Chi Ma – bản quy hoạch 535 ha và tham vọng vượt khỏi vai trò cửa khẩu địa phương
Quy hoạch khu vực cửa khẩu Chi Ma Lạng Sơn là kế hoạch phát triển không gian 535 ha cửa khẩu chính tại xã Mẫu Sơn thành cực kinh tế cửa khẩu, dịch vụ, logistics và du lịch hiện đại, có hạ tầng đồng bộ và định hướng nâng cấp lên cửa khẩu quốc tế, gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.
Điểm đáng nói của quy hoạch này không chỉ là con số 535 ha, mà là thái độ dám đặt Chi Ma vào quỹ đạo quốc tế. Cửa khẩu Chi Ma nằm trên đoạn biên giới từ mốc 1220/2 đến 1239, dài khoảng 5,8 km, cách quốc lộ 4B 12 km và cách trung tâm tỉnh khoảng 37 km. Vị trí ấy đủ xa để không bị dàn trải bởi đô thị hóa tự phát, nhưng đủ gần để kết nối nhanh với các trục giao thông chính. Nói cách khác, tỉnh đang có cơ hội quy hoạch "trên giấy trắng" một khu cửa khẩu thế hệ mới, thay vì chắp vá như nhiều khu biên mậu trước đây.
Hạ tầng cửa khẩu quốc tế: Không chỉ mở rộng diện tích mà phải đổi cấp độ quản trị
Chi Ma được xác định là khu vực kinh tế, thương mại, dịch vụ và du lịch quan trọng của tỉnh, tập trung các hoạt động kinh tế cửa khẩu, trung tâm logistics, kho bãi, trung chuyển và phân phối hàng hóa, cùng dịch vụ hậu cần xuất nhập khẩu. Đây chính là cấu phần cốt lõi của một hạ tầng cửa khẩu quốc tế, nơi hàng hóa không chỉ được thông quan, mà còn được lưu kho, tái đóng gói, phân phối sâu vào nội địa. "Khu vực cửa khẩu chính được định hướng phát triển hạ tầng đáp ứng yêu cầu nâng cấp lên cửa khẩu quốc tế trong tương lai" là tuyên bố cho thấy tham vọng này không dừng ở khẩu hiệu.
Tuy nhiên, hạ tầng cửa khẩu quốc tế không phải là vài tuyến đường, vài kho bãi mới. Quy hoạch nhấn mạnh phát triển cửa khẩu thông minh, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, kiểm soát và thông quan hàng hóa nhằm tăng hiệu quả xuất nhập khẩu, tạo việc làm và thu nhập cho người dân khu vực biên giới. Điều này đòi hỏi thay đổi cách vận hành: quy trình một cửa, dữ liệu số hóa, luồng xe và luồng người tách bạch, kiểm soát rủi ro nhưng không gây ùn tắc. Nếu không chuyển được sang mô hình quản trị mới, Chi Ma dễ rơi vào vòng lặp quen thuộc: hạ tầng xây xong nhưng năng lực khai thác vẫn “địa phương”.
Không gian 2 hành lang, 3 vùng: Thiết kế để trở thành cực tăng trưởng phía Đông Lạng Sơn
Quy hoạch khu vực cửa khẩu Chi Ma được tổ chức theo cấu trúc 2 hành lang và 3 phân vùng phát triển – một cách tiếp cận cho thấy tỉnh không coi đây chỉ là điểm thông quan, mà là hạt nhân đô thị – kinh tế mới. Hành lang đô thị – dịch vụ – logistics dọc tuyến ĐT.236 và tuyến Chi Ma – Co Sa tập trung thương mại, dịch vụ, logistics, bến bãi, kho ngoại quan và trung tâm phân phối hàng hóa, kèm các tuyến kết nối ngang để bảo đảm liên kết không gian liên tục. Song song là hành lang biên giới Việt – Trung tập trung nhiệm vụ quốc phòng, an ninh kết hợp phát triển kinh tế cửa khẩu.
