Chăm sóc người cao tuổi ban ngày là gì và vì sao phải thí điểm ngay bây giờ?
Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày là hình thức cung cấp các dịch vụ y tế cơ bản, phục hồi chức năng, sinh hoạt cộng đồng và hỗ trợ tinh thần cho người cao tuổi trong giờ hành chính, giúp họ được chăm sóc ngay tại cộng đồng nhưng vẫn gắn bó với gia đình, thay vì chỉ đến bệnh viện khi đã mắc bệnh nặng.
Điểm mấu chốt của mô hình mới nằm ở việc coi phòng ngừa bệnh tật và duy trì chức năng là trọng tâm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, thay cho cách làm cũ là chờ đến khi phát bệnh mới điều trị. Tại phường Tây Hồ, cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày vừa được khai trương ngày 12/8, là một trong sáu mô hình thí điểm trên địa bàn Hà Nội. Đây không phải một công trình phúc lợi mang tính tượng trưng, mà là câu trả lời thực tế cho bài toán già hóa dân số đô thị và áp lực lên hệ thống y tế. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa nhanh, việc chậm chuyển hướng sang chăm sóc dự phòng sẽ khiến cả gia đình lẫn bệnh viện phải trả giá bằng thời gian, chi phí và chất lượng sống của người cao tuổi.
Tây Hồ đang làm khác đi: từ chữa bệnh sang duy trì cuộc sống khỏe mạnh
Thay vì xây dựng một nơi tách biệt, phường Tây Hồ chọn cách đặt cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày ngay trong lòng cộng đồng, tại số 14 phố Quảng An. Mô hình được thiết kế “không tách người cao tuổi khỏi đời sống cộng đồng”, mà tạo điều kiện để họ chăm sóc sức khỏe, rèn luyện thể chất, giao lưu và duy trì đời sống tinh thần trong môi trường thân thiện, gần gũi. Đây là bước chuyển quan trọng: từ chỗ coi người cao tuổi là đối tượng cần “trông nom” khi ốm đau, sang nhìn họ như những cá nhân cần được hỗ trợ để tiếp tục sống độc lập, tự chủ, có ích.
Trong lễ khai trương, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh rằng chăm sóc người cao tuổi không thể chỉ bắt đầu khi có bệnh và kết thúc khi người bệnh ra khỏi bệnh viện. Ông cũng đặt câu hỏi thẳng thắn: làm sao để những năm tháng sống thêm là những năm tháng khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng. Câu trả lời thể hiện rất rõ trong cấu trúc dịch vụ của cơ sở: từ đo chỉ số sức khỏe, tư vấn dinh dưỡng, đến yoga, thiền, dưỡng sinh và các hoạt động cộng đồng, tất cả đều hướng tới mục tiêu phòng ngừa suy giảm chức năng và kéo dài thời gian sống khỏe cho người cao tuổi.
Bên trong một ngày ở cơ sở chăm sóc ban ngày: phòng ngừa bệnh tật bằng hoạt động đều đặn
Nếu hình dung cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày như một “trạm dừng chân”, thì đây là nơi mỗi ngày người cao tuổi đến để kiểm tra sức khỏe, tập luyện và gặp gỡ bạn bè. Tại Tây Hồ, không gian được chia thành nhiều khu chức năng: khu sinh hoạt chung, khu phục hồi chức năng, khu nghỉ ngơi, khu đọc sách, đánh cờ, đo chỉ số sức khỏe và khu ăn uống. Người cao tuổi có thể tham gia yoga, thiền, dưỡng sinh, được theo dõi các chỉ số sức khỏe và tư vấn dinh dưỡng phù hợp thể trạng.
