Quy mô xử lý: 64 chung cư, 8.577 căn hộ
Chung cư cũ thuộc diện xử lý là công trình được xác định phải di dời cư dân, tháo dỡ để cải tạo hoặc xây dựng lại sau khi kiểm định chất lượng. TP.HCM đã hoàn tất rà soát, kiểm định trong tháng 10/2026 và xác định 64 chung cư, gồm 106 lô với tổng cộng 8.577 căn hộ, thuộc diện di dời, tháo dỡ. Đây là quy mô đủ lớn để biến cải tạo chung cư thành một chương trình đô thị trọng điểm, chứ không thể xem như tập hợp vài dự án riêng lẻ. Tuy nhiên, số lượng công trình trong diện xử lý không đồng nghĩa tất cả đều đối mặt với nguy cơ sập đổ trước mắt: thống kê hiện chưa ghi nhận chung cư nào phải tháo dỡ khẩn cấp. Sự phân biệt này quan trọng, bởi tiến độ cần vừa khẩn trương vừa dựa trên đánh giá an toàn và phương án cụ thể cho từng nơi.
Di dời cư dân là phép thử trước khi tháo dỡ
Khâu khó nhất không chỉ là tháo dỡ chung cư mà còn là bảo đảm người dân có nơi ở phù hợp trong thời gian chờ dự án. Trong 16 chung cư cấp D được kiểm định từ năm 2017, thành phố đã di dời 828 trong tổng số 1.194 hộ; 12 chung cư đã giải tỏa hết cư dân, còn 219 hộ tại hai chung cư chưa di dời. Những con số này cho thấy tiến độ xử lý phụ thuộc trực tiếp vào tổ chức tái định cư, hỗ trợ và sự phối hợp ở cấp phường. Thành phố yêu cầu rà soát nhu cầu tạm cư, bố trí chỗ ở hoặc xem xét hỗ trợ tiền thuê nhà; nơi có kết cấu hư hỏng nặng phải được cảnh báo và kiểm soát an toàn. Nếu quỹ nhà công không đủ, các phường sẽ nghiên cứu hỗ trợ chi phí thuê theo quy định.
Chung cư Vĩnh Hội, gồm các lô A, B và C tại phường Khánh Hội, là ví dụ cho thấy hai việc phải tiến hành song song: di dời, bố trí tạm cư và lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 để làm cơ sở chuẩn bị cải tạo, xây dựng lại. Theo phương án được phê duyệt, 232 căn hộ thuộc tài sản công được dành làm nơi tạm cư; cư dân được miễn tiền thuê và phí quản lý vận hành, nhưng vẫn trả chi phí điện, nước và vệ sinh. Chính sách cụ thể như vậy có ý nghĩa thiết thực: kế hoạch chỉ khả thi khi người dân biết mình sẽ ở đâu trong thời gian công trình được xử lý.
Lộ trình đến năm 2030 cần gắn với khả năng thực hiện
Trong giai đoạn 2026–2030, TP.HCM đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành chuẩn bị đầu tư đối với các chung cư xây trước năm 1975 và trong giai đoạn 1975–1994; các công trình không thuộc diện phá dỡ dự kiến được sửa chữa, nâng cấp, gia cố trong năm 2027. Riêng 64 chung cư thuộc diện phải tháo dỡ sẽ được cải tạo, xây dựng lại từ nay đến năm 2030. Mốc này thể hiện tham vọng cần thiết, nhưng kết quả sẽ được quyết định bởi tiến độ lập dự án, bố trí nơi ở và tháo gỡ vướng mắc cho từng công trình. Thành phố hiện có 474 khu chung cư cũ cần cải tạo, xây dựng lại, nên nhóm 64 công trình là phần việc cấp bách trong một bài toán rộng hơn. Sở Xây dựng đang tiếp tục đề xuất cơ chế, chính sách để đẩy nhanh chương trình.
Điều cần theo dõi không chỉ là bao nhiêu công trình được khởi động, mà còn là bao nhiêu hộ đã được bố trí chỗ ở và dự án nào tiến gần tới xây dựng lại. Việc chưa có chung cư nào được xác định phải tháo dỡ khẩn cấp không phải lý do để trì hoãn; đó là cơ hội để chuẩn bị an toàn, minh bạch và có lộ trình cho cư dân. Nếu thành phố giữ được nhịp phối hợp giữa kiểm định, di dời và đầu tư, mục tiêu đến năm 2030 sẽ có cơ sở thực tế hơn. Nếu không, con số 64 có nguy cơ chỉ dừng ở danh sách cần xử lý.
