Mạng lưới sạc liên thông: từ khái niệm đến bước ngoặt đầu tiên
Mạng lưới sạc liên thông là hệ thống trong đó nhiều đơn vị vận hành trạm sạc xe điện sử dụng một lớp kết nối chung, cho phép người dùng tìm kiếm, kích hoạt và thanh toán phiên sạc trên toàn mạng lưới chỉ bằng một tài khoản, thay vì phải dùng ứng dụng và ví điện tử riêng lẻ cho từng nhà cung cấp dịch vụ khác biệt. Sau nhiều năm chạy đua xây thêm trụ sạc, quyết định chuyển trọng tâm sang tính liên thông có lẽ là bước ngoặt quan trọng nhất của hạ tầng sạc xe điện Việt Nam cho đến lúc này. VETC vừa công bố nền tảng VETC Trạm sạc đã kết nối bảy đơn vị vận hành với hơn 350 trụ trên toàn quốc sau hai tháng triển khai. Đây không chỉ là một con số, mà là dấu hiệu đầu tiên cho thấy thị trường bắt đầu nghiêm túc giải bài toán phân mảnh hạ tầng, thay vì tiếp tục nhân rộng những “ốc đảo sạc” khép kín.
Làn sóng điện hóa bùng nổ và mặt trái phân mảnh trạm sạc
Nếu coi hạ tầng sạc xe điện là xương sống của hệ sinh thái phương tiện năng lượng mới, thì Việt Nam đang bước vào giai đoạn căng cơ nhất của cuộc đại phẫu này. Theo dữ liệu nội bộ của VETC, tỷ trọng xe năng lượng mới trong tổng số phương tiện đăng ký tài khoản giao thông đã tăng từ 0,2% năm 2022 lên 28,9% trong 6 tháng đầu 2026; riêng ô tô con và xe du lịch đạt tới 57,56% cùng kỳ. Đây là câu chuyện bùng nổ nhu cầu, trong khi hạ tầng phụ trợ chưa kịp chuyển mình. Các hãng xe, nhà đầu tư hạ tầng và CPO đã góp phần tạo ra khoảng 150.000 cổng sạc cùng những kế hoạch đầy tham vọng, như 99 trạm công suất lớn mới của một doanh nghiệp chiếm ưu thế thị phần. Nhưng tăng mạnh về số lượng lại kéo theo mặt trái: mỗi bên xây một ứng dụng, một mô hình thanh toán, một cách quản lý riêng. Người dùng lái xe điện trong nước đang phải sống với nhiều hệ sinh thái trạm sạc Việt Nam song song, không giao tiếp được với nhau.
Từ chạy đua trụ sạc đơn lẻ đến chiến lược mạng lưới sạc liên thông
Điểm tích cực là thị trường đã bắt đầu thừa nhận: tiếp tục xây thêm trụ sạc đơn lẻ không giải được bài toán sử dụng hạ tầng hiệu quả. Nhận định của một lãnh đạo doanh nghiệp vận hành trạm sạc cho thấy rõ: vấn đề sống còn không phải xây xong trạm, mà là làm sao trạm có lưu lượng ổn định và tạo ra hiệu quả kinh tế dài hạn. Muốn vậy, hạ tầng phải mở cửa cho nhau. Mô hình eRoaming – lớp kết nối trung gian tương tự cơ chế liên thông thẻ ngân hàng hoặc roaming viễn thông – chính là câu trả lời được nhiều bên nhắc tới. Nền tảng VETC sạc điện chọn đi đúng hướng này: không đầu tư trụ, mà đóng vai trò tầng kỹ thuật và thanh toán, dùng chuẩn OCPI 2.2.1 và Open API để nói chuyện với backend của từng CPO, không đòi hỏi thay đổi thiết bị tại trạm. Tương lai của hạ tầng sạc, như chính Tổng giám đốc VETC Digital nhấn mạnh, không nằm ở việc xây thêm đơn lẻ, mà ở khả năng kết nối những gì các bên cùng xây dựng.
Trải nghiệm người dùng: một app, nhiều trạm và câu chuyện trả sau
Từ góc nhìn chủ xe, ý nghĩa của mạng lưới sạc liên thông thể hiện ở những thao tác rất cụ thể. Thông qua một ứng dụng kết nối với Ví VETC, người dùng có thể tìm kiếm trạm sạc của nhiều CPO, xem tình trạng trụ sạc theo thời gian thực, nhận điều hướng tối ưu, quét mã QR để bắt đầu phiên sạc và thanh toán tự động. Họ không còn phải duy trì nhiều tài khoản, nhiều số dư nằm rải rác ở các mạng lưới khác nhau; điểm thưởng và các dịch vụ trong hệ sinh thái xe hơi của tập đoàn mẹ tạo thêm động lực gắn bó. Bước đi tham vọng hơn là mô hình sạc trước trả tiền sau mà VETC đang hướng tới: người dùng sạc rồi thanh toán sau, CPO không cần tự vận hành ví điện tử riêng. Nếu triển khai được, đây là thay đổi đáng kể về mặt tiện lợi, nhưng cũng buộc nền tảng phải xây thêm tầng xét duyệt hạn mức, quản trị rủi ro và thu hồi công nợ – những cấu phần thường chỉ thấy ở các hệ thống tín dụng.
Tái cấu trúc hạ tầng sạc: kết nối là điều kiện, chia sẻ lợi ích là động lực
Bài toán phân mảnh hạ tầng sạc xe điện tại Việt Nam không thể giải chỉ bằng một nền tảng, nhưng những gì VETC đang làm cho thấy một hướng tái cấu trúc hợp lý: giữ nguyên quyền sở hữu hạ tầng, để CPO tự chủ về giá, khuyến mại và thương hiệu, trong khi lớp kết nối chung bổ sung khách hàng, thanh toán và đối soát tự động. Độ sẵn sàng hệ thống 99,9%, thời gian phản hồi API dưới 500 mili giây, giám sát 24/7 và miễn phí tích hợp cùng miễn phí nền tảng 6 tháng đầu với mức thu 1% mỗi phiên sạc về sau là lời mời gọi khá thẳng thắn dành cho các CPO còn đang đứng ngoài. Tuy nhiên, mấu chốt không chỉ là công nghệ, mà là ý chí chia sẻ lợi ích giữa các bên. Khi tỷ trọng xe năng lượng mới đã tăng lên gần 30% trong hệ thống tài khoản giao thông của VETC, câu hỏi không còn là “có mở mạng lưới sạc liên thông hay không”, mà là “ai sẽ chấp nhận ngồi chung một bàn”. Câu trả lời sẽ quyết định tốc độ chuyển dịch xanh đồng bộ mà giới chuyên gia nhiều lần nhấn mạnh.
