APEC đặt Phú Quốc vào “phòng thí nghiệm” hạ tầng quy mô lớn
Phú Quốc APEC 2027 là quá trình đảo ngọc được đầu tư hạ tầng điện, giao thông và dịch vụ với quy mô hàng tỷ USD, nhằm vừa đảm bảo cho một tuần lễ cấp cao quy tụ lãnh đạo toàn cầu vừa tái định hình lâu dài hệ sinh thái du lịch, đầu tư và sự kiện quốc tế của đặc khu ven biển này.
Việc hơn 5 tỷ USD được rót vào hạ tầng hàng không, lưu trú, giao thông và các công trình phục vụ APEC cho thấy Phú Quốc không chỉ chuẩn bị cho một sự kiện vài ngày, mà đang bước vào giai đoạn nâng cấp toàn diện năng lực phục vụ và kết nối. Nhưng chính tốc độ xây dựng “chóng mặt” đang biến đảo ngọc thành phép thử lớn: hoặc vươn tầm thành trung tâm sự kiện quốc tế, hoặc mắc kẹt trong những hệ lụy của phát triển nóng. Đằng sau những dàn máy xúc, cần cẩu là câu hỏi: liệu hạ tầng điện Phú Quốc và hệ thống giao thông Phú Quốc có kịp trở thành nền tảng bền vững, hay chỉ là cuộc chạy nước rút để “kịp APEC”?
Ba công trình điện và bước ngoặt độ tin cậy cung cấp điện
Ở lớp hạ tầng nền tảng, điện là bài toán sống còn cho cả APEC lẫn đời sống thường ngày. Ngành điện đã hoàn thiện ba công trình trọng điểm: Trạm biến áp 220 kV Phú Quốc cùng hai đường dây 110 kV Phú Quốc – Bắc Phú Quốc và Phú Quốc – Nam Phú Quốc với tổng vốn đầu tư gần 2.165 tỷ đồng. Các công trình được đưa vào vận hành liên tiếp trong tháng 8/2026, với đường dây Phú Quốc – Nam Phú Quốc đóng điện ngày 16/8, trạm biến áp 220 kV ngày 19/8 và đường dây Phú Quốc – Bắc Phú Quốc ngày 28/8.
Việc hoàn thiện kết nối lưới 110 kV trên đảo giúp hệ thống đáp ứng tiêu chí N-1, tức vẫn vận hành an toàn khi một phần phần tử bị sự cố. Đây không chỉ là chuẩn kỹ thuật cho thời điểm diễn ra Tuần lễ cấp cao APEC, mà còn là “bảo hiểm” điện năng cho một trung tâm du lịch, dịch vụ có nhu cầu điện lớn đang tăng trưởng tại đặc khu. Trước khi Phú Quốc được cấp điện từ lưới quốc gia, nhiều doanh nghiệp phải dùng máy phát diesel với chi phí nhiên liệu có thời điểm vượt 600 triệu đồng mỗi tháng; khi có điện lưới, tiền điện chỉ còn khoảng một phần ba, tạo khác biệt rõ rệt về chi phí và năng lực cạnh tranh.
Chuyển đổi xanh: từ điện mặt trời mái nhà đến bài toán dài hạn
Hạ tầng điện Phú Quốc đang được gia cố không chỉ bằng đường dây và trạm biến áp, mà còn bằng những lựa chọn chuyển đổi xanh Phú Quốc ở cấp doanh nghiệp. Một khu nghỉ dưỡng trên đảo đã lắp điện mặt trời mái nhà, kết hợp sử dụng nước nóng năng lượng mặt trời và phân bổ phụ tải theo lượng khách lưu trú, giúp giảm khoảng 30% chi phí điện với thời gian thu hồi vốn dự kiến 4–5 năm. Đây là ví dụ cho thấy những đầu tư xanh có thể song hành với tăng trưởng du lịch mà không buộc doanh nghiệp phải hy sinh lợi ích kinh tế.
