Từ thương mại sang năng lực chống chịu
Hợp tác nông nghiệp Việt Mỹ là sự phối hợp giữa hai nước về thương mại, khoa học và công nghệ nhằm cải thiện sản xuất, tăng khả năng chống chịu khí hậu và phát triển chuỗi giá trị nông sản bền vững. Đây là bước mở rộng cần thiết: trao đổi hàng hóa có thể tạo lợi ích trước mắt, nhưng năng lực thích ứng mới quyết định nông dân có thể duy trì sản xuất trước hạn hán, xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan hay không.
Trong cuộc tiếp Phó Bộ trưởng Nông nghiệp Hoa Kỳ Stephen Vaden tại Trụ sở Chính phủ ngày 10/11, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị tăng hợp tác thực chất, đưa khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và công nghệ sinh học thành trụ cột mới. Cuộc làm việc song phương giữa Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp với ông Vaden cũng tập trung vào thương mại, đầu tư và chuyển giao công nghệ. Tín hiệu đáng chú ý là hai bên đang bàn cách nâng sức chống chịu của nền nông nghiệp, chứ không chỉ mở rộng đầu ra và nguồn cung.
Giống cây trồng phải đến được ruộng đồng
Trọng tâm thiết thực nhất là nghiên cứu và chuyển giao giống cây có khả năng kháng bệnh, chịu hạn và chịu mặn, phù hợp với điều kiện canh tác Việt Nam. Việt Nam mong muốn hai bên xây dựng chương trình hợp tác để đưa các giống này cùng công nghệ liên quan vào sản xuất. Những giống cây chống hạn sẽ có ý nghĩa lớn, nhưng cần được phát triển trong một gói giải pháp rộng hơn, bao gồm khả năng chịu mặn, kháng sâu bệnh và thích nghi với từng vùng.
Lý do không thể chờ đợi nằm ngay trong tác động đến đời sống: biến động khí hậu và nguồn nước làm giảm năng suất, tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế nông dân. Vì vậy, chuyển giao không nên dừng ở việc cung cấp hạt giống hay kết quả nghiên cứu. Nông dân và hợp tác xã cần được hỗ trợ đánh giá giống trong điều kiện địa phương, tiếp cận hướng dẫn canh tác và có đầu ra phù hợp. Nếu thiếu các mắt xích đó, công nghệ tốt vẫn có thể nằm ngoài tầm với của người sản xuất.
Công nghệ sinh học cần đi cùng cơ chế tin cậy
Công nghệ sinh học có thể mở thêm hướng nghiên cứu giống và giải pháp nông nghiệp, nhưng việc ứng dụng cần được quản lý dựa trên bằng chứng khoa học. Việt Nam mong muốn Hoa Kỳ chia sẻ kinh nghiệm về quản lý sự kiện biến đổi gen, đánh giá rủi ro và sản phẩm từ vi sinh vật; phía Hoa Kỳ khẳng định sẵn sàng hợp tác để Việt Nam tiếp cận công nghệ này. Hoa Kỳ cũng hoan nghênh việc tạo điều kiện để doanh nghiệp nước này đưa hoạt động nghiên cứu và phát triển tới Việt Nam, đồng thời thúc đẩy cách tiếp cận dựa trên cơ sở khoa học.
Cùng với công nghệ sinh học, các bên đã nêu những hướng hợp tác như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, nông nghiệp chính xác và chuyển đổi số. Những công cụ này có thể hỗ trợ quản lý vùng trồng, theo dõi nguồn nước và truy xuất nguồn gốc, nhưng cần gắn với nhu cầu cụ thể của địa phương thay vì chạy theo thiết bị mới. Minh bạch trong đánh giá rủi ro và thông tin dễ hiểu cho người dân sẽ giúp công nghệ được tiếp nhận có trách nhiệm, đồng thời bảo vệ niềm tin vào sản phẩm nông nghiệp.
Thước đo là lợi ích đến với người sản xuất
Nông nghiệp thích ứng khí hậu chỉ thành hình khi hợp tác khoa học được nối với vùng nguyên liệu, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Lãnh đạo Việt Nam đề nghị kết nối các địa phương trong nước với doanh nghiệp và những bang có thế mạnh nông nghiệp của Hoa Kỳ, gắn đầu tư và chuyển giao công nghệ với sản xuất, tiêu thụ. Đây là hướng đi đúng: chọn giống, tổ chức canh tác và xác định nhu cầu thị trường cần được tính cùng nhau, thay vì triển khai từng phần rời rạc.
Việt Nam cũng mong muốn thúc đẩy thương mại nông sản cân bằng, ổn định, mở rộng xuất khẩu hàng có thế mạnh và nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất. Hai bên kỳ vọng sớm hoàn tất đàm phán hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng; song song đó, các chương trình nghiên cứu và chuyển giao giống chống chịu vẫn cần được cụ thể hóa. Thành công không nên chỉ đo bằng lượng hàng trao đổi, mà bằng khả năng giảm rủi ro mùa vụ và cải thiện sinh kế. Đó mới là giá trị lâu dài của hợp tác.
