Quy mô lớn, nhưng không phải tất cả đều phải tháo dỡ khẩn cấp
Chung cư cấp D là công trình hư hỏng nặng, nguy hiểm, không còn đáp ứng yêu cầu sử dụng bình thường và có nguy cơ sập đổ, cần được di dời cư dân để bảo đảm an toàn trong khi chờ xử lý. TP.HCM đang rà soát 64 chung cư thuộc diện di dời, tháo dỡ với tổng cộng 8.577 căn hộ; thông tin được Sở Xây dựng nêu tại cuộc họp báo chiều 29.10. Quy mô này đủ lớn để biến cải tạo chung cư thành một bài toán đô thị cấp bách, nhưng cần phân biệt mức độ nguy hiểm: theo thành phố, 64 công trình chưa thuộc diện phải tháo dỡ khẩn cấp. Điều đó không làm giảm rủi ro đối với cư dân ở những tòa nhà xuống cấp nghiêm trọng; trái lại, tạo thêm yêu cầu phải tổ chức di dời có kế hoạch, kiểm soát an toàn trong thời gian chuyển tiếp và tránh để tiến độ thủ tục kéo dài thành sự chậm trễ trên thực địa.
Trong nhóm 16 chung cư cấp D được kiểm định từ năm 2017, thành phố đã di dời 828 trong tổng số 1.194 hộ. Có 12 chung cư đã di dời toàn bộ 608 hộ; hai nơi đang di dời dở dang và hai nơi chưa di dời. Những con số ấy cho thấy việc triển khai đã có kết quả, nhưng phần việc còn lại vẫn đáng kể. Mục tiêu đến năm 2030 chỉ thuyết phục nếu tiến độ di dời, phương án chỗ ở thay thế và công tác chuẩn bị dự án được theo dõi song song.
Di dời phải đi cùng chỗ ở tạm và quyền lợi cư dân
Vĩnh Hội cho thấy khoảng cách giữa kết luận kiểm định và việc đưa người dân ra khỏi nơi nguy hiểm không thể giải quyết chỉ bằng một quyết định hành chính. Các lô A, B, C được xếp cấp D sau kiểm định năm 2017 vì kết cấu không đủ khả năng đáp ứng yêu cầu sử dụng bình thường; dự án xây dựng lại hiện trong giai đoạn phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Phường Khánh Hội cho biết còn 141 trường hợp cần di dời khẩn cấp và dự kiến hoàn tất trong tháng 12.2026. Việc bố trí tạm cư hoặc xem xét thuê nhà cho người không nhận nhà tạm cư là phần thiết yếu của kế hoạch, không phải khâu phụ. Thành phố cũng khẳng định di dời không chấm dứt quyền sở hữu hợp pháp của cư dân.
Tại cụm 8 lô cư xá Thanh Đa, đến ngày 28.10 đã có 1.183 trong tổng số 1.354 căn đồng thuận di dời, đạt 87,38%; còn 171 căn chưa di dời. Trước đó, ngày 15.10, phường ban hành 250 quyết định cưỡng chế di dời; đồng thời tiếp tục vận động, ghi nhận kiến nghị về hệ số hoán đổi căn hộ, vị trí tái định cư và hỗ trợ tạm cư. Đây là những vấn đề trực tiếp quyết định sự đồng thuận. Muốn đẩy nhanh di dời cư dân mà không làm tổn hại niềm tin, chính quyền và chủ đầu tư cần công khai cách giải quyết các quyền lợi ấy, nhất là khi cưỡng chế được tính đến.
Đích đến năm 2030 cần được đo bằng công trình hoàn thành
Sở Xây dựng đã trình kế hoạch cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ giai đoạn 2026–2030. Thành phố dự kiến hoàn thành công tác đầu tư, cải tạo và xây dựng lại 64 chung cư tại 18 phường trước năm 2030; riêng 11 dự án cải tạo, trong đó 8 chủ đầu tư đang làm thủ tục tại 8 phường, được kỳ vọng hoàn thành từ nay đến năm 2028. Đây là lộ trình cần thiết, nhưng mốc thời gian sẽ chỉ có ý nghĩa với người dân nếu chuyển thành tiến độ cụ thể cho từng khu nhà: di dời, bố trí tạm cư, lựa chọn nhà đầu tư, khởi công và bàn giao. Song song, thành phố dự kiến hoàn tất sửa chữa, nâng cấp, gia cố trong năm 2027 đối với các chung cư không thuộc diện phá dỡ. Phân loại đúng công trình và xử lý đúng mức độ nguy hiểm sẽ giúp nguồn lực không bị dàn trải.
Ưu tiên trước mắt phải là giảm nguy cơ cho người đang sống trong chung cư xuống cấp, bằng cảnh báo khu vực hư hỏng, kiểm tra an toàn phòng cháy chữa cháy và phương án di dời phù hợp. Mục tiêu xây dựng lại đến năm 2030 không thể thay thế nhiệm vụ bảo vệ cư dân hôm nay; ngược lại, tiến độ tháo dỡ và tái thiết chỉ bền vững khi người dân được bảo đảm chỗ ở, quyền sở hữu và tiếng nói trong quá trình lựa chọn phương án. TP.HCM đã xác định quy mô và thời hạn. Thước đo tiếp theo không phải số kế hoạch được ban hành, mà là cư dân được đưa đến nơi an toàn và các chung cư nguy hiểm thực sự được thay thế.
