Từ môn học thuộc lòng đến hành trình giải mã di sản
Dạy học Ngữ văn sáng tạo là cách tổ chức việc đọc, viết và cảm thụ văn chương thông qua dự án, trò chơi và biểu diễn, biến học sinh từ người tiếp nhận thụ động thành người kể chuyện chủ động, gắn kết tri thức với đời sống và di sản văn hóa bằng trải nghiệm tương tác có ý nghĩa cá nhân. Dự án “Lê Quý Đôn RE:CODE” ở Trường THPT Lê Quý Đôn cho thấy khi văn chương bước ra khỏi trang sách, không gian học tập lập tức thay đổi. Sáng 12/10, sân trường trở thành không gian trình diễn và giao lưu tri thức với sự cổ vũ của hơn 1.500 học sinh. Thay vì chép bài, các em tự tìm tư liệu, chọn lọc thông tin, xây dựng ý tưởng rồi chuyển hóa tri thức thành sản phẩm để trình bày trước cộng đồng. Đây không phải hoạt động ngoại khóa phụ trợ, mà là một dự án văn hóa học sinh định nghĩa lại cách nhà trường giáo dục di sản văn hóa hôm nay.
“Lê Quý Đôn RE:CODE”: khi cả trường cùng kể một câu chuyện
Điểm đáng nói nhất ở “Lê Quý Đôn RE:CODE” là quy mô và tham vọng: đây là hoạt động mở đầu chuỗi kỷ niệm 300 năm ngày sinh danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn trong năm học 2026-2027. Tổ Ngữ văn đặt ra câu hỏi rất thẳng: “Một nhà bác học của thế kỷ XVIII đã để lại điều gì cho chúng ta hôm nay?” rồi để học sinh tự đi tìm câu trả lời. Toàn bộ dự án gồm các hoạt động tìm hiểu, tái hiện cuộc đời, sự nghiệp và hệ thống hóa kho di sản học thuật của Lê Quý Đôn. Kết quả không dừng ở báo cáo trên giấy: sản phẩm được trình làng bằng brochure, poster, infographic, podcast, video, sân khấu hóa, tranh biện và triển lãm ngay trong khuôn viên trường. Theo thầy Trương Minh Đức, thông qua chuỗi hoạt động này, học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, tư duy và sáng tạo, đồng thời viết tiếp ước mơ nối dài truyền thống hiếu học của ngôi trường mang tên nhà bác học.
Học qua trò chơi tương tác: Gen Z giải mã Lê Quý Đôn
Nếu chỉ đọc tiểu sử và ghi nhớ mốc thời gian, Lê Quý Đôn khó trở thành nhân vật “sống” trong trí tưởng tượng của học sinh Gen Z. Nhưng khi các em thiết kế trò chơi Monopoly phiên bản văn học, tự chuyển hóa kho kiến thức thành luật chơi, câu hỏi, thẻ cơ hội, hình ảnh, nhân vật, mọi thứ trở nên gần gũi hơn. Hai bộ board game do các nhóm lớp tự lên ý tưởng, xây dựng kịch bản và hoàn thiện, đặt mục tiêu rõ ràng: vừa chơi, vừa hiểu sâu hơn về cuộc đời và học thuật của nhà bác học. Cùng với đó là các trò chơi trí tuệ, hoạt động nhập vai nhân vật lịch sử, tái hiện hành trình đi sứ nhà Thanh bằng lời thoại và bối cảnh sân khấu mang màu sắc thế kỷ XVIII. Đây là học qua trò chơi tương tác đúng nghĩa: tri thức không rơi xuống như đáp án, mà xuất hiện trong quá trình tranh luận, chiến thuật và hợp tác. Giá trị nằm ở chỗ học sinh được ở vị trí chủ động, buộc phải tự kết nối dữ liệu, tự bảo vệ lựa chọn của mình.
Sân khấu hóa và giáo dục di sản văn hóa trong đời sống học đường
Sân khấu hóa không phải màn “diễn cho vui”, mà là hình thức giáo dục di sản văn hóa có sức lay động mạnh. Vở kịch tái hiện hành trình Lê Quý Đôn đi sứ nhà Thanh cho phép học sinh thử đứng vào vị trí một trí thức thế kỷ XVIII: đối thoại, tranh luận, đàm phán về văn hóa và tri thức trước quan lại ngoại quốc. Cảnh cụ “đàm phán” trên sân khấu với quan nhà Thanh nhận được sự reo hò của hàng nghìn bạn học, bởi đó là khoảnh khắc lịch sử bước vào hiện tại như một sự kiện đang xảy ra. Khi nhân vật trung tâm lại chính là danh nhân gắn với tên trường, dự án càng mang ý nghĩa giáo dục truyền thống và nuôi dưỡng tình cảm gắn bó với mái trường. Học sinh hiểu rằng cả nước có hơn 100 cơ sở giáo dục, nhiều giải thưởng, thư viện mang tên Lê Quý Đôn, và ngôi trường mình theo học là trường trung học lâu đời nhất thành phố, thành lập năm 1874. Những dữ kiện này, khi được đặt trong bối cảnh sân khấu, trở thành lời nhắc về trách nhiệm tiếp nối di sản.
Ngữ văn kiểu mới: nuôi dưỡng người trẻ biết đặt câu hỏi
Bản chất của dạy học Ngữ văn sáng tạo không phải thay bài giảng bằng trò chơi cho bớt nhàm chán, mà là thay cách nhìn về năng lực cần có ở người học. Theo cô Bùi Quỳnh Hương, dự án bắt đầu từ việc khuyến khích học sinh đặt câu hỏi: “Nếu Lê Quý Đôn ở thế kỷ XXI, cụ sẽ hỏi Google điều gì?”. Khi buộc phải nghĩ như một nhà bác học, các em học cách đọc hiểu không chỉ để nắm nội dung, mà còn để kiểm chứng tư liệu, chọn thông tin, diễn đạt quan điểm và tạo ra sản phẩm có giá trị. Chính trong tiến trình đó, Ngữ văn thôi là môn “học thuộc lòng” mà trở thành trải nghiệm sáng tạo, giúp học sinh kết nối với lịch sử, tăng kỹ năng tương tác xã hội, đồng thời nuôi dưỡng tình yêu với ngôi trường và danh nhân mà họ đang học về. Khi văn chương bước ra khỏi trang sách để hiện diện trong đời sống học đường, môn Ngữ văn bắt đầu làm đúng điều nó nên làm: giúp người trẻ biết nghĩ độc lập, trân trọng di sản và kể lại câu chuyện của mình bằng ngôn ngữ giàu ý nghĩa.
