Cuộc gặp ba bên vượt xa khuôn khổ APEC
Thượng đỉnh Mỹ Nga Trung là cuộc gặp cấp cao dự kiến giữa Donald Trump, Vladimir Putin và Tập Cận Bình bên lề APEC, nơi ba lãnh đạo có thể trực tiếp bàn về xung đột và cách phân bổ ảnh hưởng quốc tế. Công tác chuẩn bị đang được tiến hành cho cuộc gặp tại Thâm Quyến, dự kiến ngày 19/11, trong khuôn khổ hội nghị APEC diễn ra ngày 18 và 19/11 với sự tham dự của lãnh đạo 21 nền kinh tế. Tầm quan trọng của cuộc gặp không nằm riêng ở khả năng mở đường cho đối thoại về Ukraine. Nó còn phản ánh xu hướng các cường quốc tìm thỏa thuận trực tiếp, thay vì trông cậy vào thể chế đa phương truyền thống. Đó là một thay đổi đáng lo nếu những nước chịu tác động trực tiếp lại vắng mặt: bàn bạc giữa ba lãnh đạo có thể tạo đà ngoại giao, nhưng không mặc nhiên tạo ra một thỏa thuận công bằng hay bền vững.

Washington muốn thỏa thuận, Moscow muốn vị thế
Với Trump, cuộc gặp phù hợp với lối ngoại giao đặt thương lượng trực tiếp giữa các lãnh đạo lên trên những khuôn khổ đa phương mà ông hoài nghi. Washington có thể tìm cách đạt thỏa thuận với Moscow, nới lỏng quan hệ Nga–Trung và tác động đến thị trường năng lượng; cái giá tiềm tàng là an ninh châu Âu bị biến thành quân bài mặc cả. Đây không phải một nước đi thuần túy hòa giải: nó có thể tái sắp xếp quan hệ quyền lực theo lợi ích của Mỹ. Putin, về phần mình, đã tích cực thúc đẩy ý tưởng họp ba bên từ khi chính quyền Trump thứ hai nhậm chức. Moscow có lý do để muốn được nhìn nhận như một bên ngang hàng trong các quyết định lớn, đồng thời đưa Ukraine vào một khuôn khổ thương lượng giữa các cường quốc. Nhưng nếu các bên lớn định đoạt tương lai của một nước đang có chiến tranh mà không có tiếng nói tương xứng từ nước đó, tính chính danh của bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ bị đặt dấu hỏi.
Bắc Kinh chọn ổn định để giữ dư địa
Mục tiêu của Tập không nhất thiết là một thỏa thuận lớn ngay tại bàn họp. Bắc Kinh muốn giữ quan hệ với Washington ổn định đủ lâu để tập trung vào Đại hội Đảng sắp tới; nguồn tin cũng nêu rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 21. Trong bối cảnh ấy, cách tiếp cận mềm mỏng với Trump là một phép tính chiến lược: nếu khiến tổng thống Mỹ cảm thấy được đối đãi thuận lợi, Tập có thể tạo thêm động lực để duy trì quan hệ êm dịu. Bắc Kinh vì vậy có thể hưởng lợi ngay cả khi cuộc gặp chưa giải quyết được hồ sơ nào. Vai trò chủ nhà APEC giúp Trung Quốc đặt mình ở trung tâm ngoại giao khu vực, trong khi quan hệ ổn định với Mỹ giảm nguy cơ phải xử lý đồng thời nhiều mặt trận. Song sự nhún nhường chiến thuật không đồng nghĩa với từ bỏ cạnh tranh: đó có thể là cách giữ khoảng trống để Trung Quốc củng cố vị thế và lựa chọn thời điểm đối đầu.
Trật tự mới không thể chỉ là thỏa thuận của ba người
Cuộc gặp diễn ra giữa lúc cạnh tranh cường quốc ngày càng gắn với các cuộc khủng hoảng chồng lấn, từ Ukraine đến căng thẳng Trung Đông. Washington muốn dùng thương lượng để điều chỉnh cán cân; Moscow muốn được công nhận là trung tâm quyền lực không thể gạt ra ngoài; Bắc Kinh muốn bảo vệ môi trường chiến lược thuận lợi cho mình. Những mục tiêu ấy có thể gặp nhau trong một thỏa thuận ngắn hạn, nhưng không tạo thành lợi ích chung bền vững. Vì thế, thượng đỉnh Mỹ Nga Trung có thể mở lối cho giảm căng thẳng, nhưng chưa đủ để gọi là nền móng vững chắc cho trật tự thế giới mới. Nếu kết quả là các cường quốc phân chia phạm vi ảnh hưởng mà thiếu sự tham gia của những nước chịu hệ quả, đó sẽ là một trật tự dựa trên quyền lực hơn là luật lệ. Giá trị thực sự của cuộc gặp không nằm ở bức ảnh chung, mà ở việc ba lãnh đạo có chấp nhận giới hạn quyền quyết định của mình hay không.






