Đột quỵ không “chừa” người trẻ: Khái niệm bạn phải hiểu rõ
Đột quỵ ở người trẻ là tình trạng não bị tổn thương cấp tính do tắc hoặc vỡ mạch máu, xảy ra đột ngột ở người dưới trung niên, dẫn đến rối loạn vận động, cảm giác, ngôn ngữ hoặc ý thức và có thể để lại di chứng nặng nề nếu không được nhận biết, xử trí trong thời gian vàng. Đột quỵ không phải câu chuyện riêng của tuổi già; đó là biến cố có thể xảy ra với sinh viên, nhân viên văn phòng, người làm công sở – bất kỳ ai có lối sống căng thẳng, ít vận động, ăn uống và sinh hoạt thiếu điều độ. Ngày 1/8, một chương trình talk show mang tên “Chiếc Ô Vàng” được tổ chức tại phường An Hội Đông phối hợp cùng một trường cao đẳng ở TP Hồ Chí Minh, nhằm nhắc giới trẻ rằng xem đột quỵ là bệnh của người cao tuổi là một suy nghĩ nguy hiểm. Nếu bạn còn tin “mình trẻ nên không thể đột quỵ”, bạn đang bỏ qua một rủi ro sát sườn.
Những dấu hiệu đột quỵ và cảnh báo bệnh tim mạch dễ bị xem nhẹ
Phần đáng sợ của đột quỵ người trẻ không chỉ là biến cố, mà là việc cơ thể đã kêu cứu trước đó nhưng bị bỏ qua. Đau đầu, chóng mặt, tê bì tay chân, mệt mỏi sau nhiều giờ ngồi máy tính thường bị gán cho “quá tải công việc”, trong khi đó có thể là cảnh báo bệnh tim mạch hoặc đột quỵ. Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thu Huyền, Viện Tim mạch Bệnh viện 19-8, nhấn mạnh ngừng tim và đột quỵ tuy xảy ra rất đột ngột, nhưng không ít trường hợp đã có dấu hiệu cảnh báo vài giờ, vài ngày, thậm chí vài tuần trước[s. Ở dân văn phòng, các triệu chứng như đau tức ngực, hồi hộp kéo dài, khó thở bất thường, choáng váng hoặc đột ngột ngất khi đang gắng sức, co giật không rõ nguyên nhân, hay có người thân từng đột tử trước 50 tuổi đều là “cờ đỏ” buộc bạn phải đi khám tim mạch càng sớm càng tốt. Ngất không rõ nguyên nhân ở người trẻ đặc biệt được xem là dấu hiệu báo động đỏ.
Quy tắc FAST và BE FAST: Công cụ sống còn mọi người trẻ cần thuộc lòng
Đừng chờ đến khi người thân gục xuống mới tìm hiểu dấu hiệu đột quỵ. Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Bình Chiêu cho biết các dấu hiệu cảnh báo có thể ghi nhớ nhanh qua nguyên tắc FAST: méo mặt, yếu hoặc tê một bên tay, khó nói và cần khẩn trương gọi cấp cứu. ThS.BS Nguyễn Thu Huyền mở rộng thành BE FAST: Balance (mất thăng bằng, chóng mặt dữ dội), Eyes (mờ mắt hoặc mất thị lực đột ngột), Face (méo miệng), Arm (yếu, tê một bên tay hoặc chân), Speech (nói khó, nói ngọng, không nói được), Time (gọi 115 ngay, không chờ triệu chứng tự hết). Đau đầu dữ dội đột ngột hay rối loạn ý thức cũng có thể là dấu hiệu đột quỵ. Bản chất của BE FAST là bắt bạn ưu tiên thời gian – mỗi phút chậm trễ đều khiến vùng não tổn thương thêm, tăng nguy cơ tử vong và di chứng lâu dài. Vì vậy, khi nghi ngờ, hãy ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng, gọi 115 và đưa người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp, tuyệt đối không tự chờ đợi hay áp dụng mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng.
Vì sao người trẻ chủ quan với đột quỵ – và cái giá phải trả
Điều trớ trêu là giới trẻ có nhiều yếu tố nguy cơ đột quỵ nhưng lại là nhóm chủ quan nhất. Áp lực học tập, công việc, stress kéo dài, thức khuya, ăn uống thất thường, ít vận động khiến tim mạch và não phải làm việc trong trạng thái “quá tải” liên tục. Thế nhưng, một bộ phận người trẻ vẫn cho rằng đột quỵ chỉ xảy ra ở người cao tuổi, không quan tâm đúng mức đến dấu hiệu cảnh báo và không biết cách xử trí khi gặp trường hợp nghi ngờ đột quỵ. Một phần nguyên nhân là văn hóa “cố chịu”, thói quen tự tra cứu trên mạng và tin vào các nội dung y khoa chưa được kiểm chứng, trong khi chính các chuyên gia cảnh báo mọi tài liệu hướng dẫn sức khỏe phải được bác sĩ hoặc cơ sở chuyên môn kiểm chứng trước khi phổ biến. Khoảng trống nghiên cứu về những hội chứng liên quan đến căng thẳng độc hại cũng khiến việc điều trị khó khăn hơn. Nếu người trẻ tiếp tục xem nhẹ, cái giá phải trả có thể là một cuộc đời sống chung với liệt nửa người, nói khó, suy giảm trí nhớ – hoặc tệ hơn, là mất đi cơ hội sống vì không được cấp cứu trong thời gian vàng.
Phòng ngừa đột quỵ từ hôm nay: Lối sống lành mạnh nhưng không được chủ quan
Tin tốt là người trẻ có rất nhiều “biên độ” để phòng ngừa đột quỵ, nếu chịu bắt đầu từ lối sống. Các bác sĩ đều thống nhất: duy trì vận động phù hợp, ăn uống cân đối, ngủ đủ, kiểm soát căng thẳng, theo dõi huyết áp và khám sức khỏe định kỳ – đặc biệt khi có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ – là những bước cốt lõi để phòng ngừa đột quỵ. Dân công sở được khuyên theo dõi huyết áp, đường huyết, mỡ máu, hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh, tránh thuốc lá, giảm rượu bia và nước tăng lực, đồng thời vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày. Với công việc ngồi nhiều, hãy đứng dậy, đi lại hoặc vận động nhẹ sau mỗi 30–60 phút để cải thiện tuần hoàn. Tuy nhiên, bác sĩ Nguyễn Bình Chiêu nhấn mạnh: lối sống lành mạnh chỉ góp phần giảm nguy cơ, chứ không cho phép bạn chủ quan trước các dấu hiệu bất thường. Thông điệp “Lá chắn bên ta – Giữ trọn cuộc đời” của chương trình “Chiếc Ô Vàng” vì vậy không chỉ là khẩu hiệu, mà là lời nhắc người trẻ hãy biến kiến thức và lối sống lành mạnh thành lá chắn thực sự cho chính mình.