Vấn đề là các mô hình này mới xuất hiện rời rạc, trong khi nhu cầu điện trên đảo còn đang tăng nhanh. Nếu chỉ trông vào lưới quốc gia và các công trình truyền tải, đảo ngọc sẽ sớm đối mặt với áp lực về công suất và phát thải. APEC đem đến cơ hội kể lại câu chuyện phát triển của Phú Quốc bằng ngôn ngữ bền vững: khuyến khích điện mặt trời mái nhà, giải pháp quản lý phụ tải thông minh, tiêu chuẩn tiết kiệm năng lượng bắt buộc cho khách sạn, trung tâm hội nghị. Nếu bỏ lỡ, “hạ tầng điện đón đầu sức nóng tăng trưởng” sẽ dừng lại ở khẩu hiệu, thay vì trở thành chiến lược dài hạn.
Đường băng, LRT và sức ép lên hệ thống giao thông Phú Quốc
Trên mặt đất, hệ thống giao thông Phú Quốc đang được tái cấu trúc để đáp ứng cả dòng khách APEC lẫn lượng du khách ngày càng tăng. Dự án mở rộng cảng hàng không quốc tế Phú Quốc dự kiến nâng đáng kể công suất phục vụ hành khách, với một số hạng mục như nhà ga VIP cho nguyên thủ hoàn thành trước APEC. Song song, một trung tâm hội nghị mới với phòng đại tiệc 11.000m², sức chứa tới 10.000 người cùng trung tâm báo chí có khả năng phục vụ khoảng 4.000 phóng viên đang được xây dựng.
Đảo còn chuẩn bị trung tâm nghệ thuật biểu diễn 4.000 chỗ và hệ thống đường sắt nhẹ (LRT) đầu tiên trong nước, đặt nền móng cho hình ảnh một điểm đến hội nghị – sự kiện chứ không chỉ nghỉ dưỡng biển. Những đại công trình giao thông và dịch vụ này tạo cơ hội việc làm, mở rộng hoạt động kinh doanh cho người dân địa phương, khi hệ thống khách sạn, dịch vụ và hạ tầng phát triển. Tuy nhiên, nếu không có quy hoạch tổng thể về mật độ xây dựng, kết nối giữa LRT, đường bộ và sân bay, Phú Quốc có nguy cơ trở thành “thành phố sự kiện” tắc nghẽn, thay vì đảo ngọc đáng sống.
Thách thức phía trước: chính sách đặc thù và kỷ luật tiến độ
Khối lượng dự án dày đặc khiến vướng mắc về thủ tục và mặt bằng trở thành điểm nghẽn, buộc cơ quan trung ương phải can thiệp. Ngày 24/8/2026, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn cho các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC tại Phú Quốc. Đây là “đường ưu tiên” về pháp lý, nhưng cũng đặt ra yêu cầu kỷ luật tiến độ và chất lượng: các công trình phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn, hoàn thành đúng tiến độ và vận hành an toàn, hiệu quả.
Với riêng hạ tầng điện, lãnh đạo ngành yêu cầu sau khi các công trình hoàn thành, đơn vị quản lý phải tiếp tục kiểm tra, hoàn thiện hệ thống, đào tạo lực lượng vận hành và tổ chức diễn tập phương án xử lý sự cố. Điều này đúng nhưng chưa đủ: Phú Quốc cần biến APEC thành cột mốc để chính thức bước vào quỹ đạo phát triển bền vững, thay vì chỉ “đốt cháy giai đoạn” bằng xây dựng 24/7. Nếu biết dùng thời gian chuẩn bị còn lại để khép kín mảng xanh trong năng lượng, vận tải và quy hoạch đô thị, đảo ngọc có thể đi ra khỏi APEC với vị thế mới – một điểm đến quốc tế, vận hành bằng hạ tầng hiện đại nhưng không đánh đổi môi trường và chất lượng sống.
