Cuộc thi học sinh không còn là chuyện điểm số: định nghĩa một xu hướng mới
Cuộc thi học sinh 2026 là tập hợp những sân chơi học thuật và sáng tạo, nơi học sinh được đánh giá không chỉ bằng điểm số mà còn qua khả năng tư duy, hợp tác, kể chuyện và ứng dụng kiến thức vào đời sống, từ Olympiad Toán châu Á, làm phim ngắn đến các dự án marketing xã hội. Đây không còn là phiên bản mở rộng của các kỳ thi truyền thống, mà là những môi trường học tập đa chiều, định hình cách thế hệ trẻ hiểu và sử dụng tri thức trong một xã hội đang chuyển đổi số nhanh chóng. Nhìn vào bức tranh chung, dễ thấy thành tích học sinh Việt Nam đang dịch chuyển từ việc “thi cho tốt” sang “học để làm được việc”. Thành công tại Olympiad Toán châu Á, chương trình Kid Witness News học sinh hay các cuộc thi như Social Pioneers không chỉ dừng lại ở huy chương và giải thưởng, mà cho thấy một triết lý giáo dục mới: năng lực thật được rèn qua trải nghiệm thật. Chính vì vậy, câu hỏi đáng đặt ra không phải là “có nên cho con đi thi nữa hay không”, mà là “con mình đang bước vào những cuộc thi loại nào: chỉ kiểm tra kiến thức, hay giúp các em khám phá thế giới và chính mình?”.
Olympiad Toán châu Á: từ đề thi khó đến nền tảng năng lực số của học sinh
Ngày 6/7 tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, hơn 600 thí sinh xuất sắc từ khắp các tỉnh thành đã tham gia Chung kết Quốc gia Asia International Mathematical Olympiad (AIMO) 2025, một đấu trường Toán học châu Á có quy mô ngày càng lớn tại Việt Nam. Đây là minh chứng rõ ràng rằng học sinh Việt Nam không hề “ngán” các sân chơi khó, miễn là chúng đem lại giá trị học tập thực sự. Điều đáng nói là AIMO đã thoát khỏi mô hình một kỳ thi Toán thuần túy. Thí sinh vừa được rèn luyện kiến thức, vừa trải nghiệm môi trường học thuật chuẩn quốc tế, từ kỷ luật học tập, tính chủ động đến làm quen với các công cụ số thiết yếu. Kỳ thi áp dụng nền tảng Aiducation do kỹ sư Việt Nam phát triển, tích hợp AI chấm bài, phân tích chi tiết theo dạng câu hỏi và giám sát chống gian lận, tạo ra một không gian thi cử công bằng, minh bạch và hiện đại. Việt Nam tham gia AIMO từ năm 2019 và đã giành hơn 200 huy chương quốc tế, khẳng định năng lực học sinh cũng như hướng đi của giáo dục phổ thông trong việc phát triển tư duy phản biện và năng lực ngoại ngữ cho thế hệ trẻ. 354 huy chương tại vòng chung kết quốc gia năm 2025 – gồm 60 vàng, 119 bạc và 175 đồng – không chỉ là những con số đẹp, mà là lời đáp đầy thuyết phục cho nỗi lo “học sinh Việt Nam thua kém quốc tế”.
Kid Witness News: khi học sinh kể câu chuyện của mình bằng phim ngắn
Nếu AIMO cho thấy sức bật ở mảng Toán, thì Kid Witness News học sinh lại mở ra một mặt trận khác: kể chuyện bằng hình ảnh. Năm nay, sự kiện trao giải tại TP.HCM đánh dấu lần đầu chương trình mở rộng lớp học trực tiếp tới khu vực phía Nam, đưa trải nghiệm làm phim đến với nhiều học sinh hơn. Từ hơn 300 kịch bản gửi về, 16 phim ngắn do học sinh thực hiện đã được vinh danh – một tỷ lệ cho thấy quá trình lựa chọn nghiêm túc và sự đầu tư của chính các em. Những kịch bản dự thi lấy chất liệu từ gia đình, trường học, tình bạn, thể thao, văn hóa địa phương, làng nghề và cộng đồng xung quanh, thậm chí có cả chủ đề về AI trong học tập và sinh hoạt. Quá trình làm phim buộc học sinh phải quan sát kỹ đời sống, biết đặt câu hỏi và nhìn những điều quen thuộc từ một góc nhìn mới. Theo các chuyên gia đồng hành, từ ý tưởng đầu tay đến 16 tác phẩm được vinh danh, Kid Witness News 2026 cho thấy làm phim có thể trở thành một phương thức học tập giàu trải nghiệm, giúp học sinh làm việc nhóm và tự tin thể hiện tiếng nói của mình. Hai bộ phim đoạt giải Nhất – Tin nhắn của nhóm Cinematic (học sinh THCS Chu Văn An và THCS Ngô Tất Tố, TP.HCM) cùng Hương Cốm trăm năm xứ Cần Giuộc của nhóm Clover Lens – sẽ đại diện học sinh Việt Nam tham gia KWN Global Summit 2026, chứng tỏ thành tích học sinh Việt Nam không còn bó hẹp trong những bảng điểm mà đã bước lên sân khấu quốc tế bằng chính câu chuyện của các em.
