Mạng lưới chuyên gia AI toàn cầu là gì – và vì sao đây là bước ngoặt?
Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu là một cơ chế kết nối mở, linh hoạt giữa các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và doanh nhân người Việt ở trong nước và nước ngoài, nhằm huy động tri thức trí tuệ nhân tạo để giải quyết các bài toán phát triển quốc gia, từ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ đến đào tạo và hoạch định chính sách.
Thông điệp quan trọng nhất ở đây là: Việt Nam không còn xem trí thức kiều bào như nguồn lực “phụ trợ”, mà coi họ là một phần cấu trúc của hệ sinh thái AI Việt Nam. Bộ Khoa học và Công nghệ đã chính thức thành lập Global Vietnamese AI Experts Network, do Bộ trưởng Vũ Hải Quân ký Quyết định số 3335/QĐ-BKHCN về thành lập và phát triển mạng lưới này. Đây là chuyển dịch từ tư duy “mời người tài về biên chế” sang tư duy “kết nối mọi trí tuệ Việt ở bất cứ đâu” để cùng giải bài toán AI thực tế của đất nước.
Không chỉ kết nối tên tuổi, mà kết nối bài toán với chuyên gia
Điểm khác biệt của mạng lưới chuyên gia AI không nằm ở danh sách thành viên, mà ở cơ chế đưa bài toán đến đúng người có năng lực giải quyết. Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia được giao xây dựng, vận hành nền tảng số và cơ sở dữ liệu chuyên gia, tiếp nhận nhu cầu từ cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp rồi kết nối với chuyên gia phù hợp.
Cách tổ chức này phá vỡ tư duy quản lý nhân lực kiểu “hành chính hóa tuyển dụng”, vốn bị xem là một trong những điểm nghẽn lớn của chính sách thu hút nhân tài. Thay vì đóng khung chuyên gia trong một biên chế dài hạn, mạng lưới cho phép họ tham gia theo nhiệm vụ, dự án cụ thể, phù hợp thời gian và điều kiện làm việc ở nhiều quốc gia. Nếu vận hành hiệu quả, mạng lưới sẽ tạo nên chu trình khép kín từ bài toán – chuyên gia – nghiên cứu – ứng dụng – sản phẩm, thay vì một cơ sở dữ liệu “để đó”.
Huy động trí tuệ Việt toàn cầu cho hệ sinh thái AI Việt Nam
Mạng lưới chuyên gia AI toàn cầu được thiết kế như một cộng đồng tri thức, nơi các chuyên gia AI toàn cầu người Việt – nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nhân – cùng chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Đây là mảnh ghép còn thiếu để hệ sinh thái AI Việt Nam không phát triển rời rạc, mà có trục liên kết giữa nhà nước, viện trường và doanh nghiệp.
Theo mô hình này, nhiều mô hình, nền tảng và sản phẩm AI có giá trị thực tiễn sẽ được nghiên cứu, phát triển trong các lĩnh vực ưu tiên như y tế, giáo dục, đô thị thông minh, an ninh mạng và khai thác dữ liệu quốc gia. Điều đó không chỉ nâng cao năng lực công nghệ và khả năng cạnh tranh, mà còn đặt nền cho kinh tế số khi AI được đưa thẳng vào những dịch vụ công và dịch vụ dân sinh thiết yếu. Trí tuệ Việt ở bất cứ châu lục nào, miễn có kết nối Internet, đều có thể tham gia xây dựng tương lai số của đất nước.
Phát triển nhân lực AI: từ thu hút cá nhân đến kiến tạo môi trường
Sâu xa hơn việc thành lập mạng lưới là một triết lý mới về phát triển nhân lực AI: nhân tài không chỉ cần đãi ngộ, mà cần môi trường để tạo giá trị. Bộ trưởng Vũ Hải Quân từng chỉ ra rằng việc “hành chính hóa” tuyển dụng khiến người tài bị trói trong thủ tục, lương bổng, đánh giá, trong khi thiếu không gian sáng tạo. Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu được xem như mô hình thí điểm chuyển trọng tâm từ “thu hút về nước” sang “tạo cơ chế để trí tuệ Việt toàn cầu cùng tham gia”.
Ở đây, phát triển nhân lực AI không dừng ở vài chương trình học bổng, mà là xây dựng cộng đồng thực hành: dự án, phòng thí nghiệm hợp tác, khóa đào tạo đồng thiết kế bởi các chuyên gia AI toàn cầu và đơn vị trong nước. Nhân lực trẻ trong nước có cơ hội học trực tiếp từ những người đang làm AI ở tuyến đầu thế giới, trong khi các chuyên gia ở xa có điểm tựa để chuyển hóa tri thức thành tác động cụ thể lên nền kinh tế số Việt Nam.
Cơ hội và thách thức trên hành trình nâng vị thế AI trong khu vực
Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu rõ ràng là một bước đi đúng hướng để kết nối nguồn lực trí tuệ cho phát triển quốc gia và nâng cao vị thế AI của Việt Nam trong khu vực. Mạng lưới được tổ chức theo nguyên tắc mở, linh hoạt, tự nguyện, cho phép chuyên gia ở bất kỳ quốc gia nào đóng góp cho sự phát triển của đất nước, không bị ràng buộc bởi biên giới địa lý.
Tuy vậy, thành công không tự đến. Thách thức nằm ở chỗ liệu nền tảng số có đủ thuận tiện, minh bạch để chuyên gia muốn tham gia; các bài toán đưa lên có đủ tầm và đủ rõ; kết quả nghiên cứu có được chuyển thành sản phẩm, dịch vụ giúp người dân thấy lợi ích. Khi những điều này được giải tốt, trí tuệ người Việt trên toàn cầu sẽ trực tiếp góp phần tạo lực đẩy mới cho đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số và nâng vị thế AI của Việt Nam trên bản đồ khu vực.
