và hành vi để phòng ngừa, nhận diện nguy cơ và ứng phó. Cách dạy này nhấn mạnh rằng tình huống khẩn cấp không giống bài thi bơi: người học cần biết bình tĩnh nổi, thở và chọn cách di chuyển phù hợp.
Trong thực hành, trẻ được hướng dẫn báo động, gọi trợ giúp, sử dụng áo phao và vật nổi. Những vật dụng như chai nhựa, ván tập bơi hay quần áo đang mặc có thể hỗ trợ duy trì khả năng nổi trong lúc chờ cứu hộ. Theo số liệu Giáo sư Tsubakimoto dẫn lại, số người tử vong do đuối nước ở Nhật Bản giảm từ khoảng 1.800 người năm 1991 xuống khoảng 800 người năm 2025, tương đương mức giảm khoảng 60%. Đây là minh họa cho giá trị của giáo dục an toàn dưới nước được duy trì, chứ không phải bằng chứng rằng một phương pháp đơn lẻ có thể loại bỏ rủi ro.
Cứu người không đồng nghĩa với lao xuống nước
Ranh giới giữa tự cứu và cứu người khác cần được dạy thật rõ. Khi chính mình gặp sự cố, ưu tiên là giữ bình tĩnh, tìm vật nổi, duy trì khả năng nổi và kêu gọi trợ giúp. Khi thấy người khác gặp nạn, trẻ cần báo động, gọi người lớn hoặc lực lượng cứu hộ, rồi hỗ trợ từ vị trí an toàn bằng cách đưa vật nổi hoặc thiết bị cứu hộ nếu có thể. Tập huấn ở Hà Nội đặc biệt lưu ý không tự ý xuống nước cứu người khi chưa được đào tạo và không bảo đảm điều kiện an toàn. Một phản xạ liều lĩnh có thể biến một nạn nhân thành hai.
Đây là phần giáo dục thường bị lấn át khi việc học chỉ tập trung vào kỹ thuật bơi. Trẻ cần hiểu rằng biết bơi không đồng nghĩa với đủ sức tiếp cận người đang hoảng loạn; hỗ trợ gián tiếp và gọi cứu hộ mới là lựa chọn an toàn hơn trong nhiều tình huống. Các chuyên gia hướng dẫn học viên nhận diện nguy cơ, báo động, gọi trợ giúp và hỗ trợ người gặp nạn từ vị trí an toàn. Những kỹ năng ấy giúp trẻ biết giới hạn của mình, thay vì bị thúc đẩy bởi ý nghĩ rằng phải lao xuống nước mới là cứu người.
Đường đua xanh chỉ có ý nghĩa khi nối với đời sống
Tại Nam Hà Lâm Hà, UBND xã tổ chức Giải bơi học sinh tiểu học và THCS lần thứ nhất ngày 30/10/2026. Gần 100 học sinh từ hai trường Nam Hà và Phi Tô tranh tài ở các nội dung bơi tự do, bơi ếch và bơi tiếp sức. Giải đấu tạo sân chơi rèn luyện thể chất, giao lưu và tự tin hơn trong nước; địa phương cũng nhấn mạnh việc phổ cập kỹ năng bơi và kiến thức phòng, chống tai nạn đuối nước. Giá trị của hoạt động sẽ lớn hơn khi trải nghiệm thi đấu được nối tiếp bằng các bài học về nguy cơ, tự bảo vệ và ứng phó.
Hai hướng triển khai bổ trợ cho nhau: lớp tập huấn dạy cách xử lý tình huống cụ thể, còn hoạt động bơi lội tạo động lực để trẻ rèn luyện thường xuyên. Theo kế hoạch, từ tháng 11/2026 đến tháng 5/2027, Hà Nội sẽ nhân rộng tập huấn tại 11 cụm xã, phường; từ tháng 6 đến tháng 8/2027 dự kiến có lớp chuyên sâu và “Trại kỹ năng” mùa hè. Muốn các chương trình tạo thay đổi bền vững, phụ huynh và nhà trường cần xem an toàn dưới nước là năng lực gồm cả bơi, sinh tồn và biết tìm trợ giúp. Đó mới là đích đến của phòng chống đuối nước.
