Từ bảo hiểm y tế ung thư tập trung điều trị sang ưu tiên phòng ngừa
Đề xuất mở rộng bảo hiểm y tế ung thư để chi trả chi phí khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc ung thư sớm và chẩn đoán sớm 7 bệnh ung thư phổ biến là một thay đổi chính sách y tế Việt Nam chuyển trọng tâm từ điều trị bệnh nặng sang phòng ngừa ung thư và phát hiện sớm, nhằm giảm chi phí điều trị ung thư, tăng cơ hội sống và giảm gánh nặng tài chính cho bệnh nhân cùng gia đình. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là bước ngoặt về tư duy: thay vì chờ người dân mắc bệnh rồi mới hỗ trợ, hệ thống bảo hiểm chọn đầu tư ngay từ khâu sàng lọc. Trung bình mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 ca tử vong, ung thư đã trở thành nguy cơ sức khỏe cộng đồng ở quy mô quốc gia. Trong bối cảnh đó, nếu BHYT vẫn chỉ chi trả khi bệnh đã muộn thì vừa tốn kém, vừa bỏ lỡ cơ hội cứu người.
Con số biết nói: vì sao phải trả tiền cho sàng lọc thay vì chờ điều trị?
Năm 2023, Quỹ BHYT đã chi 6.186 tỷ đồng cho điều trị 6 nhóm ung thư thường gặp gồm ung thư vú, phổi, gan, đại tràng, dạ dày và tuyến tiền liệt. Con số này cho thấy mô hình hỗ trợ chủ yếu sau khi bệnh đã xuất hiện đang đặt gánh nặng lớn lên quỹ bảo hiểm y tế ung thư và toàn hệ thống. Đề xuất mới hướng tới một chuỗi chăm sóc liên tục từ phòng bệnh, sàng lọc ung thư sớm, phát hiện, chẩn đoán đến điều trị, thay vì dồn nguồn lực vào giai đoạn muộn. Với ung thư cổ tử cung, chi phí trung bình mỗi năm ở giai đoạn I thấp hơn khoảng 47–48,6 triệu đồng so với các giai đoạn muộn hơn, chứng minh hiệu quả kinh tế rõ rệt khi phát hiện sớm. Khi ung thư vú được chẩn đoán sớm, người bệnh cũng tiết kiệm được một khoản đáng kể so với điều trị ở giai đoạn muộn. Nếu nhìn dưới góc độ chi phí điều trị ung thư, đầu tư cho phòng ngừa ung thư rõ ràng là lựa chọn hợp lý.
Những lợi ích trực tiếp cho người bệnh và gia đình
Điểm đáng thuyết phục nhất của chính sách là tác động thực tế lên đời sống người tham gia BHYT. Khi chi phí sàng lọc được bảo hiểm chia sẻ, quyết định đi khám tầm soát không còn là chuyện "cân, đo, tính" của từng gia đình mà trở thành một phần bình thường của chăm sóc sức khỏe định kỳ. Việc phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm giúp điều trị khả dĩ hơn, ít xâm lấn hơn và chi phí điều trị ung thư thấp hơn với từng người bệnh. Dự thảo thiết kế để BHYT chi trả không chỉ xét nghiệm sàng lọc mà cả khám, cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư và hóa chất trong phạm vi quyền lợi. Khi kết quả sàng lọc nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh, bảo hiểm tiếp tục chi trả điều trị theo quy định hiện hành, hình thành chuỗi chăm sóc liên tục từ phòng ngừa ung thư đến điều trị. Về bản chất, đây là cách dùng quỹ bảo hiểm để giảm gánh nặng chi phí cho bệnh nhân và gia đình ngay từ bước đầu.
Lộ trình triển khai: vì sao người dân cần kiên nhẫn nhưng chủ động
Một số người kỳ vọng được khám sàng lọc miễn phí ngay lập tức cho tất cả 7 bệnh nhưng dự thảo đã nói rõ: mở rộng quyền lợi sẽ đi theo lộ trình, gắn với khả năng cân đối quỹ BHYT. Từ ngày 1/7/2027, một số đối tượng ưu tiên được thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ với mức tối đa bằng 15% lương cơ sở, đồng thời sàng lọc viêm gan B, C được lồng ghép trong khám định kỳ. Từ 1/7/2028, bắt đầu thí điểm thanh toán sàng lọc ung thư cổ tử cung, và đến 1/1/2030 mới chính thức chi trả cho bệnh này. Cũng từ mốc 2030, việc thanh toán sàng lọc ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, cùng tăng huyết áp và đái tháo đường sẽ triển khai theo lộ trình Bộ Y tế ban hành. Riêng ung thư dạ dày và gan vẫn chưa định thời điểm cụ thể. Điều người dân nên làm là chủ động theo dõi quy định, tận dụng ngay các quyền lợi khi mở ra, đồng thời tiếp tục giữ thói quen khám và phòng ngừa ung thư sớm dù có hay không hỗ trợ từ BHYT.
Ý nghĩa dài hạn: BHYT trở thành công cụ phòng bệnh chứ không chỉ "cứu trợ"
Điều đáng giá nhất trong đề xuất này là sự chuyển hướng của chính sách y tế Việt Nam: BHYT không chỉ là chiếc "phao" tài chính khi bệnh nhân rơi vào giai đoạn điều trị tốn kém, mà dần trở thành công cụ chủ động giúp người dân phòng ngừa ung thư và phát hiện sớm. Mỗi năm có khoảng 350.000 người đang sống chung với ung thư, nên việc giảm gánh nặng chi phí điều trị ung thư và nâng cơ hội điều trị kịp thời không chỉ là câu chuyện thống kê mà là chất lượng sống của hàng trăm nghìn gia đình. Việc mở rộng quyền lợi, chuyển dịch từ chỉ tập trung điều trị sang tăng cường phòng bệnh và phát hiện sớm được nhận định là bước thay đổi đáng chú ý trong cách sử dụng nguồn lực BHYT, hướng tới mục tiêu giảm gánh nặng chi phí khi bệnh trở nặng và tăng cơ hội điều trị cho người bệnh. Nếu chính sách được triển khai đúng như dự thảo, bảo hiểm y tế ung thư sẽ không còn là "phản ứng muộn" trước bệnh tật, mà là tuyến phòng thủ đầu tiên của cộng đồng.
