Đột quỵ xuất huyết não là gì và vì sao không được chậm trễ?
Đột quỵ xuất huyết não là tình trạng một mạch máu trong não bị vỡ khiến máu tràn vào nhu mô hoặc khoang quanh não, tạo khối máu tụ chèn ép mô não, làm tăng áp lực trong sọ và gây tổn thương nhanh chóng các vùng não quan trọng, có thể dẫn đến yếu liệt, hôn mê và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Đây không phải biến cố xa vời: một phụ nữ 38 tuổi đang sinh hoạt bình thường bỗng yếu liệt nửa người trái rồi mất ý thức, được đưa đi cấp cứu và phát hiện đột quỵ xuất huyết não với khối máu tụ lớn chèn ép não. Mỗi phút trôi qua, não mất thêm tế bào, di chứng yếu liệt vĩnh viễn tăng lên. Thái độ đúng không phải là hoảng loạn, mà là nhận diện cực nhanh và đưa người bệnh vào bệnh viện ngay lập tức.
Câu chuyện hai bệnh nhân: Đột quỵ có thể ập đến giữa đời thường
Trường hợp chị Linh, 38 tuổi, là hồi chuông cảnh tỉnh cho những ai nghĩ đột quỵ chỉ xảy ra ở người già. Đang sinh hoạt bình thường, chị bất ngờ yếu liệt nửa người trái rồi mất ý thức. Khi đến bệnh viện, nửa người trái của chị mất hoàn toàn khả năng vận động, sức cơ 0/5, trong khi bên phải đạt 5/5. Kết quả chụp CT cho thấy khối máu tụ lớn ở bán cầu não phải, gây phù não và đẩy đường giữa não lệch sang trái. Đây là hình ảnh điển hình của đột quỵ xuất huyết não nặng. Ở phía khác, ông N.V.H., 73 tuổi, được chuyển từ Trung tâm Y tế Khu vực Thuận An đến Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức ngày 26-8 trong tình trạng đau đầu dữ dội, kèm nôn ói, cứng gáy và yếu tứ chi mức độ 4/5. Hai câu chuyện, một điểm chung: biến cố đến bất ngờ khi họ đang sống cuộc sống thường ngày.
Cơn đau đầu dữ dội và yếu liệt nửa người: Dấu hiệu không được bỏ qua
Điều đáng sợ nhất không phải là cơn đau, mà là việc ta coi thường nó. Ở ông N.V.H., cơn đau đầu dữ dội, kèm nôn ói, cứng gáy và yếu tứ chi 4/5 chính là lời cảnh báo não đang chảy máu. Bác sĩ nhấn mạnh người dân không nên chủ quan với những cơn đau đầu xuất hiện đột ngột và dữ dội, đặc biệt khi cơn đau đạt mức độ cao nhất trong thời gian rất ngắn, kèm buồn nôn, nôn ói, cứng gáy, rối loạn ý thức, co giật, yếu liệt, nói khó hoặc rối loạn thị lực. Ở chị Linh, dấu hiệu nổi bật là yếu liệt nửa người và mất ý thức đột ngột – đây là triệu chứng cấp cứu, không được chờ xem có “tự hết” hay không. Theo các bác sĩ cấp cứu, “mỗi phút chậm trễ đều có thể làm tăng nguy cơ tổn thương não và di chứng yếu liệt vĩnh viễn”.
Tăng huyết áp nguy hiểm thế nào và ai cần lo sớm?
Cả hai ca bệnh đều cho thấy điểm chung quan trọng: mạch máu não vốn đã yếu trước đó. Với chị Linh, bác sĩ ghi nhận chị có tình trạng tăng huyết áp và khẳng định tiền sử tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ xuất huyết não. Tăng huyết áp kéo dài, không được kiểm soát tốt có thể làm tổn thương thành mạch, khiến mạch máu não suy yếu và tăng nguy cơ vỡ. Vấn đề là tăng huyết áp thường im lặng, không gây triệu chứng rõ ràng nên nhiều người không biết mình mắc bệnh hoặc chủ quan. Bác sĩ khuyến cáo người dân nên kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt khi có các yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu, đường huyết, hút thuốc lá, thừa cân, béo phì hoặc bệnh lý tim mạch. Nếu bạn nằm trong nhóm này mà vẫn bỏ qua huyết áp, đó là một canh bạc nguy hiểm với chính não bộ của mình.
Thời gian vàng và cách hành động khi nghi ngờ đột quỵ xuất huyết não
Trong đột quỵ xuất huyết não, thời gian vàng không phải khái niệm chung chung – nó quyết định bệnh nhân có còn đi lại, nói năng hay không. Ở chị Linh, ê-kíp cấp cứu kiểm soát huyết áp, chỉ định chụp CT sọ não khẩn, phát hiện khối máu tụ lớn và nhanh chóng phẫu thuật não xâm lấn tối thiểu, lấy ra 60 g máu tụ. Nhờ vậy, sau một ngày, nửa người trái của chị dần hồi phục, có thể tự ăn uống và tập đi. Với ông N.V.H., Trung tâm Y tế Khu vực Thuận An đã nhận diện sớm tình trạng nguy hiểm, liên hệ hội chẩn, chuyển viện an toàn và giúp ông được xử trí chuyên sâu trong thời gian sớm nhất. Khi gặp người có méo miệng, yếu liệt, nói khó, rối loạn ý thức, hoặc cơn đau đầu dữ dội bất thường, hãy đưa ngay đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ, thay vì chờ đợi hay tự điều trị tại nhà.