Social Pioneers: bài kiểm tra lịch sử bằng ngôn ngữ marketing xã hội
Trong hệ sinh thái cuộc thi học sinh 2026, Social Pioneers là mảnh ghép đặc biệt: lịch sử được đặt vào bối cảnh marketing xã hội. Vòng Chung kết diễn ra ngày 14/8 tại một trường đại học kinh tế quốc gia, với sự góp mặt của 8 đội xuất sắc nhất: 4 đội THPT và 4 đội đại học. Sau bốn mùa, cuộc thi đã thu hút gần 800 đội từ gần 100 trường đại học và hơn 85 trường THPT thuộc 25/34 tỉnh, thành – những con số nói lên sức hấp dẫn của việc học lịch sử theo cách khác. Thay vì học thuộc niên đại, các đội phải biến di tích, ký ức và nhân vật lịch sử thành chất liệu cho chiến dịch truyền thông xã hội: từ Hoàng thành Thăng Long, Nhà tù Hỏa Lò, Dinh Độc Lập, Thành cổ Quảng Trị đến câu chuyện về các cựu chiến binh Trường Sơn. Chủ đề “Spiral Thăng Hoa” với thông điệp “Phục nguyên gốc rễ – Kiến tạo thời đại mới” đặt người trẻ vào vai “người phục hồi quỹ đạo”, tìm cách làm cho lịch sử tiếp tục được kể, được kết nối và tạo giá trị trong đời sống đương đại. Theo một Phó Giám đốc trường đại học đồng tổ chức, thứ xếp hạng rốt cuộc cũng sẽ được công bố, nhưng giá trị lớn hơn là mỗi bạn trẻ sau hành trình Social Pioneers hiểu sâu hơn một câu chuyện lịch sử, trân trọng một giá trị của quá khứ và chủ động tìm cách để những giá trị đó tiếp tục sống trong hiện tại và tương lai. Đây là cách kiểm tra lịch sử mà bài thi trên giấy khó có thể làm được.
Từ thi cử truyền thống đến đánh giá đa dạng: điều phụ huynh và nhà trường cần chấp nhận
Nhìn tổng thể AIMO, Kid Witness News và Social Pioneers, có thể thấy các cuộc thi học sinh 2026 đang phản ánh một sự chuyển đổi rõ rệt: từ thi cử truyền thống sang những hình thức đánh giá đa dạng, gắn chặt với năng lực thực tế và đời sống xã hội. Học sinh không chỉ làm đề thi, mà còn viết kịch bản, cầm máy quay, xây dựng kế hoạch truyền thông, trình bày và tranh biện trước hội đồng. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, các sân chơi như AIMO với nền tảng AI Aiducation góp phần hiện thực hóa định hướng phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ở cấp độ học sinh. Tương tự, KWN biến việc quay phim thành lớp học kỹ năng, còn Social Pioneers biến lịch sử thành bài toán xã hội cần giải bằng tư duy marketing. Sau các vòng chung kết, thí sinh AIMO sẽ được tuyển chọn tham gia vòng quốc tế tại Tokyo, hai phim đoạt giải Nhất của KWN tiến tới Global Summit, và các đội Social Pioneers tiếp tục được kết nối với mạng lưới chuyên gia để hoàn thiện, triển khai dự án trong thực tế. Câu chuyện không còn là “con mình được giải gì”, mà là “con mình học được gì” sau những hành trình đó: khả năng tư duy logic lẫn sáng tạo, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, và sự tự tin dùng tri thức để tạo giá trị. Nếu giáo dục phổ thông muốn bước sang thời đại mới, phụ huynh và nhà trường cần chấp nhận một sự thật: điểm số quan trọng, nhưng không đủ; những cuộc thi đa chiều mới là nơi năng lực thế hệ học sinh Việt Nam tỏa sáng trọn vẹn.
