Khi đường đến trường là một lòng sông
Học sinh vượt sông đến trường là tình trạng nhiều em nhỏ ở vùng cao và vùng lòng hồ phải sử dụng thuyền, đò hoặc phương tiện thô sơ để băng qua sông, suối, hồ mỗi ngày, đối mặt với nguy cơ mất an toàn giao thông học sinh và gián đoạn việc học trong điều kiện thời tiết xấu. Mỗi ngày, hơn 60 học sinh ở thôn Ngòi Hoa, xã Mường Hoa, tỉnh Phú Thọ phải vượt vịnh Ngòi Hoa trên hồ Hòa Bình bằng thuyền để đến trường, quãng đường gần 1km giữa mênh mông sóng nước. Ở xã Tân Khánh (Thái Nguyên), giữa dòng sông Cầu cuồn cuộn phù sa, từng chiếc thuyền nhỏ chỉ chở một đến hai em học sinh chòng chành rời bờ, trong ánh mắt thấp thỏm của phụ huynh đứng trên bến. Đây không còn là câu chuyện “vượt khó” mang màu sắc lãng mạn, mà là một cảnh báo nghiêm túc về lỗ hổng cơ sở hạ tầng vùng cao và trách nhiệm bảo vệ an toàn cho trẻ em.
Những chuyến đò chở ước mơ và nỗi lo thường trực
Tại thôn Ngòi Hoa, việc học sinh vượt sông đến trường bằng thuyền đã kéo dài qua nhiều thế hệ; cha mẹ từng chèo thuyền mái chèo thì nay con cái tiếp tục hành trình đó trên thuyền máy. Trên hồ Hòa Bình, ngày nắng yên lành, chuyến sang bờ bên kia mất khoảng 15 phút; ngày mưa bão, đường đến trường trở thành cuộc đánh cược với gió lốc và sóng dữ. Phụ huynh phải đánh đổi cả thời gian lao động, bởi sau khi đưa con qua hồ buổi sáng, nhiều người đành ở lại phía bên kia chờ trưa đón con, nếu quay về nhà rồi sang nữa thì số chuyến thuyền và chi phí nhiên liệu tăng gấp đôi. Ở sông Cầu, khoảng cách từ nhà đến trường chỉ 300–400m nếu qua đò, nhưng khi bến đò dừng hoạt động, đường bộ vòng xa cả chục kilômét khiến việc học hành của học sinh rơi vào cảnh chật vật, bố mẹ và con cái đều kiệt sức vì quãng đường kéo dài vô lý.
Cha mẹ thành “người lái đò bất đắc dĩ”
Ở nhiều nơi, an toàn giao thông học sinh đang phụ thuộc gần như hoàn toàn vào đôi tay trần của cha mẹ. Tại xã Tân Khánh, khi bến đò quen thuộc phải dừng hoạt động để hoàn thiện các hạng mục như nhà chờ, bậc lên xuống, biển báo, bảng nội quy và cọc neo đậu theo yêu cầu của cơ quan chức năng, nhiều phụ huynh không còn lựa chọn nào khác ngoài việc gom hết can đảm dùng thuyền nhỏ chở con sang sông kịp giờ học. Đưa con qua sông trên phương tiện thô sơ, chòng chành giữa dòng nước, là điều không ai mong, nhất là khi trẻ còn quá nhỏ để tự xoay xở nếu xảy ra sự cố. Những hình ảnh cha mẹ cõng con lội suối, chèo thuyền mỏng manh giữa mưa lũ ở các tỉnh miền núi không chỉ là biểu tượng của giáo dục vùng khó khăn mà còn cho thấy hệ thống bảo vệ trẻ em vẫn đang để trống một mắt xích quan trọng: đoạn đường từ nhà đến cổng trường.
Nỗ lực tạm thời: Áo phao, ca nô và hồ sơ mở bến
Trước những rủi ro hiển hiện, chính quyền địa phương buộc phải đưa ra các giải pháp “chữa cháy”. Ở Ngòi Hoa, địa phương phối hợp doanh nghiệp phát hàng trăm áo phao cho học sinh và hướng dẫn kỹ năng an toàn đường thủy. Đây là bước cần thiết nhưng chỉ là “lá chắn mỏng”, vì khi mưa bão lớn, phụ huynh vẫn phải cho con nghỉ học để đảm bảo an toàn. Tại bến Đoàn Kết trên sông Cầu, sau khi ghi nhận cảnh người dân liều mình qua sông bằng thuyền nhỏ trong ngày khai giảng, lực lượng Cảnh sát giao thông tỉnh Thái Nguyên đã lập chốt hỗ trợ, phân luồng và tuyên truyền quy định an toàn đường thủy. Chính quyền xã Tân Khánh cho biết bến đò hiện vẫn chưa đủ điều kiện pháp lý để hoạt động do chưa có quyết định công bố mở bến và một số tiêu chuẩn an toàn còn thiếu; xã đang gấp rút phối hợp các cơ quan chuyên môn để hoàn thiện hồ sơ, với mục tiêu sớm đưa bến vào vận hành an toàn, đúng quy định.
Giải pháp dài hạn: Cầu, bán trú và ưu tiên cơ sở hạ tầng vùng cao
Nếu xem những chuyến đò chòng chành là “giải pháp tình thế”, thì đáp án cho bài toán giáo dục vùng khó khăn phải là đầu tư cơ sở hạ tầng vùng cao có tầm nhìn dài hạn. Người dân Ngòi Hoa mong mỏi có một cây cầu hoặc phương tiện đưa đón an toàn để trẻ em không phải đối mặt với rủi ro trên đường đến lớp. Về lâu dài, chính quyền địa phương đã đề xuất tỉnh xây dựng cầu nối từ khu vực cảng Ngòi Hoa với thôn Ngòi Hoa – đây là một bước đi đúng, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm nguồn lực và tiến độ cụ thể. Ở Tân Khánh, bến đò Đoàn Kết đang được tích hợp vào quy hoạch chung, người dân mong bến sớm hoàn tất điều kiện và hoạt động ổn định vì đây là tuyến qua sông gắn liền với học hành, sản xuất và sinh hoạt hàng ngày. Bên cạnh cầu và bến, phụ huynh cũng đề xuất tổ chức ăn bán trú để giảm số lần vượt sông của học sinh. Câu chuyện học sinh vượt sông đến trường vì thế không chỉ là chuyện của ngành giao thông hay giáo dục riêng lẻ, mà là phép thử về mức độ ưu tiên mà chúng ta dành cho an toàn và tương lai của trẻ em ở những nơi xa nhất.
