Bảo hiểm y tế ung thư sắp chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang phòng bệnh
Bảo hiểm y tế ung thư sắp được mở rộng sang chi trả sàng lọc sớm ung thư, nghĩa là quỹ bảo hiểm y tế không chỉ thanh toán chi phí điều trị khi bệnh đã nặng mà còn hỗ trợ khám chẩn đoán sớm và phòng ngừa ung thư, giúp người dân phát hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư giai đoạn đầu với chi phí thấp hơn và kiểm soát rủi ro sức khỏe chủ động hơn trong dài hạn. Điểm cốt lõi của dự thảo nghị định do Bộ Y tế xây dựng là chuyển bảo hiểm y tế từ "cứu trợ cuối đường" sang công cụ phòng bệnh theo lộ trình, gắn với mức đóng và khả năng cân đối quỹ. Danh mục chi trả sẽ bao gồm 8 nhóm bệnh, trong đó có 7 bệnh ung thư: cổ tử cung, vú, phổi, tiền liệt tuyến, đại trực tràng, dạ dày, gan và viêm gan B, C. Đây là nhóm bệnh đang gây gánh nặng tử vong và chi phí khổng lồ, nên việc đẩy mạnh sàng lọc sớm ung thư thông qua bảo hiểm y tế có thể làm giảm chi phí điều trị muộn, nếu được thiết kế và triển khai nghiêm túc.
Mức hưởng BHYT mới: ai được lợi nhiều nhất từ chính sách?
Dự thảo không chỉ thêm quyền lợi khám chẩn đoán sớm mà còn tăng mức hưởng BHYT mới cho nhiều nhóm dễ tổn thương. Những người đang được thanh toán 80% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi được hưởng sẽ được nâng lên 85% từ ngày 1/7/2027 và lên 90% từ ngày 1/7/2029. Đặc biệt, người cao tuổi từ 75 trở lên, người khuyết tật nhẹ (suy giảm lao động 35–60%), người dưới 18 tuổi và hộ có mức sống trung bình còn được tăng mức hưởng tại tuyến đăng ký ban đầu, tuyến cơ bản lên 95% từ 1/7/2030. Với các nhóm còn lại, mức hưởng 80% sẽ được nâng lên 85% từ 1/7/2028, và khi khám chữa bệnh tại tuyến ban đầu, tuyến cơ bản sẽ đạt 90% từ 1/7/2030. Đây là thay đổi mang tính "tái phân phối": người có nguy cơ sức khỏe cao và khả năng chi trả hạn chế được ưu tiên tăng bảo vệ, trong khi mọi nhóm đều hưởng lợi từ việc giảm chi phí trực tiếp khi sử dụng bảo hiểm y tế ung thư và các bệnh mạn tính khác.
Lộ trình sàng lọc sớm ung thư: không phải ai cũng được khám miễn phí ngay
Nhiều người nghe đến cụm từ sàng lọc sớm ung thư được BHYT chi trả là kỳ vọng sẽ được khám miễn phí toàn bộ ngay lập tức. Thực tế, lộ trình được thiết kế khá chặt chẽ, phụ thuộc đối tượng, dịch vụ cụ thể và khả năng cân đối quỹ. Theo đề xuất, từ 1/7/2027, bảo hiểm y tế thanh toán chi phí liên quan đến viêm gan B, C lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ, như một bước "khởi động" phòng ngừa ung thư gan. Từ 1/7/2028 bắt đầu thí điểm thanh toán khám sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư cổ tử cung; đến 1/1/2030 mới thanh toán chính thức. Từ 1/1/2030, việc chi trả khám sàng lọc sớm ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, cùng tăng huyết áp và đái tháo đường, sẽ được thực hiện theo lộ trình chi tiết do Bộ Y tế quy định. Quỹ BHYT sẽ chi trả chi phí khám, xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, vật tư, hóa chất và các chi phí khác dùng trong sàng lọc, chẩn đoán sớm, điều trị và điều trị dự phòng, nhưng chỉ trong phạm vi quyền lợi, tỷ lệ và mức hưởng của từng người tham gia.
Quyền lợi tăng đi cùng mức đóng cao hơn: người dân cần chuẩn bị gì?
Không thể yêu cầu quỹ BHYT chi trả thêm cho phòng ngừa ung thư và khám sức khỏe định kỳ mà vẫn giữ nguyên mức đóng hiện tại. Bộ Y tế đề xuất tăng dần tỷ lệ đóng, gắn chặt với lộ trình mở rộng quyền lợi. Đối với nhiều nhóm người lao động, từ 1/7/2027 mức đóng sẽ tăng từ 4,5% lên 5,1% tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc; một số nhóm khác áp dụng từ 1/7/2028. Người hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động, trợ cấp thất nghiệp và các nhóm do ngân sách nhà nước đóng cũng được đề xuất điều chỉnh mức đóng lên 5,1% theo căn cứ tương ứng. Người tham gia BHYT theo hộ gia đình từ 1/1/2028 dự kiến đóng 5,1% mức lương cơ sở, với cơ chế giảm trừ khi nhiều thành viên cùng tham gia được giữ nguyên. Sau 3 năm áp dụng mức đóng mới, dự thảo tiếp tục nâng lên 5,4%, và 3 năm sau nữa lên 6%. Trích dẫn đáng chú ý là: "Trong 6 tháng đầu năm 2026, có 94,4 triệu lượt người khám chữa bệnh bảo hiểm y tế với tổng chi phí là 84,8 nghìn tỷ, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm 2025", cho thấy áp lực chi trả ngày càng lớn. Người dân cần nhìn mức đóng tăng như khoản đầu tư dài hạn để giảm rủi ro tài chính khi không may mắc ung thư hoặc bệnh mạn tính.
Tác động thực tế: cách người dân nên chủ động tận dụng chính sách mới
Khi bảo hiểm y tế ung thư được mở rộng sang phòng ngừa ung thư, lợi ích sẽ chỉ trở thành hiện thực nếu người dân thay đổi cách sử dụng BHYT: đi khám định kỳ, chủ động sàng lọc sớm ung thư theo đúng khuyến cáo từng độ tuổi và nhóm nguy cơ, thay vì chờ đến khi có triệu chứng nặng. Quỹ BHYT sẽ không thanh toán vô điều kiện; Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ quy định quy trình chuyên môn, danh mục, tỷ lệ, mức, điều kiện thanh toán đối với thuốc, thiết bị, dịch vụ kỹ thuật, khám sức khỏe định kỳ, điều trị dinh dưỡng, điều trị dự phòng, dịch vụ phòng bệnh và quản lý bệnh mạn tính. Nhìn rộng hơn, việc chi trả cho điều trị dinh dưỡng ở trẻ suy dinh dưỡng, sinh non, động kinh kháng trị từ 1/7/2027, chi phí quản lý bệnh mạn tính và một số dịch vụ phòng bệnh từ 1/1/2028, cho thấy BHYT đang dịch chuyển sang mô hình chăm sóc liên tục từ sớm đến muộn. Để không bỏ lỡ quyền lợi, mỗi gia đình nên: cập nhật lộ trình, bảo đảm duy trì thẻ BHYT liên tục; lên kế hoạch khám sức khỏe định kỳ; và tham vấn bác sĩ về gói sàng lọc phù hợp khi chính sách đi vào thực thi. Nếu được sử dụng đúng, BHYT mới không chỉ là "phao cứu sinh" khi điều trị mà là lá chắn phòng ngừa ung thư trong đời sống thường ngày.
