Gan nhiễm mỡ không do rượu: bắt đầu từ ly nước cam tưởng vô hại
Gan nhiễm mỡ không do rượu là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan ở người hầu như không uống rượu bia, nhưng lại có chế độ ăn dư thừa năng lượng, đặc biệt từ đồ uống có đường như nước ép trái cây, khiến gan rối loạn chuyển hóa và dễ tiến triển thành viêm gan, xơ gan nếu không được phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống kịp thời. Gan nhiễm mỡ từ lâu bị gắn với hình ảnh người uống rượu bia, bụng to, ít vận động. Thế nhưng các ca bệnh mới đây cho thấy một thực tế khó chấp nhận: bạn có thể chăm thể thao, không thừa cân, gần như không uống rượu bia mà vẫn mắc gan nhiễm mỡ nặng chỉ vì nghiện nước cam ép. Một nam bệnh nhân 45 tuổi đi khám sức khỏe định kỳ, bề ngoài khỏe mạnh, ít dùng rượu bia, tập thể thao hằng ngày nhưng lại được chẩn đoán gan nhiễm mỡ độ 3 – mức nặng. Đây không phải trường hợp cá biệt mà là lời cảnh báo cho mọi người đang tin rằng đồ uống có nguồn gốc trái cây thì “uống bao nhiêu cũng được”.
Nước cam gây gan nhiễm mỡ: khi “vua nước ép” trở thành kẻ phá gan
Điểm chung đáng sợ của các ca gan nhiễm mỡ không do rượu gần đây là thói quen uống 2-3 lít nước cam ép mỗi ngày, gần như thay nước lọc. Người đàn ông 48 tuổi thường xuyên tập thể thao, không thừa cân, ít uống rượu bia nhưng vẫn bị gan nhiễm mỡ mức độ nặng chỉ vì thói quen này. Nước cam được ca ngợi là “vua của các loại nước ép”, giàu vitamin C, giúp bù nước cho người chơi thể thao. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta nhìn thấy vitamin nhưng bỏ qua đường. Khi ép trái cây, lượng fructose và các loại đường tự nhiên được cô đặc, trong khi chất xơ – thứ giúp làm chậm hấp thu đường – lại bị loại bỏ phần lớn. Chỉ vài ly nước cam, cơ thể đã phải xử lý một lượng đường khổng lồ trong thời gian ngắn, và gan chính là cơ quan gánh toàn bộ hậu quả. Thói quen coi nước ép lành mạnh hơn nước ngọt đóng chai khiến nhiều người vô tình uống đường ở dạng “cao cấp” nhưng nguy cơ bệnh gan thì chẳng hề thấp hơn.
Fructose, đồ uống có đường và lá gan: vì sao tập thể thao vẫn không cứu nổi
Câu hỏi nhiều người đặt ra là: nếu tập thể thao đều đặn, tại sao vẫn bị gan nhiễm mỡ? Câu trả lời nằm ở cơ chế chuyển hóa đường, đặc biệt là fructose. Fructose trong trái cây được chuyển hóa chủ yếu tại gan; khi tiêu thụ quá mức qua nước ép, nó thúc đẩy tổng hợp chất béo, làm tăng triglyceride và khiến mỡ tích tụ trong gan. Tập luyện giúp đốt năng lượng, nhưng không thể bù lại việc ngày nào gan cũng phải xử lý lượng đường vượt xa nhu cầu. Theo ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, việc dùng nước ép trái cây dễ gây tích tụ đường trong gan và dẫn đến gan nhiễm mỡ, ngay cả ở người không béo phì và thường xuyên vận động. Đây là điểm mấu chốt: bệnh gan và đồ uống có đường liên quan trực tiếp, không bị triệt tiêu bởi việc bạn chạy bộ hay tập gym chăm chỉ. Khi chế độ ăn dư thừa năng lượng, đặc biệt từ đồ uống chứa nhiều đường, nguy cơ gan nhiễm mỡ tăng lên rõ rệt.
Thay đổi thói quen uống mới là chìa khóa phòng ngừa gan nhiễm mỡ
Điều đáng lo không chỉ là gan nhiễm mỡ, mà là con đường tiến triển âm thầm sang viêm gan nhiễm mỡ rồi xơ gan nếu tiếp tục duy trì thói quen uống đồ uống có đường mỗi ngày. Trong trường hợp bệnh nhân uống nước cam thay nước lọc, bác sĩ yêu cầu ngừng hoàn toàn thói quen này, hạn chế đường và các loại trái cây ngọt, đồng thời dùng thuốc hỗ trợ theo chỉ định. Thông điệp rất rõ: phòng ngừa gan nhiễm mỡ không thể chỉ dựa vào tập luyện. Cần ưu tiên nước lọc khi khát, coi nước ép là thực phẩm – tức dùng có kiểm soát, không thay thế nước uống hằng ngày. Nên ăn trái cây nguyên quả để tận dụng chất xơ, kiểm soát khẩu phần và tránh uống nước ép thường xuyên. Người gầy, chơi thể thao, không uống rượu bia vẫn phải đi khám sức khỏe định kỳ và xem lại thói quen uống đồ ngọt. Nếu không thay đổi từ chiếc cốc trên tay, mọi nỗ lực tập luyện chỉ là lớp vỏ khỏe mạnh che giấu một lá gan đang âm thầm bị bào mòn.
