Danh hiệu “làng du lịch tốt nhất”: chiến thắng của sự ít mà tinh
“Làng du lịch tốt nhất thế giới” là danh hiệu dành cho những cộng đồng nhỏ sở hữu cảnh quan nguyên sơ, kiến trúc truyền thống được bảo tồn, đời sống văn hóa đặc sắc và mô hình du lịch cộng đồng bền vững, nơi người dân là chủ thể chứ không phải phông nền cho khách chụp ảnh. Với những tiêu chí đó, Lô Lô Chải – thôn vùng cao chỉ khoảng 120 hộ với hơn 550 nhân khẩu – được UN Tourism công nhận là một trong các “Làng du lịch tốt nhất năm 2025”. Song song, danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất năm 2025” ở trong nước được vinh danh cho Lâm Thượng, điểm đến Lào Cai xanh mát giữa núi rừng. Hai ngôi làng cùng gửi đi một thông điệp rõ ràng: du lịch Việt Nam có thể chinh phục thế giới bằng quy mô nhỏ, chiều sâu văn hóa lớn.
Lô Lô Chải: mát lạnh trên cao nguyên đá và những bức tường đá xếp tay
Lô Lô Chải nằm giữa địa hình núi đá của cao nguyên đá Đồng Văn, cách Hà Nội 450–500 km tùy cung đường. Ngôi làng của người Lô Lô và H’Mông này mát mẻ quanh năm nhờ độ cao khoảng 1.470 m; mùa hè chỉ khoảng 25–26°C, còn mùa đông có lúc xuống dưới 0°C, xuất hiện băng giá. Nhưng điều khiến nơi đây xứng đáng là làng du lịch Việt Nam kiểu mẫu không chỉ là khí hậu, mà là không gian yên bình với mái ngói âm dương nối tiếp nhau và các bức tường đá xếp thủ công. Kiến trúc truyền thống nhà trình tường bằng đất nện, tường dày 40–60 cm, mái ngói âm dương cho thấy tri thức bản địa tinh tế về thích nghi khí hậu. Hơn 40 ngôi nhà được cải tạo thành homestay vẫn giữ nguyên kiểu nhà đất, sân rộng, rào đá phủ rêu, tạo nên một mô hình du lịch cộng đồng bền vững mà không đánh đổi bản sắc.
Lâm Thượng (Lào Cai): “cùng ăn, cùng ở, cùng làm” với người Tày, Dao
Nếu Lô Lô Chải gây ấn tượng bằng núi đá và tường đá, thì Lâm Thượng lại chinh phục du khách bằng một thung lũng lúa xanh mướt, nhà sàn nép dưới chân núi đá – điểm đến Lào Cai mang đậm hồn cốt Tày, Dao. Người đến đây thường nói mình như “bước vào miền cổ tích hoang sơ chưa bị thương mại hóa” khi nghe đàn Tính, then ngân vang giữa thung lũng, ngửi mùi khói bếp và bữa cơm cá suối nướng, lợn gác bếp, rêu đá nướng. 8 mô hình homestay và farmstay đều cải tạo trên khung nhà sàn gỗ cổ truyền, không phá vỡ cảnh quan. Ở đây, du khách không bị tách biệt như khách sạn mà “khách du lịch đến đây không bị đối đãi như một người khách vãng lai thông thường mà được hòa nhập trọn vẹn vào đời sống làng bản”. Đạp xe giữa đồng lúa, quăng chài bắt cá, cấy lúa cùng dân bản – đó là dạng trải nghiệm mà du lịch đại chúng khó cho nổi.
Kiến trúc truyền thống và nghề thủ công: vốn liếng để làm du lịch khác biệt
Cả Lô Lô Chải và Lâm Thượng đều chứng minh rằng kiến trúc truyền thống không phải gánh nặng bảo tồn mà là tài sản để phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Ở vùng cao nguyên đá, những ngôi nhà trình tường đất nện, mái ngói âm dương và hàng rào đá xếp tay tạo nên một “bảo tàng sống” về kiến trúc truyền thống vùng núi. Tại Lâm Thượng, bộ khung nhà sàn gỗ cổ truyền được giữ nguyên khi cải tạo homestay, chỉ “sửa sang, tôn tạo lại nếp nhà cũ cho sạch sẽ, khang trang hơn, tận dụng tối đa tre, nứa, chum vại quen thuộc” để đón khách. Dưới sàn nhà, phụ nữ Tày, Dao vẫn dệt thổ cẩm, đan mây tre; nhiều sản phẩm được cải tiến thành đồ nhỏ xinh để đựng xôi, khăn giấy hay làm quà lưu niệm. Đây là cách thông minh để nghề truyền thống sống được bằng thị trường mà không bị biến thành hàng lưu niệm vô hồn.
Con đường phía trước: đặt cộng đồng ở trung tâm, không “bê tông hóa” vội vàng
Danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất năm 2025” với Lâm Thượng được xem là bệ phóng, nhưng không phải giấy phép để xây thêm nhà nghỉ bê tông. Chính quyền địa phương xác định du lịch phải phát triển theo hướng bền vững, “lấy cộng đồng làm chủ thể, lấy văn hóa bản địa làm giá trị cốt lõi và cảnh quan tự nhiên làm không gian trải nghiệm”. Họ đang hoàn thiện bốn nhóm sản phẩm, với phương châm: “Hạ tầng đi trước một bước, người dân được nâng cao năng lực, sản phẩm được chuẩn hóa và văn hóa đặt ở vị trí trung tâm”. Câu chuyện này gợi ý cho nhiều làng du lịch Việt Nam khác: thay vì chạy theo số lượt khách, hãy kiên trì với du lịch cộng đồng bền vững – nơi cư dân địa phương hưởng lợi, tự tin giữ bản sắc và mời thế giới đến trải nghiệm nhịp sống thường ngày, chứ không phải một phiên bản “bản làng sân khấu hóa”.
