Tủ sách dùng chung: Lời đáp thiết thực cho bài toán bình đẳng giáo dục
Tủ sách dùng chung là mô hình quyên góp và lưu trữ sách giáo khoa, tài liệu tham khảo để nhiều thế hệ học sinh cùng sử dụng, qua đó giảm gánh nặng mua sách mới, hỗ trợ học sinh khó khăn và tạo nguồn sách học tập được tái sử dụng lâu dài trong nhà trường.
Điểm đáng chú ý ở Nghệ An là phong trào này không dừng ở khẩu hiệu mà được tổ chức như một giải pháp chính sách: từ ngày 14/9/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phát động quyên góp sách giáo khoa và tài liệu tham khảo nhằm xây dựng tủ sách dùng chung, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn và tạo nguồn tài nguyên sách phục vụ lâu dài trong các nhà trường. Trong bối cảnh một bộ phận học sinh trên toàn tỉnh vẫn còn thiếu sách giáo khoa, việc kêu gọi toàn ngành và cộng đồng cùng tham gia không chỉ là hoạt động thiện nguyện mà là cam kết “không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau”.
Giảm gánh nặng tài chính, chống lãng phí từ những cuốn sách đã qua tay
Nếu trước đây, sách giáo khoa thường bị cất vào góc tủ hoặc bị bỏ đi sau mỗi năm học, thì với tủ sách dùng chung, mỗi cuốn sách được kéo dài vòng đời và giá trị. Phong trào quyên góp sách giáo khoa giúp bổ sung, làm phong phú nguồn tài liệu cho thư viện; đồng thời xây dựng nguồn sách dùng chung phục vụ lâu dài và hỗ trợ sách cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Đây là cách tái sử dụng sách học tập thông minh: thay vì để sách cũ trở thành rác, chúng được “tái sinh” thành cơ hội học tập mới.
Việc quyên góp sách cũng góp phần chống lãng phí khi những cuốn sách từ các khóa học trước được trao lại cho học sinh khóa sau, phát huy tối đa giá trị của sách. Chính sách này chạm đúng vào “chi phí ẩn” mà nhiều gia đình phải gánh: tiền sách mới mỗi năm. Khi tủ sách dùng chung vận hành tốt, phụ huynh bớt áp lực, học sinh khó khăn vẫn có sách đầy đủ, và hệ thống giáo dục tiết kiệm được một lượng lớn tài nguyên in ấn.
Những con số biết nói: Khi chia sẻ trở thành thói quen học đường
Sức sống của một sáng kiến giáo dục không nằm ở văn bản chỉ đạo mà ở con số cụ thể. Tại lễ phát động, Trường Tiểu học Nghi Văn đã tiếp nhận hơn 5.000 cuốn sách từ học sinh, giáo viên, nhân viên và phụ huynh, các đơn vị, tổ chức trên địa bàn. Đây không chỉ là kho sách mà còn là chỉ dấu cho thấy cộng đồng sẵn sàng biến việc quyên góp sách giáo khoa thành một thói quen thường niên, chứ không phải hoạt động phong trào ngắn hạn.
Ở bậc trung học, Trường THPT Lê Viết Thuật hưởng ứng phong trào xây dựng tủ sách dùng chung bằng việc quyên góp được 274 bộ sách giáo khoa. Những bộ sách trọn vẹn này có thể ngay lập tức được phân bổ cho các em thiếu sách, giảm khoảng cách giữa học sinh khá giả và học sinh khó khăn. Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, các nhà trường được yêu cầu tập trung vận động, tiếp nhận và phân bổ sách ngay trong những tuần đầu năm học để bảo đảm học sinh có đủ sách giáo khoa và tài liệu phục vụ học tập.
Gắn kết các thế hệ học sinh và nuôi dưỡng văn hóa chia sẻ
Điểm giá trị nhất của tủ sách dùng chung không nằm ở số lượng sách, mà ở mối nối vô hình giữa các thế hệ học sinh. Những cuốn sách do học sinh khóa trước trao tặng cho các em khóa sau không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn thể hiện tình cảm, sự gắn kết giữa các thế hệ, tiếp thêm động lực để học sinh nỗ lực học tập. Khi một em nhỏ nhận lại cuốn sách đã được người đi trước chăm chút, đó là một lời nhắn gửi rằng: “Mình từng học được từ đây, giờ đến lượt bạn”.
Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An nhìn nhận phong trào quyên góp sách như cơ hội hình thành văn hóa chia sẻ, trách nhiệm và lòng nhân ái trong học sinh. “Mỗi cuốn sách trao đi, tri thức được thắp sáng và sẽ nâng bước tương lai”, Giám đốc Sở nhấn mạnh. Khi tủ sách dùng chung trở thành “trái tim” của thư viện, nơi học sinh đọc, nghiên cứu và tiếp cận tri thức sau giờ học, nhà trường không chỉ dạy chữ mà còn dạy cách sống cùng nhau trong một cộng đồng biết quan tâm lẫn nhau.
Từ Nghệ An tới một mô hình bền vững cho giáo dục
Phong trào tủ sách dùng chung ở Nghệ An cho thấy một điều: nếu hệ thống giáo dục coi sách là tài nguyên chung chứ không là “đồ dùng một lần”, thì bình đẳng cơ hội học tập không phải là khẩu hiệu xa vời. Từ cấp Sở đến nhà trường, học sinh, phụ huynh và chính quyền địa phương đều được huy động, UBND các xã, phường được đề nghị chỉ đạo các đơn vị liên quan tuyên truyền, tổ chức lễ phát động, tiếp nhận và sử dụng sách hiệu quả. Đây là một cách tiếp cận có chiều sâu, gắn trách nhiệm của nhiều bên chứ không chỉ giao cho thư viện.
Điều còn lại là biến phong trào thành thiết chế thường xuyên: quy định rõ quy trình quyên góp sách giáo khoa, chuẩn hóa cách phân bổ cho nhóm học sinh khó khăn, công khai minh bạch việc quản lý tủ sách như hướng dẫn của Sở. Khi đó, tủ sách dùng chung không chỉ là giải pháp tình thế cho Nghệ An, mà có thể trở thành mô hình bền vững để các địa phương khác học hỏi, vừa tái sử dụng sách học tập hiệu quả, vừa nuôi dưỡng một thế hệ học sinh biết chia sẻ và trân trọng tri thức.
