Tủ sách dùng chung: lời giải giản dị cho bài toán thiếu sách
Tủ sách dùng chung là mô hình huy động sách giáo khoa và sách học tập đã qua sử dụng nhưng còn tốt, được sắp xếp tại thư viện hoặc khu vực chung trong trường để học sinh có hoàn cảnh khó khăn mượn và sử dụng lâu dài, đồng thời nuôi dưỡng văn hóa chia sẻ, tiết kiệm và tái sử dụng sách học tập thay vì để chúng nằm yên trên kệ. Từ ngày 14/9, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phát động phong trào quyên góp sách giáo khoa, tài liệu tham khảo nhằm xây dựng tủ sách dùng chung trên toàn tỉnh, với mục tiêu bổ sung nguồn sách cho thư viện, hỗ trợ học sinh và tạo tài nguyên dùng chung lâu dài. Trong bối cảnh nhiều vùng khó khăn, miền núi, biên giới vẫn có học sinh thiếu sách giáo khoa, việc huy động sách cũ chất lượng tốt không phải giải pháp xa xỉ, mà là bước đi hợp lý và cấp thiết. Thông điệp ở đây rất rõ: không học sinh nào nên bị bỏ lại phía sau vì thiếu vài cuốn sách.
Nghệ An: từ một công văn đến phong trào chia sẻ tri thức
Điều đáng chú ý ở Nghệ An là tủ sách dùng chung không phải phong trào tự phát, mà được đỡ đầu bằng định hướng chính sách rõ ràng. Hoạt động quyên góp sách giáo khoa và xây dựng tủ sách dùng chung được triển khai theo Công văn số 3132 về nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2026–2027, cho thấy ngành giáo dục đã nhìn sách như hạ tầng thiết yếu chứ không phải vật dụng phụ. Ngày 14/9, Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức phát động phong trào quyên góp sách giáo khoa, xây dựng tủ sách dùng chung tại các cơ sở giáo dục toàn tỉnh. Ở lễ phát động, Giám đốc Sở Nguyễn Văn Khoa nhấn mạnh đây là hoạt động mang giá trị nhân văn sâu sắc với mục tiêu “không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau” khi sách giáo khoa vẫn còn thiếu. Các trường được yêu cầu không chỉ kêu gọi quyên góp, mà còn phải tổ chức tiếp nhận, phân loại, bảo quản sách một cách minh bạch, sử dụng lâu dài. Chính cách tiếp cận hệ thống này giúp phong trào tránh nguy cơ “bùng lên rồi tắt”, biến tủ sách dùng chung thành cấu phần thường xuyên của đời sống nhà trường.
Phan Bội Châu, Lê Viết Thuật: tủ sách dùng chung thành điểm tựa cho học sinh khó khăn
Ở cấp trường, những cái tên như THPT chuyên Phan Bội Châu và THPT Lê Viết Thuật cho thấy tủ sách dùng chung không chỉ là khẩu hiệu. Ngày 13/9, Trường THPT chuyên Phan Bội Châu phát động phong trào “Quyên góp sách giáo khoa – xây dựng tủ sách dùng chung” trong cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh và cộng đồng. Nhà trường tiếp nhận sách từ lớp 1 đến lớp 12 thuộc bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống”, cùng sách tham khảo, bổ trợ học tập, với yêu cầu sách còn tương đối nguyên vẹn để tiếp tục sử dụng. Sau khi tiếp nhận, nguồn sách được bổ sung vào tủ sách dùng chung, phục vụ nhu cầu học tập, tham khảo và hỗ trợ trực tiếp những học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Ở Trường THPT Lê Viết Thuật, hưởng ứng phong trào, nhà trường đã quyên góp được 274 bộ sách giáo khoa; đồng thời các đơn vị, nhà hảo tâm ủng hộ thêm 220 bộ, cùng một tủ sách dùng chung trị giá 20 triệu đồng. Những con số này cho thấy khi lãnh đạo nhà trường chủ động và công khai mục đích "hỗ trợ học sinh khó khăn" và "tái sử dụng sách học tập" thay vì mua mới liên tục, cộng đồng sẵn sàng đồng hành. Quan trọng hơn, sách do học sinh khóa trước trao tặng không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn thể hiện tình cảm, sự gắn kết giữa các thế hệ, tiếp thêm động lực để học sinh khóa sau nỗ lực học tập.
Dam Doi High School (Cà Mau): khi một lá thư kêu gọi biến sách cũ thành cơ hội học tập
Cùng chung tinh thần tủ sách dùng chung nhưng đến từ nhu cầu rất cụ thể, Dam Doi High School ở Cà Mau bước vào năm học mới với hơn 3.100 học sinh sau khi sáp nhập với Thai Thanh Hoa High School. Đầu năm, hơn 30% học sinh chưa có đủ sách giáo khoa vì nguồn cung hạn chế – một con số cho thấy thị trường sách và khả năng chi trả gia đình vẫn bỏ sót nhiều em. Từ cuối tháng 8, hiệu trưởng Phạm Việt Hưng đã gửi thư kêu gọi quyên góp sách giáo khoa đã qua sử dụng với thông điệp “Một cuốn sách, một chia sẻ – một cơ hội học tập”. Lá thư nhấn mạnh: một bộ sách cũ với người này có thể là món quà vô giá với bạn khác, và “tri thức được trao đi sẽ tiếp tục lan tỏa” khi sách không nằm im trên kệ. Học sinh thiếu sách được tặng lại sách từ bạn bè, cựu học sinh, biến việc tặng – nhận sách thành hành trình của lòng quan tâm, tình bạn và sự động viên. Mô hình này chưa gọi tên là tủ sách dùng chung, nhưng bản chất vẫn là quyên góp sách giáo khoa, tái sử dụng sách học tập để hỗ trợ học sinh khó khăn – đúng tinh thần mà Nghệ An đang xây dựng.
Từ phong trào đến chính sách: cần xem sách cũ như tài nguyên, không là đồ bỏ
Nhìn lại những gì diễn ra ở Nghệ An và Cà Mau, có thể nói tủ sách dùng chung là một trong số ít giải pháp vừa nhân văn, vừa thực tế trong bối cảnh sách giáo khoa liên tục thay đổi, chi phí mua mới không nhỏ và chênh lệch điều kiện kinh tế giữa các gia đình còn lớn. Khi ngành giáo dục chủ động gắn phong trào quyên góp sách với Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời, Ngày hội đọc sách, và xây dựng thư viện nhà trường như "trái tim" của trường, tủ sách dùng chung được đặt trong tầm nhìn rộng hơn: tạo môi trường học tập nơi tri thức được chia sẻ, không bị ràng buộc bởi khả năng mua sách của từng gia đình. Câu hỏi đặt ra là: liệu mô hình này sẽ được chuẩn hóa thành một phần trong chính sách sách giáo khoa – với quy trình rõ ràng để sách từ khóa trước tự động chảy vào tủ sách dùng chung? Nếu câu trả lời là có, những cuốn sách sẽ không còn là chi tiêu lặp lại hàng năm, mà trở thành tài sản chung của nhà trường, nối dài giá trị sử dụng và nối dài cả sự gắn kết giữa các thế hệ học sinh. Đó là bước chuyển từ lòng tốt tự phát sang văn hóa chia sẻ được thiết kế và duy trì bằng chính sách.
