Thể lực tốt không loại trừ gan nhiễm mỡ
Gan nhiễm mỡ không do rượu là tình trạng mỡ tích tụ trong gan ở người không uống nhiều rượu bia, thường liên quan đến chuyển hóa và chế độ ăn chứ không chỉ cân nặng hay mức vận động. Một trường hợp được bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, tiếp nhận cho thấy vì sao không nên đánh giá sức khỏe qua vóc dáng. Người đàn ông 48 tuổi tập thể thao thường xuyên, không thừa cân và ít uống rượu bia, nhưng kết quả khám định kỳ phát hiện gan nhiễm mỡ mức độ nặng. Khi hỏi về thói quen ăn uống, bác sĩ ghi nhận ông uống khoảng 2-3 lít nước cam ép hàng ngày, gần như thay hoàn toàn nước lọc. Đây không phải bằng chứng rằng một thức uống đơn lẻ luôn gây bệnh ở mọi người; nhưng lượng tiêu thụ rất lớn là dấu hiệu đáng lưu ý, nhất là khi kéo dài.
Fructose và gan: vấn đề nằm ở lượng đường
Nước cam ép có thể cung cấp vitamin, nhưng cũng chứa đường tự nhiên. Fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan; khi nạp quá mức, đặc biệt qua nước ép, quá trình này có thể thúc đẩy tổng hợp chất béo, làm tăng triglyceride và khiến mỡ tích tụ trong gan. Đó là lý do cụm từ fructose và gan cần được nhìn nhận bằng khẩu phần thực tế, không chỉ bằng hình ảnh một thức uống “tự nhiên”. Ăn cam nguyên quả khác với uống nhiều ly nước ép: quá trình ép có thể loại bỏ hoặc làm giảm đáng kể chất xơ, còn lượng đường từ nhiều quả có thể được uống nhanh trong một lần. Vì vậy, nước ép dễ khiến người dùng nạp nhiều đường mà không nhận ra. Bác sĩ Mạnh cảnh báo rằng nước ép không nên thay nước lọc hằng ngày; người khỏe mạnh cũng cần xem đây là thực phẩm có khẩu phần, không phải đồ uống giải khát không giới hạn.
Nguy cơ không chỉ dành cho người thừa cân
Gan nhiễm mỡ không chỉ gặp ở người uống nhiều rượu bia, thừa cân hoặc ít vận động. Chế độ ăn dư năng lượng, bao gồm việc thường xuyên uống đồ uống nhiều đường, cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ. Vì thế, tập thể thao là lợi thế cho sức khỏe nhưng không thể xóa bỏ tác động của thói quen ăn uống kéo dài. Người có vóc dáng gầy hoặc thể lực tốt vẫn không nên chủ quan trước kết quả xét nghiệm bất thường. Một trường hợp khác cho thấy nước ép cũng đáng lưu ý với người mắc bệnh chuyển hóa. Tháng 7/2026, Bệnh viện Nhân dân 115 tại TP HCM tiếp nhận một phụ nữ 64 tuổi mắc đái tháo đường type 2, mệt mỏi và nôn ói liên tục. Bà uống 1,5-2 lít nước ép nhiều loại mỗi ngày thay nước lọc; xét nghiệm ghi nhận đường huyết gần 1.000 mg/dL và HbA1c 14,5%. Đây là lời nhắc rằng đồ uống trái cây có thể làm đường huyết khó kiểm soát, không phải lựa chọn vô hại.
Đổi thói quen và chủ động tầm soát
Lựa chọn thiết thực nhất là dùng nước lọc để giải khát, ăn trái cây nguyên quả thay vì uống lượng lớn nước ép, đồng thời kiểm soát tổng lượng đường trong khẩu phần. Nếu có đái tháo đường, không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn trái cây; cần chọn loại phù hợp, ăn lượng vừa phải và theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Người mắc gan nhiễm mỡ cũng nên làm theo phác đồ điều trị, thay vì tự ý dùng thuốc hoặc chỉ trông cậy vào việc tập luyện. Gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ và xơ gan ở một số trường hợp. Do đó, bệnh gan tầm soát định kỳ và trao đổi với nhân viên y tế là việc đáng làm, nhất là khi có chế độ ăn nhiều đường hoặc kết quả sức khỏe bất thường. Đừng đợi cân nặng tăng mới quan tâm đến gan: thói quen uống 2-3 lít nước cam ép mỗi ngày cho thấy ngay cả thực phẩm được xem là lành mạnh cũng có thể trở thành gánh nặng khi dùng quá mức.
