Từ hạ tầng giao thông đến sản phẩm du lịch văn hóa
Hạ tầng giao thông Phú Quốc là cách thành phố dùng các công trình kết nối – từ cáp treo, đường sắt nhẹ đến đại lộ và nhà ga – để biến việc di chuyển thành một trải nghiệm du lịch văn hóa trọn vẹn, nơi mỗi hành trình không chỉ làm nhiệm vụ đưa khách đến điểm A hay B mà còn kể câu chuyện về biển đảo, kiến trúc và đời sống Việt Nam theo chuẩn quốc tế, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển đô thị lâu dài.Án ngữ ngay ngưỡng cửa Nam đảo, cáp treo Hòn Thơm đã cho thấy tư duy mới này. Về mặt công năng, đây là tuyến kết nối An Thới với đảo Hòn Thơm, nhưng với du khách, đó là hành trình treo mình giữa trời, ngắm toàn cảnh biển xanh, đảo hoang và đoàn tàu đánh cá đầy màu sắc. Khi chính việc di chuyển trở thành một sản phẩm du lịch có khả năng tạo doanh thu và ký ức, Phú Quốc bước ra khỏi mô hình “ốc đảo resort”, hướng tới đô thị du lịch đúng nghĩa như quan điểm của PGS.TS Phạm Trung Lương.
Thiết kế văn hóa giao thông: từ cáp treo Hòn Thơm đến tuyến LRT Phú Quốc
Điểm đáng nói ở Phú Quốc không chỉ là xây nhiều công trình mà là cách “thiết kế văn hóa giao thông” để mỗi kết nối đều mang dấu ấn Việt. Cáp treo Hòn Thơm là ví dụ tiêu biểu: hạ tầng vốn khô khan trở thành trải nghiệm biển trời, dẫn khách đến chuỗi vui chơi và dịch vụ khác. Ở tầng cao hơn, tuyến LRT Phú Quốc dài gần 18 km, nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với cụm không gian sự kiện APEC, được định hướng để phục vụ đồng thời du khách, đại biểu và cư dân. Các nhà ga dọc tuyến không đi theo mô-típ “nhà ga vô danh” kiểu quốc tế hóa lạnh lùng; chúng lấy cảm hứng từ kiến trúc và văn hóa ba miền Bắc – Trung – Nam, như nhà ga số 3 mang hơi thở cố đô Huế. Điều này biến đoạn đường ngắn từ sân bay đến Nam đảo thành một bảo tàng kiến trúc mini, nơi hành khách tiếp xúc với Việt Nam không qua tờ rơi quảng bá, mà qua chính không gian di chuyển.
Chuẩn quốc tế cho APEC, nhưng không hy sinh bản sắc địa phương
Tư duy “biến hạ tầng thành trải nghiệm” sẽ đáng nghi ngờ nếu chỉ chú trọng cảm xúc mà bỏ qua chuẩn an toàn. Ở Phú Quốc, điểm thú vị là hai mục tiêu này đang được đẩy song song. Theo Đại tá Phạm Quang Huy, các tuyến trọng yếu như đường tỉnh 975, Đại lộ APEC và trục kết nối sân bay phải đáp ứng cả yêu cầu phục vụ an toàn, thông suốt trong thời gian diễn ra APEC 2027 lẫn nhu cầu vận hành lâu dài của đảo. Phương án phân luồng được thiết kế linh hoạt, cho phép bố trí làn ưu tiên cho sự kiện mà vẫn giữ nhịp sống bình thường cho người dân và du khách. Hệ thống báo hiệu, chỉ dẫn được chuẩn hóa song ngữ Việt – Anh, kết hợp biểu tượng quốc tế để thân thiện với khách nước ngoài. Đây là phần “hạ tầng mềm” thường bị bỏ qua, nhưng ở một đô thị du lịch quốc tế, biển báo, camera, phần mềm quản lý tập trung và giám sát theo thời gian thực chính là lớp an ninh vô hình bảo vệ trải nghiệm du lịch.
Cửa ngõ hàng không và trung tâm sự kiện: nơi công năng gặp trải nghiệm
Không thể nói về APEC 2027 Phú Quốc mà bỏ qua nhà ga sân bay và cụm trung tâm hội nghị – triển lãm. Nhà ga T2 được lấy cảm hứng từ hình tượng Phượng Hoàng lửa, với chiều khách đến mang âm hưởng đại dương, rạn san hô và trần sóng lượn, còn chiều khởi hành lại đậm sắc thái rừng nhiệt đới. Nhà ga VIP, do kiến trúc sư Marco Casamonti thiết kế, mang dáng cá đại bàng biển, gợi mái đình làng Việt, kết hợp chất liệu địa phương như ngọc trai, hồ tiêu và hình ảnh làng chài trong một ngôn ngữ kiến trúc đương đại. Song song với đó, cụm Trung tâm Hội nghị và Triển lãm cùng Nhà biểu diễn đa năng được tư vấn bởi SOM, sử dụng quan niệm “Trời tròn – Đất vuông” và hình tượng sóng biển, đồng thời phát triển mô hình dinner show – tiệc tối kết hợp trình diễn nghệ thuật. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc Phú Quốc không chấp nhận kiểu hạ tầng sự kiện “chỉ để họp rồi bỏ trống”, mà thiết kế ngay từ đầu để có thể tiếp tục đón hội nghị, triển lãm và chương trình văn hóa quốc tế quanh năm.
Tầm nhìn sau APEC: hạ tầng giao thông là xương sống đô thị du lịch
Điều đáng giá nhất trong chiến lược hạ tầng giao thông Phú Quốc không nằm ở vài tuần APEC, mà ở tầm nhìn sau đó. Cục Cảnh sát giao thông nhấn mạnh quy hoạch phải đủ năng lực đáp ứng tốc độ phát triển du lịch, đô thị hóa và phương tiện cá nhân, đồng thời tăng kết nối giữa sân bay, cảng biển, khu đô thị và các điểm du lịch. Sau giai đoạn thí điểm trên 5 tuyến đường, các giải pháp về an toàn, năng lực thông hành và mức độ chấp hành sẽ được đánh giá để xây bộ tiêu chí chung, rồi nhân rộng trên các tuyến phục vụ APEC, kết nối sân bay, cảng biển, khu vực sự kiện và lưu trú. Về lâu dài, hệ thống vận tải hiện có sẽ tích hợp với đường bộ và đường sắt đô thị, đưa dữ liệu vào Trung tâm ITS để giám sát, điều hành theo thời gian thực. Mục tiêu được đặt rất rõ: biến các công trình phục vụ APEC thành nền tảng cho mạng lưới giao thông an toàn, thông minh và thân thiện, nơi những công trình kết nối cũng trở thành một phần của trải nghiệm, giúp Phú Quốc tiến gần hơn đến hình hài đô thị du lịch, nơi chính cách con người di chuyển và gặp gỡ cũng là “sản phẩm” của điểm đến.
