Cà phê và gan: từ thói quen buổi sáng đến “lá chắn” tiềm năng
Cà phê bảo vệ gan là khái niệm chỉ mối liên quan giữa thói quen uống cà phê mỗi ngày và nguy cơ thấp hơn mắc các bệnh gan nghiêm trọng như xơ gan, ung thư gan và tử vong do bệnh gan, dựa trên những nghiên cứu sức khỏe gan quy mô lớn kéo dài nhiều năm trên hàng trăm nghìn người tham gia.
Một nghiên cứu quan sát trên gần 355.000 người theo dõi trong 13 năm cho thấy người uống cà phê có xu hướng gặp ít vấn đề nghiêm trọng về gan hơn, bao gồm xơ gan, ung thư gan và tử vong liên quan đến bệnh gan. Đây không còn là những tín hiệu lẻ tẻ; dữ liệu đủ lớn để buộc chúng ta phải nghiêm túc nhìn lại mối quan hệ giữa xơ gan và cà phê. Quan điểm hợp lý lúc này không phải là tôn thờ cà phê như “thuốc thần”, mà là xem nó như một mảnh ghép đáng kể trong bức tranh phòng ngừa ung thư gan phòng ngừa và các bệnh gan mạn tính.
Nghiên cứu 13 năm: con số biết nói về xơ gan, ung thư gan và cái chết vì bệnh gan
Nhóm khoa học thuộc Cedars-Sinai đã phân tích dữ liệu của 354.957 người tham gia không mắc xơ gan hoặc ung thư biểu mô tế bào gan ban đầu, với thời gian theo dõi trung vị 13 năm. Họ nhận thấy xu hướng rõ ràng: uống càng nhiều cà phê, nguy cơ một số bệnh gan nghiêm trọng càng thấp. Nói cách khác, cà phê và sức khỏe gan không chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên mà là một mối liên hệ đáng chú ý trong nghiên cứu sức khỏe gan hiện đại.
So với người không uống cà phê, nhóm uống từ 5 cốc trở lên mỗi ngày có nguy cơ xơ gan thấp hơn khoảng 32%, nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan thấp hơn khoảng 47% và nguy cơ tử vong liên quan đến bệnh gan thấp hơn khoảng 42%. Đây là những con số đủ mạnh để trở thành trích dẫn kinh điển trong mọi cuộc tranh luận về cà phê bảo vệ gan. Tuy vậy, chính các tác giả vẫn cảnh báo: đây là nghiên cứu quan sát, không chứng minh được quan hệ nhân quả tuyệt đối.
Không chỉ caffeine: vì sao cà phê có thể có lợi cho gan?
Điểm thú vị là mối liên hệ tích cực xuất hiện ở cả cà phê thường và cà phê khử caffeine, cho thấy caffeine không phải nhân vật chính duy nhất. Cà phê chứa nhiều hợp chất tự nhiên như axit chlorogenic, cafestol, kahweol, axit quinic và N-methylpyridinium, cùng các polyphenol có hoạt tính chống oxy hóa. Một số hợp chất này đang được nghiên cứu về đặc tính chống oxy hóa và khả năng ảnh hưởng đến phản ứng viêm.
Trong nhóm gần 29.000 người được chụp MRI, người uống nhiều cà phê có lượng mỡ, sắt trong gan thấp hơn và dấu hiệu xơ hóa, viêm gan cũng thấp hơn. Phân tích protein máu trên hơn 44.000 người cho thấy các thay đổi liên quan đến chức năng gan, viêm và hình thành mô sẹo, giúp lý giải thêm cơ chế sinh học có thể đứng sau mối liên hệ giữa cà phê, xơ gan và cà phê, cũng như ung thư gan phòng ngừa. Nói ngắn gọn, tách cà phê của bạn chứa cả một “phòng thí nghiệm” hợp chất vi lượng có khả năng tác động đến chuyển hóa và chức năng gan.
Uống cà phê mỗi ngày thế nào để có lợi cho gan mà không hại sức khỏe?
Các nhà nghiên cứu ghi nhận lợi ích liên quan đến gan ngay từ mức 1–2 cốc cà phê mỗi ngày và rõ nhất ở nhóm 3–4 cốc mỗi ngày. Một chuyên gia cho rằng với đa số người trưởng thành khỏe mạnh, 1–2 cốc mỗi ngày là phù hợp, trong khi tổng lượng caffeine khoảng 400 mg/ngày thường không gây hại cho phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh. Vấn đề là cách chúng ta uống: cà phê đen hoặc thêm chút sữa khác hoàn toàn với ly cà phê đầy đường, kem béo và siro.
Các bác sĩ cảnh báo, những loại cà phê pha nhiều siro, kem béo hoặc cà phê xay đá ngọt đậm nên xem là món dùng thỉnh thoảng, không phải lựa chọn mỗi ngày. Nếu biến một thức uống có lợi tiềm năng cho gan thành “bom” đường và calo, bạn đang phá hỏng lợi ích của chính mình. Thêm nữa, mỗi người có ngưỡng dung nạp caffeine khác nhau; uống quá nhiều có thể gây hồi hộp, lo âu, mất ngủ hoặc khó chịu tiêu hóa. Cà phê khử caffeine là lựa chọn cho người nhạy cảm, vẫn giữ được nhiều hợp chất thực vật có lợi.
Đừng thần thánh hóa cà phê: nó hỗ trợ, không thay thế lối sống lành mạnh
Dù số liệu rất ấn tượng, đây vẫn là nghiên cứu quan sát: uống cà phê chỉ được chứng minh là có liên quan đến nguy cơ bệnh gan thấp hơn, chứ không chứng minh được cà phê trực tiếp ngăn ngừa xơ gan hoặc ung thư gan. Người uống cà phê có thể khác người không uống ở nhiều yếu tố: chế độ ăn, vận động, cân nặng, mức tiêu thụ rượu bia… nên khó loại bỏ hoàn toàn yếu tố gây nhiễu. Các tác giả vì vậy không khuyến nghị người không uống cà phê bắt đầu uống chỉ để phòng bệnh gan.
Theo nhóm nghiên cứu, uống cà phê ở mức vừa phải có thể phù hợp với một lối sống lành mạnh đối với những người vốn yêu thích và dung nạp tốt. Nhưng cà phê không thể thay thế các biện pháp đã được chứng minh giúp bảo vệ gan, như duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát đường huyết, huyết áp và cholesterol. Nhiều nghiên cứu trước đó cũng cho thấy người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ mắc một số ung thư, trong đó có ung thư gan, thấp hơn, nhưng các bác sĩ liên tục nhắc: liên quan không đồng nghĩa với nhân quả. Tương lai, cần thêm nghiên cứu để xác định thành phần nào của cà phê quan trọng nhất, liều lượng tối ưu và hiệu ứng ở các nhóm dân số khác nhau.
