Giao mùa: Khi thời tiết trở thành yếu tố nguy cơ đột quỵ
Đột quỵ trong giai đoạn giao mùa là tình trạng tổn thương não cấp tính xảy ra khi thời tiết thay đổi đột ngột, làm biến động nhiệt độ, độ ẩm và áp suất khí quyển, từ đó gây co mạch, tăng huyết áp hoặc hình thành cục máu đông, đặc biệt nguy hiểm ở người cao tuổi và người có bệnh lý nền tim mạch, chuyển hóa. Thay đổi khí hậu dễ gây đột quỵ, nhất là khi các đợt mưa rào, dông khiến nhiệt độ giảm nhanh xuống dưới 30 độ C tại nhiều khu vực miền núi Việt Bắc và Tây Bắc Bắc Bộ. Đây không chỉ là hiện tượng thời tiết đơn thuần mà là lời nhắc rõ ràng rằng giao mùa nguy cơ đột quỵ đang hiện hữu quanh chúng ta. Nếu tiếp tục xem đó là “chuyện của người khác”, nhiều gia đình sẽ phải trả giá bằng những di chứng nặng nề kéo dài cả đời.
Vì sao giao mùa làm số ca đột quỵ và phục hồi chức năng tăng vọt?
Thời điểm giao mùa, các cơ sở y tế ghi nhận số bệnh nhân phục hồi chức năng sau tai biến mạch máu não có xu hướng gia tăng rõ rệt. Tại một khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng ở Lâm Thao, Phú Thọ, số người đến thăm khám và trị liệu di chứng sau đột quỵ tăng cao trong vài tuần gần đây – một minh chứng sống động cho nhận định giao mùa nguy cơ không phải là khái niệm trừu tượng. Sự biến động thất thường của nhiệt độ, độ ẩm, áp suất khiến hệ tuần hoàn phản ứng bằng co mạch ngoại vi, làm huyết áp tăng, dễ gây xuất huyết não hoặc tăng độ quánh của máu, hình thành cục máu đông gây nhồi máu não. Đặc biệt, người cao tuổi, người cao huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu là nhóm nhạy cảm nhất, chỉ một đêm lạnh đột ngột cũng đủ kích hoạt biến cố mạch máu não nghiêm trọng.
Sàng lọc người trên 40 tuổi: Quyết định cần được xem như “lá chắn” bắt buộc
Điều đáng lo là đột quỵ không còn là bệnh của riêng người già. Theo một trung tâm đột quỵ tuyến cuối, bệnh nhân dưới 45 tuổi từng chiếm khoảng 10–15% tổng số ca điều trị, trong đó khoảng 85% có tăng huyết áp. Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 1983/QĐ-BYT ngày 1/7/2026 về hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ và sàng lọc bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng, trong đó đề xuất sàng lọc nguy cơ đột quỵ cho tất cả người trên 40 tuổi. Đây là bước đi đúng nhưng sẽ vô nghĩa nếu người dân, nhất là người trẻ, tiếp tục chủ quan, hiếm khi đo huyết áp hay kiểm tra đường huyết, mỡ máu. Sàng lọc người cao tuổi và nhóm trung niên không phải để “cho biết”, mà để phát hiện sớm tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường, béo phì… – những mồi lửa âm ỉ chờ thời tiết giao mùa để bùng phát thành đột quỵ.
Nhận biết dấu hiệu đột quỵ sớm: Đừng bỏ lỡ “thời điểm vàng”
Trong phòng chống đột quỵ, nhận biết dấu hiệu đột quỵ sớm quan trọng không kém kiểm soát yếu tố nguy cơ. Các chuyên gia nhấn mạnh quy tắc FAST: méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, mất thăng bằng xuất hiện đột ngột là tín hiệu báo động đỏ, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay trong “thời điểm vàng”. Những dấu hiệu này trùng khớp với mô tả: méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, nhìn mờ, chóng mặt hoặc mất thăng bằng – tất cả đều là biểu hiện của tổn thương não cấp tính. Việc cấp cứu và điều trị càng sớm càng giúp hạn chế tổn thương não và nguy cơ để lại di chứng nặng nề. Thẳng thắn mà nói, nếu gia đình không được giáo dục về quy tắc FAST, cơ hội cứu não và cứu chức năng sống của người bệnh sẽ bị đánh mất chỉ vì vài phút chần chừ.
Chiến lược phòng chống đột quỵ mùa giao mùa: Từ lối sống đến phục hồi chức năng
Phòng chống đột quỵ trong giai đoạn giao mùa không thể dừng ở khẩu hiệu. Người có nguy cơ cần giữ ấm cơ thể, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, ăn ít muối, giàu chất xơ, kiểm soát cân nặng và kiên trì tập luyện theo hướng dẫn chuyên môn. Huyết áp, đường huyết, mỡ máu phải được kiểm tra định kỳ, đặc biệt ở người trên 40 tuổi và người cao tuổi, gắn với chương trình sàng lọc người cao tuổi tại y tế cơ sở. Sau đột quỵ, đa số bệnh nhân đối mặt với di chứng như yếu liệt nửa người, co cứng cơ, rối loạn thăng bằng, mất khả năng đi lại, rối loạn ngôn ngữ, nuốt. Phục hồi chức năng – kết hợp vận động trị liệu, hoạt động trị liệu, thiết bị vật lý trị liệu và các phương pháp y học cổ truyền như điện châm, xoa bóp bấm huyệt – là hành trình dài hạn nhưng là con đường duy nhất để người bệnh từng bước lấy lại khả năng tự chăm sóc. Nếu coi phục hồi là “tập cho có”, nguy cơ tàn phế suốt đời sẽ hiện hữu.
