Công nghệ di sản văn hóa: từ ký ức quá khứ thành lợi thế cạnh tranh
Công nghệ di sản văn hóa là cách dùng công nghệ số, khoa học và đổi mới sáng tạo để bảo tồn, tái hiện, kinh doanh và lan tỏa các giá trị di sản, biến ký ức quá khứ thành sản phẩm, dịch vụ và sức mạnh mềm ở hiện tại. Chiều 4/9 tại Hà Nội, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp nhiều đơn vị công bố Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh (Viet Nam Rong Xanh Awards), dưới sự bảo trợ của cơ quan quản lý khoa học và văn hóa. Đây không phải thêm một giải thưởng cho đủ bộ sưu tập danh hiệu, mà là một tuyên ngôn: di sản Việt không chỉ để trưng bày, mà phải được “số hóa”, đưa vào đời sống, trở thành chất liệu cho sáng tạo, sản phẩm, thương hiệu và trải nghiệm mới cho cộng đồng.
Giải thưởng Rồng Xanh: bản đồ mới của công nghiệp văn hóa Việt
Sự kiện công bố Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh ngày 4/9 tạo ra một “bản đồ” mới cho công nghiệp văn hóa Việt, nơi công nghệ số được coi là hạ tầng bắt buộc chứ không phải phụ kiện trang trí. Cấu trúc sáu hạng mục – Rồng Xanh Di sản, Thương hiệu Điểm đến, Công nghiệp Văn hóa, Đổi mới Sáng tạo, STEAM và hạng mục cao nhất Rồng Xanh Impact – cho thấy tầm nhìn rõ ràng: từ bảo tồn đến kinh doanh, từ giáo dục đến đổi mới sáng tạo, mọi mắt xích trong chuỗi giá trị văn hóa đều được gọi tên. Quan trọng hơn, theo định hướng được nêu tại lễ công bố, các sáng kiến không được phép dừng ở “demo” hay bản trình chiếu đẹp; chúng phải tạo ra sản phẩm và trải nghiệm thực tế cho người dân, du khách và cộng đồng. Nói thẳng, ai không chạm được vào đời sống thì khó có chỗ đứng trong sân chơi này.
Bảo tồn văn hóa số: từ bảo tàng tĩnh sang trải nghiệm sống
Điểm táo bạo của Rồng Xanh là dám nhìn thẳng vào bài toán cũ: di sản Việt phong phú nhưng phần lớn vẫn “nằm yên” trong bảo tàng, hồ sơ, đình chùa. TS Nguyễn Thị Bích Lan nhấn mạnh công nghệ không thay thế văn hóa, nhưng cho văn hóa thêm phương thức để được bảo tồn, kể lại, trải nghiệm và lan tỏa. Khi chuyển đổi số được áp dụng đúng cách, những giá trị gắn với không gian, hình thức truyền thống trở nên dễ tiếp cận, trực quan và hấp dẫn hơn với người dùng hiện nay. Nói cách khác, bảo tồn văn hóa số không còn là việc scan hiện vật cho có, mà là tạo nên những chuyến tham quan ảo, lớp học STEAM, tour du lịch thông minh, nơi người trẻ có thể “chạm” vào lịch sử bằng điện thoại của chính họ. Ai nắm được trải nghiệm, người đó nắm được tương lai di sản.
Từ di sản đến thị trường: công nghệ như cầu nối và bộ lọc
Giải thưởng Rồng Xanh không giấu tham vọng thương mại: mục tiêu là kết nối công nghệ, đổi mới sáng tạo với văn hóa, di sản và phát triển điểm đến để tạo giá trị kinh tế mới. Bài toán được đặt ra thẳng thừng: di sản phải tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, trở thành chất liệu cho sáng tạo, sản phẩm, thương hiệu và trải nghiệm mới. Chuỗi hoạt động Rồng Xanh, gồm diễn đàn và hội thảo về phát triển công nghiệp văn hóa, được thiết kế nhằm thúc đẩy chuyển hóa giá trị văn hóa thành sức mạnh sáng tạo, kinh tế và sức mạnh mềm trong kỷ nguyên số. Thực tế, đây là cách kết nối di sản với thị trường: những dự án AI vì văn hóa và du lịch, nền tảng số xuất sắc, startup đổi mới sáng tạo… nếu chứng minh được mô hình kinh doanh bền vững, sẽ trở thành “case study” cho cả ngành công nghiệp văn hóa Việt.
Sức mạnh mềm Việt Nam: công nghệ là gia tốc, không phải linh hồn
Bối cảnh ra đời của Rồng Xanh không ngẫu nhiên: Việt Nam đang đẩy mạnh chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, đưa du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc – nền tảng để xây dựng sức mạnh mềm quốc gia. Giải thưởng góp phần tôn vinh các thành tựu nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong văn hóa, di sản, du lịch và công nghiệp sáng tạo. Đặc biệt, hạng mục Rồng Xanh Impact nhắm tới những địa phương, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tạo ra tác động sâu rộng, bền vững và có sức lan tỏa mạnh với cộng đồng và quốc gia. Thông điệp ở đây rất rõ: sức mạnh mềm Việt Nam không đến từ những khẩu hiệu, mà từ những sáng kiến cụ thể, đo được tác động; công nghệ chỉ là gia tốc làm chúng đi nhanh hơn ra thế giới.
