Uống trà quá nóng: một thói quen nhỏ nhưng cái giá quá lớn
Uống trà hoặc cà phê quá nóng là thói quen dùng đồ uống ở nhiệt độ cao đến mức gây tổn thương lặp đi lặp lại cho niêm mạc thực quản, làm tăng nguy cơ viêm mãn tính và có thể dẫn tới ung thư thực quản nếu duy trì trong nhiều năm. Thói quen này không liên quan đến bản thân loại đồ uống mà chủ yếu xuất phát từ sở thích uống khi chúng còn gần như vừa pha xong, vẫn bốc hơi mạnh và trên ngưỡng nhiệt độ an toàn đối với tế bào lót ống thực quản. Điểm mấu chốt của nghiên cứu mới là: vấn đề không phải là uống trà hay cà phê, mà là uống chúng khi còn quá nóng. Những người có thói quen uống trà quá nóng hoặc cà phê nóng nguy hiểm đang đánh đổi sự thoải mái nhất thời lấy rủi ro sức khỏe dài hạn. Điều đáng nói là rủi ro này hoàn toàn có thể tránh được chỉ bằng vài phút chờ cốc nước nguội bớt trước khi đưa lên miệng.
Nghiên cứu gần 1 triệu người: nguy cơ tăng theo nhiệt độ đồ uống
Nghiên cứu vừa công bố trên International Journal of Cancer đã phân tích dữ liệu gần 980.000 người trưởng thành trung niên tại Anh, thuộc hai bộ dữ liệu lớn Million Women Study và UK Biobank. Những người tham gia tự báo cáo mức độ ưa thích nhiệt độ đồ uống nóng: “ấm”, “nóng” hoặc “rất nóng”, cùng số lượng cốc họ uống mỗi ngày. Kết quả cho thấy nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản – dạng ung thư thực quản phổ biến nhất – tăng tỷ lệ thuận với nhiệt độ đồ uống. So với nhóm thích uống đồ uống ấm, người thích uống “nóng” có nguy cơ ung thư cao hơn khoảng 1,7–2 lần, còn nhóm thích uống “rất nóng” có nguy cơ cao hơn khoảng 3 lần. Đây là phát hiện mạnh mẽ vì dựa trên cỡ mẫu khổng lồ và thời gian theo dõi trên 11–14 năm, cho thấy mối liên hệ khá nhất quán thay vì chỉ là tín hiệu mơ hồ. Một câu trích dẫn đáng suy ngẫm từ nhóm nghiên cứu: “Uống những đồ uống ‘rất nóng’ có thể làm tăng gấp 3 lần nguy cơ mắc ung thư thực quản”, dựa trên phân tích gần 980.000 người trưởng thành.
Không chỉ nóng, uống quá nhiều đồ nóng cũng là vấn đề
Kết quả nghiên cứu không dừng lại ở nhiệt độ mà còn chỉ ra yếu tố số lượng: sau khi đã tính đến nhiệt độ đồ uống, những người uống từ 6 đồ uống nóng trở lên mỗi ngày có nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản cao hơn 71% so với nhóm uống dưới 6 cốc. Nói cách khác, cà phê nóng nguy hiểm không chỉ vì quá nóng mà còn vì tần suất bạn để thực quản tiếp xúc với chất lỏng nhiệt độ cao. Điều đáng lưu ý là việc cho thêm sữa không làm thay đổi nguy cơ nếu nhiệt độ cuối cùng vẫn cao; những gì quan trọng vẫn là nhiệt độ đồ uống khi đi qua thực quản. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế thuộc Tổ chức Y tế Thế giới từ năm 2016 đã xếp đồ uống trên 65°C vào nhóm “có khả năng gây ung thư ở người” và là một trong những nguyên nhân có khả năng gây ung thư thực quản. Dù vậy, nghiên cứu không ghi nhận mối liên hệ tương tự với ung thư biểu mô tuyến thực quản, cho thấy cơ chế có thể đặc thù với loại tế bào bị tổn thương.
Vì sao đồ uống quá nóng gây hại và ta cần thay đổi quan điểm
Các chuyên gia sinh lý học biểu mô cho biết chất lỏng ở nhiệt độ quá cao có thể gây bỏng vi thể cho lớp tế bào lót thực quản, tạo ra những viêm nhỏ nhưng lặp đi lặp lại. Khi tổn thương kéo dài, các tế bào phải liên tục sửa chữa, tăng nguy cơ xuất hiện những thay đổi bất thường – nền tảng của quá trình hình thành ung thư. Đây là một cơ chế sinh học hợp lý giải thích vì sao nhiệt độ đồ uống lại quan trọng đến vậy. Nhìn từ góc độ thói quen, chúng ta thường gắn cảm giác “uống nóng bốc khói” với sự ngon miệng, thư giãn, thậm chí là phong cách. Nhưng khi bằng chứng trên gần 1 triệu người cho thấy uống trà quá nóng và cà phê quá nóng liên quan đến tăng mạnh nguy cơ ung thư thực quản, cách nhìn đó cần được xem lại. Không ai muốn một ly trà sáng trở thành yếu tố nguy cơ ung thư, nhất là khi ung thư thực quản thường được phát hiện muộn và tiên lượng không tốt.
Làm nguội trước khi uống: biện pháp phòng ngừa ung thư đơn giản nhất
Thông điệp tích cực của nghiên cứu là: bạn không cần bỏ trà hay cà phê để phòng ngừa ung thư thực quản, mà chỉ cần thay đổi cách uống. Phát hiện này nhấn mạnh nhiệt độ đồ uống mới là vấn đề; trà hay cà phê bản thân không bị kết tội. Biện pháp phòng ngừa ung thư tối thiểu và hữu ích nhất là để đồ uống nguội bớt, về khoảng ấm dễ chịu trước khi uống. Các chuyên gia khuyên có thể chờ vài phút sau khi pha, thêm sữa hoặc nước lạnh, hoặc uống từng ngụm nhỏ để giảm nhiệt độ khi chất lỏng đi qua thực quản. Một lời khuyên rõ ràng: “Mọi người có thể thực hiện một bước đơn giản để giảm nguy cơ – hãy để một tách trà nguội bớt trước khi uống”. Bên cạnh đó, không hút thuốc và hạn chế rượu vẫn là những cách quan trọng nhất để giảm nguy cơ ung thư thực quản nói chung. Với ngần ấy lựa chọn, thói quen uống trà và cà phê ở mức ấm thay vì rất nóng là điều hoàn toàn nằm trong tầm tay mỗi người.