Điểm đáng chú ý không phải ở số lượng phòng chức năng, mà ở triết lý chăm sóc. Mô hình này chuyển từ chăm sóc thụ động, chủ yếu khi người cao tuổi mắc bệnh, sang chăm sóc chủ động và dự phòng từ sớm. Ngành y tế được đề nghị chuyển mạnh sang quản lý sức khỏe liên tục, phòng ngừa suy giảm chức năng, quản lý tốt bệnh mạn tính, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, sức khỏe tinh thần và chăm sóc dài hạn ngay tại cộng đồng. Nói cách khác, mỗi buổi đo huyết áp, mỗi bài tập dưỡng sinh, mỗi cuộc trò chuyện nhóm tại cơ sở đều là một “liều thuốc phòng bệnh” giúp trì hoãn nhập viện, giảm nguy cơ biến chứng và kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh cho người cao tuổi.
Lợi ích cho gia đình và cộng đồng: chia sẻ gánh nặng, giữ vững vai trò của người cao tuổi
Một điểm thường bị bỏ qua trong các cuộc bàn về chăm sóc người cao tuổi là sức ép tâm lý và thời gian lên con cháu. Khi ông bà, cha mẹ chỉ được chăm sóc khi nhập viện, gia đình vừa lo bệnh tật, vừa phải xoay xở công việc, chăm con, chăm cháu. Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày ở Tây Hồ tạo ra một “khoảng nối” giữa gia đình, cộng đồng, y tế cơ sở và bệnh viện, đồng thời chia sẻ một phần áp lực chăm sóc với con cháu mà không làm mất đi vai trò trung tâm của gia đình.
Đối với các gia đình, khi người thân được chăm sóc trong môi trường an toàn, thân thiện, có đội ngũ y tế theo dõi và nhiều hoạt động phù hợp, con cháu có thể yên tâm hơn trong công việc, giảm bớt áp lực chăm sóc hằng ngày nhưng vẫn tin rằng người thân của mình được quan tâm chu đáo. Với cộng đồng, cơ sở góp phần xây dựng môi trường sống nhân văn, nghĩa tình, phát huy tinh thần “kính lão, trọng thọ” – một nét đẹp văn hóa truyền thống. Quan trọng hơn, mô hình này giúp người cao tuổi tiếp tục sống vui, sống khỏe, sống hạnh phúc và tiếp tục cống hiến cho xã hội, thay vì bị xem như gánh nặng.
Từ thí điểm đến nhân rộng: phải đo bằng chất lượng sống của người cao tuổi
Không thể xem các cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày chỉ là “dự án đẹp trên giấy”. Đây là một trong sáu mô hình thí điểm được triển khai trên địa bàn Hà Nội, với mục tiêu đổi mới phương thức chăm sóc người cao tuổi theo hướng chủ động, toàn diện, chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng sống, tăng cường kết nối xã hội và chăm sóc dự phòng ngay tại cộng đồng. Từ mô hình thí điểm, phường Tây Hồ kỳ vọng có thêm cơ sở thực tiễn để đánh giá, hoàn thiện và báo cáo thành phố nghiên cứu, xem xét nhân rộng trong thời gian tới.
Nhưng nhân rộng không thể làm theo kiểu phong trào. Theo định hướng, các cơ quan chuyên môn phải tiếp tục theo dõi, đánh giá và rút kinh nghiệm từ những mô hình thí điểm; trên cơ sở đó tham mưu xây dựng cơ chế, chính sách đồng bộ, khả thi, bảo đảm việc nhân rộng không hình thức và phù hợp với điều kiện từng địa bàn. Thứ trưởng Bộ Y tế cũng yêu cầu phải lấy hiệu quả thực chất làm thước đo của mô hình, qua đó tạo cơ sở thực tiễn để hoàn thiện chính sách và xem xét mở rộng phù hợp. Nếu muốn chăm sóc sức khỏe người cao tuổi từ phòng ngừa chứ không đợi đến khi bệnh viện quá tải, các địa phương cần coi những cơ sở chăm sóc ban ngày như một thiết chế bắt buộc trong hệ thống y tế cộng đồng, chứ không phải một lựa chọn tùy hứng.
