Nút giao An Phú: định nghĩa một siêu công trình cửa ngõ
Nút giao An Phú là một nút giao thông 3 tầng quy mô lớn tại cửa ngõ phía Đông TP.HCM, được thiết kế với 6 nhánh cầu vượt, 2 cầu qua kênh và 2 hầm chui nhằm tổ chức lại toàn bộ luồng xe ra vào khu vực cảng và cao tốc, giảm xung đột tại vòng xoay hiện hữu và tăng khả năng giải tỏa giao thông trong dài hạn. Điều đáng nói không chỉ là quy mô, mà là việc thành phố chấp nhận một cuộc “đại phẫu” hạ tầng giao thông để giải bài toán ùn tắc đã kéo dài nhiều năm ở cửa ngõ phía Đông. Khi dòng xe từ cảng Cát Lái, cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và đại lộ Mai Chí Thọ cùng dồn về một nút, hoặc nâng cấp mạnh mẽ, hoặc chấp nhận tắc nghẽn triền miên. Rõ ràng, thành phố đã chọn phương án táo bạo hơn: xây dựng một siêu nút giao đa tầng để chủ động kiểm soát các luồng di chuyển thay vì bị động “chữa cháy” bằng vài cây cầu vượt nhỏ lẻ.
Quy mô 3 tầng với 6 cầu vượt, 2 hầm chui: vì sao phải “khủng” đến vậy?
Nếu xem bản vẽ nút giao An Phú, có thể thấy đây không phải là một công trình “đắp thêm vài nhánh cầu”, mà là thiết kế lại toàn bộ cấu trúc giao thông khu vực. Dự án gồm 6 nhánh cầu vượt, 2 cầu qua kênh và 2 hầm chui, kết hợp đảo tròn trung tâm cùng tháp biểu tượng trên mặt đất để vừa đảm bảo lưu thông, vừa tạo điểm nhấn đô thị. Hệ thống hầm chui nối trực tiếp cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây với đại lộ Mai Chí Thọ, trong khi các cầu vượt phân hóa hướng đi thẳng, rẽ phải, rẽ trái tại các trục Mai Chí Thọ – Đồng Văn Cống. Quy mô này phản ánh thực tế: cửa ngõ phía Đông đang gánh áp lực phương tiện khổng lồ, đặc biệt từ luồng xe container ra vào cảng Cát Lái. Một vài giải pháp điểm sẽ không thể giải tỏa giao thông lâu dài; chỉ có một mạng lưới cầu vượt TP.HCM liên hoàn, đa tầng mới đủ sức tách dòng xe đi thẳng và rẽ, hạn chế xung đột tại vòng xoay vốn là điểm nghẽn lớn nhất. Theo một nguồn dữ liệu, "tính đến tháng 8/2026, khối lượng thi công nút giao An Phú đạt khoảng 75%".
Cửa ngõ phía Đông: điểm nóng ùn tắc và bài toán kết nối vùng
Cửa ngõ phía Đông không chỉ là vấn đề nội đô, mà là mắc xích quan trọng trong chuỗi logistics vùng. Cát Lái là cảng biển trọng điểm, cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây là tuyến xương sống nối với khu vực Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu; mọi sự chậm trễ do ùn tắc tại nút giao An Phú đều kéo theo chi phí thời gian, nhiên liệu, thậm chí chi phí cơ hội cho doanh nghiệp vận tải và xuất nhập khẩu. Ở góc độ người dân, đây là một trong những điểm thường xuyên ùn tắc, nơi xe cá nhân, xe buýt, xe tải, container cùng tranh chấp mặt đường tại vòng xoay. Việc tách dòng xe đi thẳng và rẽ khỏi khu vực vòng xoay, thông qua hệ thống cầu vượt và hầm chui, sẽ giảm va chạm giữa các luồng lưu thông, giảm nguy cơ tai nạn và thời gian chờ đợi tại nút. Hệ thống này được kỳ vọng hình thành mạng lưới giao thông liên hoàn tại cửa ngõ phía Đông, tăng năng lực vận chuyển hàng hóa từ cảng Cát Lái và giảm áp lực giao thông cho khu vực.
Tiến độ, những điểm nghẽn còn lại và hiệu ứng dài hạn
Theo thông tin công bố, dự án nút giao An Phú được UBND TP.HCM phê duyệt ngày 28/3/2022 và khởi công từ tháng 12/2022, với khối lượng thi công đến tháng 8/2026 đạt khoảng 75%. Ngày 23/7, thành phố đã điều chỉnh thời gian thực hiện dự án đến quý III/2027, trong khi Ban Giao thông dự kiến hoàn thành vào quý II/2027. Một số hạng mục vẫn chậm do chưa bàn giao mặt bằng, như trụ T1, mố M1 và đường đầu cầu nhánh N1.2; phần này phải được giải phóng trước 30/11/2026 theo kế hoạch. Ở chiều tích cực, nhiều hạng mục đã được đưa vào khai thác. Ngày 21/8, nhánh cầu trái Giồng Ông Tố và nhánh cầu N4 chính thức thông xe, trong đó nhánh N4 dài 467,87 m, rộng 9–10,1 m và được thiết kế tốc độ 50 km/h. Một nhánh cầu khác cho ô tô từ Mai Chí Thọ rẽ trái lên cao tốc dự kiến thông xe vào tháng 10, còn tuyến kết nối đường Lương Định Của với cao tốc – giúp xe đi thẳng không phải qua nút giao – dự kiến hoàn thành vào quý II/2027. Những mốc này cho thấy bức tranh rõ ràng: khi từng nhánh cầu vượt lần lượt hoàn thành, hiệu quả giải tỏa giao thông sẽ tăng dần chứ không phải chờ đến “ngày khánh thành cuối cùng”.
Kết luận: An Phú không chỉ là một nút giao, mà là lời đáp cho tầm nhìn đô thị
Nhìn toàn cảnh, nút giao An Phú là minh chứng cho một cách tiếp cận mới đối với hạ tầng giao thông: thay vì chắp vá, thành phố chọn một thiết kế 3 tầng toàn diện, gắn kết cao tốc, đại lộ, tuyến liên cảng và mạng lưới cầu vượt TP.HCM thành một chỉnh thể duy nhất. Sau khi hoàn thành, nút giao An Phú sẽ kết nối với nút giao Mỹ Thủy, các tuyến liên cảng và tuyến kết nối cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây được mở rộng, tạo trục lưu thông liên hoàn cho cửa ngõ phía Đông. Quan trọng hơn, công trình này cho thấy nếu muốn giữ vai trò “đầu tàu kinh tế”, đô thị không thể né tránh những dự án hạ tầng lớn, phức tạp và kéo dài. Đổi lại vài năm thi công và bất tiện, thành phố có thêm nhiều thập niên lưu thông hiệu quả, giảm chi phí ùn tắc và nâng sức cạnh tranh cho cả ngành logistics. Nút giao An Phú vì thế không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là tuyên bố rõ ràng: TP.HCM chấp nhận đầu tư mạnh vào hạ tầng để bảo vệ khả năng kết nối của mình trong tương lai.
