Chọn nghề cần bắt đầu từ hiểu mình và hiểu việc
Hướng nghiệp học sinh là quá trình giúp các em nhận biết năng lực, sở thích và hoàn cảnh của mình, rồi đối chiếu những điều đó với các lộ trình học tập và nhu cầu nghề nghiệp. Đây không nên là một buổi tư vấn đơn lẻ hay phép phân loại học sinh đỗ, trượt vào trung học phổ thông; lựa chọn có ý nghĩa phải dựa trên thông tin đáng tin cậy và trải nghiệm đủ thật.
Thực tế ở An Giang cho thấy sức hút của con đường phổ thông vẫn lớn: năm học 2025-2026, tỉnh có 52.064 học sinh lớp 9, trong đó 47.750 em đăng ký thi vào lớp 10, tương đương 91,71%; hơn 35.000 em dự kiến được tuyển vào trường công lập. Tỷ lệ này không tự nó chứng minh lựa chọn phổ thông là sai, nhưng cho thấy đào tạo nghề còn phải cạnh tranh với quan niệm xã hội lâu nay. Nếu thiếu tư vấn cụ thể về kỹ năng, cơ hội học tiếp và việc làm, học sinh khó nhìn nghề như một lựa chọn có triển vọng.
An Giang muốn chuyển từ nghe tư vấn sang thử nghề
Từ năm học 2026-2027, ngành giáo dục An Giang định hướng công tác hướng nghiệp và phân luồng theo Thông tư 16/2026/TT-BGDĐT. Điểm đáng chú ý không chỉ là điều chỉnh quy trình, mà là thay đổi cách học sinh tiếp cận nghề: thay vì nghe giới thiệu chung, các em cần được quan sát, trải nghiệm và thử những công việc phù hợp.
Tỉnh dự kiến xây dựng hệ thống dữ liệu và bản đồ hướng nghiệp gắn với nhu cầu nhân lực giai đoạn 2026-2030, đồng thời kết nối trường phổ thông, cơ sở đào tạo nghề, đại học và doanh nghiệp. Đây là hướng đi hợp lý: kết nối doanh nghiệp chỉ có giá trị khi giúp học sinh hiểu công việc thực tế, kỹ năng cần có và lộ trình học tương ứng. An Giang cũng đặt mục tiêu chuyển từ tư vấn đại trà sang tư vấn theo từng em, có công cụ số hỗ trợ tự đánh giá năng lực, sở thích và xây dựng kế hoạch học tập cá nhân.
Phân luồng không thể chỉ tính số lượng tuyển sinh
Mở thêm lối vào trường nghề là chưa đủ nếu gia đình vẫn xem đào tạo nghề như phương án dành cho người không vào được trung học phổ thông. Cách nhìn ấy dễ khiến học sinh chọn theo áp lực hoặc định kiến, thay vì cân nhắc năng lực, điều kiện học tập và cơ hội nghề nghiệp. Muốn thay đổi, thông tin hướng nghiệp phải chỉ rõ con đường từ học nghề đến việc làm, cũng như khả năng học tiếp.
An Giang thừa nhận liên kết giữa trường phổ thông, cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp chưa chặt; hoạt động hướng nghiệp cũng chưa bám sát nhu cầu lao động tại địa phương. Vì thế, đánh giá thành công bằng số em vào trường phổ thông hay trường nghề sẽ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: các em có tiếp tục học, tìm được việc và vận dụng được kỹ năng sau khi tốt nghiệp hay không? Theo định hướng của tỉnh, cần theo dõi kết quả học tập và việc làm trong khoảng một đến ba năm, để phân luồng gắn với đầu ra thay vì dừng ở khâu tuyển sinh.
Chủ động chọn nghề cần thông tin và trải nghiệm
Chủ đề về người trẻ tại Cần Thơ lựa chọn học nghề chủ động gợi ra một điểm quan trọng: quyền tự chọn chỉ có ý nghĩa khi người học được tiếp cận thông tin về bản thân và thị trường việc làm. Tuy nhiên, tư liệu hiện có không cung cấp chi tiết về trường hợp cụ thể, ngành nghề được chọn hay cách người trẻ tại đây đối chiếu năng lực với nhu cầu tuyển dụng; vì vậy không thể dùng Cần Thơ như bằng chứng cho một kết quả cụ thể.
Dù vậy, đặt lựa chọn cá nhân cạnh định hướng của An Giang cho thấy một nguyên tắc đáng theo đuổi: nhà trường cần mở cửa tới môi trường nghề nghiệp thật, còn học sinh cần chủ động tìm hiểu và kiểm nghiệm sở thích qua trải nghiệm. Dữ liệu về nhu cầu lao động có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa kỳ vọng và cơ hội, nhưng không nên quyết định thay người học. Hướng nghiệp tốt là trao đủ thông tin để các em cân nhắc, rồi tạo điều kiện để lựa chọn ấy dẫn đến kỹ năng thực hành và một lộ trình phát triển rõ ràng.
