Từ chi hàng nghìn tỷ cho điều trị đến quyết định đầu tư cho sàng lọc
Mở rộng sàng lọc ung thư BHYT là chính sách dự thảo của Bộ Y tế nhằm đưa chi phí khám, xét nghiệm và chẩn đoán sớm 7 loại ung thư phổ biến vào phạm vi chi trả của bảo hiểm y tế, từ đó chuyển hệ thống y tế từ ưu tiên điều trị giai đoạn muộn sang phòng ngừa ung thư và phát hiện sớm cho người dân tham gia bảo hiểm. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần mà là sự đổi hướng chiến lược trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Quan điểm rõ ràng nhất thể hiện qua con số: riêng năm 2023, quỹ bảo hiểm y tế ung thư đã phải chi 6.186 tỷ đồng cho điều trị 6 nhóm ung thư thường gặp gồm vú, phổi, gan, đại tràng, dạ dày và tuyến tiền liệt. Khi chi phí điều trị giai đoạn muộn phình to, câu hỏi không còn là “có nên sàng lọc” mà là “tại sao lại chậm như vậy”. Với gánh nặng khoảng 180.000 ca mới, hơn 120.000 ca tử vong mỗi năm và 350.000 người đang sống chung với ung thư, việc trì hoãn đầu tư vào chẩn đoán sớm là một lựa chọn tốn kém và thiệt thòi cho bệnh nhân.
7 loại ung thư được chi trả sàng lọc: vì sao đây là danh sách hợp lý
Theo đề xuất, quỹ BHYT sẽ chi trả sàng lọc ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan, đồng thời ưu tiên tầm soát viêm gan B, viêm gan C – hai bệnh nền quan trọng dẫn tới ung thư gan. Đây là nhóm ung thư có tỷ lệ mắc cao, gánh nặng tử vong lớn và đặc biệt là đã có phương pháp sàng lọc tương đối chuẩn hóa. Lựa chọn này cho thấy cơ quan quản lý không chạy theo danh sách dài cho có, mà đặt trọng tâm vào những bệnh có lợi ích phòng ngừa ung thư rõ rệt. Ung thư vú, gan và phổi hiện nằm trong nhóm có tỷ lệ mắc mới và tử vong cao nhất ở nước ta, nên nếu sàng lọc được đưa vào bảo hiểm y tế ung thư, tác động lên sức khỏe cộng đồng sẽ vượt xa chi phí bỏ ra. Về mặt thực tế, người dân sẽ không còn phải cân nhắc giữa việc đi tầm soát và nỗi lo hóa đơn, bởi chi trả BHYT 2027 trở đi sẽ từng bước gánh phần nặng nhất của chuỗi dịch vụ này.
Chẩn đoán sớm ung thư: lợi ích sống còn cho người bệnh và quỹ BHYT
Điểm thuyết phục nhất của chính sách sàng lọc ung thư BHYT là hiệu quả kinh tế lẫn lâm sàng của chẩn đoán sớm ung thư. Với ung thư cổ tử cung, chi phí điều trị trung bình mỗi năm ở giai đoạn I là 89,8 triệu đồng, trong khi các giai đoạn II, III, IV dao động từ 136,8 đến 138,4 triệu đồng; phát hiện sớm giúp người bệnh tiết kiệm khoảng 47–48,6 triệu đồng mỗi năm. Tương tự, ung thư vú nếu phát hiện sớm có thể giảm 7,9–18,3 triệu đồng chi phí điều trị mỗi năm so với khi phát hiện muộn. Những con số này là minh chứng rõ ràng rằng “đầu tư vào sàng lọc là cách rẻ nhất để tránh điều trị đắt đỏ”. Ở góc độ con người, chẩn đoán sớm đồng nghĩa với cơ hội sống sót cao hơn, điều trị ít xâm lấn hơn và chất lượng cuộc sống tốt hơn. Khi kết quả sàng lọc nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh, người tham gia BHYT tiếp tục được thanh toán chi phí khám, chữa bệnh theo quy định hiện hành, tạo thành một chuỗi chăm sóc liên tục từ phòng ngừa ung thư đến điều trị. Đây chính là cách sử dụng quỹ thông minh: chi nhiều hơn ở giai đoạn đầu để không phải chi khổng lồ về sau.
Lộ trình chi trả BHYT từ 2027: người dân cần hiểu kỳ vọng đúng
Điểm cần nhấn mạnh là chi trả BHYT 2027 cho sàng lọc không diễn ra ồ ạt, mà theo lộ trình gắn với khả năng cân đối quỹ. Từ 1/7/2027, quỹ BHYT thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ cho một số đối tượng ưu tiên (tối đa 15% mức lương cơ sở) và sàng lọc viêm gan B, C lồng ghép trong hoạt động này. Từ 1/1/2028, chính sách mở rộng sang quản lý bệnh mạn tính và một số dịch vụ phòng bệnh khác. Đáng chú ý, sàng lọc ung thư cổ tử cung sẽ được thí điểm thanh toán từ 1/7/2028 và chính thức từ 1/1/2030; từ mốc này, việc thanh toán sàng lọc ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, tăng huyết áp và đái tháo đường sẽ triển khai theo lộ trình riêng. Ung thư dạ dày và gan chưa có thời điểm cụ thể, phụ thuộc vào cân đối quỹ. Người dân cần hiểu rõ: không phải ai cũng được khám sàng lọc miễn phí ngay, mà sẽ theo nhóm đối tượng và loại bệnh ưu tiên. Dù vậy, đây vẫn là bước đi dài hơi và cần thiết để thiết lập văn hóa khám định kỳ, phòng ngừa ung thư thay vì chờ bệnh nặng mới chạy chữa.
Bao phủ bảo hiểm gần toàn dân: cơ hội vàng nhưng cũng là trách nhiệm chung
Tính đến hết tháng 6/2026, có khoảng 99,1 triệu người tham gia BHYT, tương đương 96,91% dân số, tạo nền tảng hiếm có cho một chính sách phòng ngừa ung thư mang tính toàn dân. Khi tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế ung thư cao như vậy, mọi điều chỉnh về quyền lợi – từ khám định kỳ, tầm soát đến quản lý bệnh mạn tính – đều tác động trực tiếp đến hàng chục triệu người. Việc mở rộng chi trả cho sàng lọc, chẩn đoán sớm được định hướng không chỉ tăng quyền lợi cho người tham gia, mà còn chuyển trọng tâm của hệ thống y tế từ điều trị bệnh nặng sang phòng bệnh, phát hiện và can thiệp sớm. Nếu quỹ BHYT chưa đủ khả năng chi trả theo lộ trình, ngân sách nhà nước sẽ bổ sung phần thiếu nhưng hạch toán riêng. Điều này cho thấy Nhà nước chấp nhận chia sẻ rủi ro tài chính để đạt mục tiêu phòng ngừa ung thư ở quy mô lớn. Tuy nhiên, thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào việc người dân có chủ động đi khám sàng lọc khi đã được hỗ trợ, hay vẫn trì hoãn vì thói quen xem nhẹ sức khỏe.
