Một thói quen tưởng tốt có thể gây hại cho gan
Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan, có thể tiến triển âm thầm và ảnh hưởng chức năng gan nếu không được kiểm soát. Vì vậy, đồ uống có vẻ lành mạnh không mặc nhiên an toàn khi dùng quá nhiều. Một người đàn ông 48 tuổi ở Hà Nội uống 2–3 lít nước cam ép mỗi ngày thay nước lọc trong thời gian dài; khi khám sức khỏe định kỳ, ông được phát hiện gan nhiễm mỡ độ 3, dù thể trạng cân đối và tập thể thao đều đặn. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh cho biết ngày 21/10 bệnh nhân cần điều trị bằng thuốc kết hợp siết chặt chế độ ăn uống. Trường hợp này nhắc rằng cân nặng ổn định, không uống rượu bia hay chăm vận động không thể xóa bỏ tác động của chế độ ăn uống mất cân đối. Gan nhiễm mỡ nguy cơ không chỉ là mối lo của người thừa cân.
Fructose khiến nước ép không thể thay nước lọc
Điểm đáng lưu ý trong câu chuyện không phải bản thân quả cam, mà là lượng nước ép tiêu thụ và cách cơ thể xử lý đường. Nước ép trái cây có hàm lượng đường tự nhiên cao, chủ yếu là fructose; khác với glucose, fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Khi lượng đường nạp vào vượt quá mức cơ thể sử dụng, gan chuyển phần năng lượng dư thành chất béo. Tích tụ lâu ngày có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ, kể cả ở người không thừa cân và không uống rượu bia. Nước cam ép sức khỏe vì thế phụ thuộc nhiều vào lượng dùng: nước ép vẫn có vitamin và khoáng chất, nhưng đường lỏng cùng calo dư thừa được hấp thu nhanh. Uống vài lít mỗi ngày thay nước lọc không còn là cách bổ sung trái cây hợp lý; đó là thói quen khiến gan phải xử lý gánh nặng chuyển hóa kéo dài.
Bệnh thường tiến triển mà không báo trước
Gan nhiễm mỡ thường không gây triệu chứng rõ ở giai đoạn đầu, nên nhiều người chỉ phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc làm xét nghiệm vì lý do khác. Một trường hợp khác được phát hiện gan nhiễm mỡ độ II kèm men gan tăng nhẹ sau khi đi khám vì bị ngã. Đây là lý do không nên lấy cảm giác khỏe mạnh làm bằng chứng rằng gan vẫn ổn. Theo thống kê được dẫn từ Bộ Y tế, khoảng 20–30 triệu người ở Việt Nam mắc gan nhiễm mỡ, tương đương 20–30% dân số; trong số bệnh nhân, 30–35% có nguy cơ cao tiến triển thành xơ gan. Nếu không kiểm soát, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan, đồng thời làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và gây khó khăn cho kiểm soát đường huyết, mỡ máu. Kết quả men gan tăng cao cần được trao đổi với bác sĩ, không nên tự diễn giải hoặc bỏ qua.
Đổi cách uống, chủ động kiểm tra sức khỏe
Biện pháp thiết thực nhất là không dùng nước ép trái cây thay nước lọc, nhất là với lượng lớn mỗi ngày; hãy ưu tiên nước lọc và ăn trái cây nguyên miếng để giữ chất xơ. Người có thói quen uống nước cam ép thường xuyên nên xem lại khẩu phần, đồng thời hạn chế đồ uống ngọt và trà sữa thay vì cho rằng đường từ trái cây không đáng kể. Gan nhiễm mỡ cũng thường gặp ở người thừa cân, mắc đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu, ít vận động, ăn nhiều đường tự do, đồ chiên rán hay uống nhiều rượu bia. Nếu đã được chẩn đoán, cần khám chuyên khoa để đánh giá nguy cơ viêm hoặc xơ hóa gan, kiểm tra định kỳ đường huyết và men gan theo chỉ định; không tự mua thuốc quảng cáo giải độc hay bổ gan. Kết luận rất rõ: nước ép có thể góp phần vào chế độ ăn, nhưng uống quá mức không phải lựa chọn thay thế nước lọc và có thể tạo gánh nặng cho gan.