Ba vùng phát triển tạo nên "cỗ máy" tăng trưởng hoàn chỉnh: Vùng 1 là khu cửa khẩu hiện hữu, đóng vai trò bộ mặt đối ngoại và nơi diễn ra giao lưu kinh tế, văn hóa, hợp tác song phương; Vùng 2 là khu dịch vụ hậu cần cửa khẩu với kho ngoại quan, bến bãi, trung tâm phân phối, khu tái đóng gói, dịch vụ hỗ trợ vận tải; Vùng 3 là khu nông nghiệp sinh thái kết hợp du lịch, vừa là không gian nghỉ dưỡng, tái tạo sức lao động, vừa là vùng dự trữ quỹ đất chiến lược. Nếu triển khai đúng, cấu trúc này giúp Chi Ma không phát triển manh mún mà trở thành cực tăng trưởng quan trọng phía Đông tỉnh Lạng Sơn.
Từ Chi Ma đến bài toán mạng lưới cửa khẩu: góc nhìn qua câu chuyện Vĩnh Gia – Tà Ô
Quy hoạch khu vực cửa khẩu như Chi Ma không tồn tại trong chân không; nó chỉ phát huy hết hiệu quả khi đặt trong chiến lược mạng lưới cửa khẩu trên toàn tuyến biên giới. Câu chuyện cử tri xã Vĩnh Gia kiến nghị mở lại cửa khẩu phụ Vĩnh Gia tại buổi tiếp xúc ngày 5/9 với Chủ tịch UBND tỉnh An Giang và Tổ đại biểu số 10 HĐND tỉnh cho thấy nhu cầu giao thương biên giới đang gia tăng mạnh ở nhiều địa phương khác. Từ nhiều năm, An Giang và tỉnh Takeo đã liên tục đề cập việc nghiên cứu, đề nghị mở cặp cửa khẩu phụ Vĩnh Gia – Tà Ô, hồ sơ đã được hoàn chỉnh trình Thủ tướng từ năm 2019 và tiếp tục được hai bên thống nhất xin phép cấp trên mở vào năm 2025, cùng cặp Vĩnh Nguơn – Kompong Krosang.
Trong quy hoạch điều chỉnh, An Giang xác định khi đáp ứng đủ điều kiện sẽ nâng cấp các khu vực đường mòn, lối mở như Vĩnh Gia, Vĩnh Ngươn, Khánh An, Nha Sáp thành cửa khẩu phụ. Việc hình thành và khai thông cửa khẩu phụ được kỳ vọng mở thêm kênh giao thương cho cư dân hai bên biên giới, phát triển thương mại, dịch vụ và kinh tế vùng biên, đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế phía Tây của tỉnh. Ở góc nhìn này, Chi Ma là phiên bản “nâng cấp” của cùng một logic: khi biên giới trở thành mặt tiền kinh tế, quy hoạch cửa khẩu không thể chỉ là bài toán mở chợ mà phải là bài toán thiết kế cực phát triển mới.
Kết luận: Chi Ma chỉ thực sự là cửa khẩu quốc tế khi người dân biên giới hưởng lợi
Quy hoạch cửa khẩu Chi Ma Lạng Sơn đến năm 2045 đặt ra một tầm nhìn đáng khen: biến cửa khẩu chính hiện nay thành khu kinh tế năng động, có tầm quốc tế, là cực tăng trưởng phía Đông tỉnh. Nhưng quy hoạch tốt mới là điều kiện cần. Điều kiện đủ là mức độ mà người dân biên giới, doanh nghiệp logistics, đơn vị xuất nhập khẩu cảm nhận được thay đổi trong đời sống và chi phí giao dịch. Việc quy hoạch nhấn mạnh tạo việc làm và thu nhập cho người dân, phát triển hệ thống hạ tầng đồng bộ, môi trường xã hội thân thiện, bảo vệ môi trường xanh – sạch – đẹp là tín hiệu đúng hướng.
Bài học từ đề xuất mở cửa khẩu phụ Vĩnh Gia – Tà Ô cho thấy khi lợi ích kinh tế đủ rõ, tiếng nói từ cơ sở sẽ thúc đẩy hoàn thiện thể chế và hạ tầng. Chi Ma có lợi thế đi trước một bước: được định hình bài bản ngay từ đầu với cấu trúc hành lang – phân vùng rõ ràng. Câu hỏi còn lại không phải là "có nên trở thành cửa khẩu quốc tế hay không", mà là "Chi Ma sẽ đi nhanh đến đâu, và người dân biên giới sẽ được ở đâu trong hành trình đó". Câu trả lời phụ thuộc vào kỷ luật thực thi quy hoạch hơn là nét vẽ trên bản đồ.
