Lời kêu gọi mới với kiều bào Mỹ: Từ hòa giải đến đồng kiến tạo
Cuộc gặp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với cộng đồng người Việt tại New York ngày 21/9 là một sự kiện chính trị – văn hóa nhấn mạnh vai trò chiến lược của 6,5 triệu người Việt ở nước ngoài trong việc kết nối sức mạnh của hơn 100 triệu người trong nước với nguồn lực quốc tế, đồng thời kêu gọi khép lại quá khứ để cùng kiến tạo tương lai chung của dân tộc. Điểm đáng chú ý không phải là nghi thức hay những phát biểu xã giao, mà là thông điệp nhất quán: người Việt ở ngoài hải, đặc biệt kiều bào Mỹ, không còn đơn thuần là đối tượng "vận động" mà là chủ thể đồng hành trong chiến lược phát triển quốc gia. Hơn 2.000 đại biểu tham dự – cuộc gặp có số lượng kiều bào đông nhất tại nước ngoài từ trước đến nay – cho thấy cả nhà nước và cộng đồng người Việt đang thử nghiệm một mô hình quan hệ mới: hòa giải ký ức chiến tranh để mở rộng không gian hợp tác, từ kinh tế, khoa học đến văn hóa. Đây là bước chuyển quan trọng, nhưng cũng đặt ra những câu hỏi thực tế: nhà nước sẽ tạo điều kiện đến đâu và cộng đồng sẽ đáp lại thế nào.
Đại đoàn kết dân tộc: Từ khẩu hiệu đến bài toán kết nối nguồn lực
Khẩu hiệu "đại đoàn kết dân tộc" từng xuất hiện dày đặc trong diễn ngôn chính trị, nhưng tại New York, nó được gắn với một bài toán rất cụ thể: kết nối sức mạnh của hơn 100 triệu người Việt Nam trong nước với 6,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc trên khắp thế giới. Khi Tô Lâm ở New York nhấn mạnh việc kết hợp nguồn lực vật chất với nguồn lực trí tuệ, ông đã dịch khái niệm đoàn kết sang ngôn ngữ phát triển: đoàn kết không chỉ là cảm xúc, mà là mạng lưới, dự án, cơ chế. Theo TTXVN, Tổng Bí thư khẳng định người Việt Nam ở nước ngoài là "một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia". Đây là câu nói mang tính quotable, vì nó nâng vị thế kiều bào từ vai trò tình cảm lên tầm chiến lược. Tuy nhiên, chiến lược cần đi cùng thiết kế thể chế: lời hứa sẽ "hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách đồng bộ, thông thoáng, đột phá" để kết nối trí thức, chuyên gia, doanh nhân kiều bào với trong nước sẽ bị kiểm nghiệm bằng những thủ tục xuất nhập cảnh, môi trường đầu tư, cách đối xử với ý kiến khác biệt. Đại đoàn kết dân tộc vì thế không thể chỉ đo bằng số người tham dự sự kiện, mà phải đo bằng số dự án chung được triển khai sau đó.
Khép lại quá khứ: Hòa bình như nền tảng chứ không phải lãng quên
Khi Tổng Bí thư kêu gọi cộng đồng người Việt tại Mỹ "khép lại quá khứ, cùng chung tay kiến tạo tương lai dân tộc", nhiều người sẽ đặt câu hỏi: khép lại là tha thứ hay là lãng quên? Phát biểu của ông cho thấy trọng tâm không nằm ở việc xóa đi ký ức chiến tranh, mà ở việc chuyển trọng tâm từ đau thương sang trách nhiệm đối với thế hệ sau: để con cháu được sống trong hòa bình, tự do lao động, học tập, sáng tạo và cùng nhau xây dựng một Việt Nam "giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc". Ở đây, hòa bình được định nghĩa như một hệ giá trị tích cực – lòng nhân ái, bao dung, niềm tin, sự đồng lòng – chứ không chỉ là tình trạng không có chiến tranh. Nhưng để lời kêu gọi có sức thuyết phục với cộng đồng người Việt vốn đa dạng về trải nghiệm lịch sử, nhà nước phải đi kèm những hành động mang tính biểu tượng và thiết thực. Việc Việt Nam triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đồng thời tiếp tục phối hợp hỗ trợ phía Mỹ tìm kiếm quân nhân mất tích trong chiến tranh, là minh chứng cho một cách tiếp cận: tôn trọng tất cả những sinh mạng đã nằm xuống, bất kể thuộc bên nào, như bước nền cho hòa giải. Nếu hòa bình được xây trên sự công bằng với quá khứ, lời mời gọi "khép lại" sẽ dễ chạm tới trái tim hơn.
Kiều bào Mỹ như cầu nối phát triển: Cơ hội lớn, rào cản không nhỏ
Cộng đồng người Việt tại Mỹ là cộng đồng người Việt lớn nhất trên thế giới, với nhiều thế hệ và cách nhìn khác nhau về lịch sử. Việc Tô Lâm nhấn mạnh rằng "nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một" như một chân lý bất biến cho thấy nỗ lực tái định nghĩa căn tính chung vượt qua chia rẽ hậu chiến. Nhưng để cộng đồng này trở thành "cầu nối mạnh mẽ" giữa Việt Nam và Mỹ, những đề nghị cụ thể mới là điều đáng phân tích: mở rộng mạng lưới trí thức Việt toàn cầu, kết nối doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp kiều bào, tạo chương trình trao đổi sinh viên, giáo sư, chuyên gia, khuyến khích thế hệ trẻ về Việt Nam thực tập, nghiên cứu, khởi nghiệp. Đây là những hướng đi đúng, nhưng hiện thực sẽ bị chi phối bởi nhiều rào cản: chênh lệch thể chế, nỗi lo về môi trường pháp lý, khác biệt về chuẩn mực quản trị. Khi Tổng Bí thư nhấn mạnh rằng đất nước "hoan nghênh và trân trọng mọi đóng góp, kể cả trực tiếp hay từ xa", ông mở cánh cửa cho những hình thức đóng góp linh hoạt: từ làm "đại sứ văn hóa" giới thiệu bản sắc Việt đến chia sẻ tri thức, dữ liệu, kinh nghiệm trong khoa học – công nghệ. Vấn đề là những kênh đóng góp đó cần được thiết kế sao cho đủ minh bạch, bảo vệ cả quyền lợi và tiếng nói đa dạng của kiều bào Mỹ, thay vì chỉ ưu ái một số nhóm doanh nhân hay chuyên gia thân nhà nước.
Điện ảnh, âm nhạc và tương lai quan hệ Việt – Mỹ qua lăng kính kiều bào
Sự kiện văn hóa nghệ thuật "Việt Nam: Hành trình Tổ quốc qua điện ảnh và âm nhạc" tại Mỹ không chỉ là điểm nhấn nghệ thuật trong chuyến đi của lãnh đạo cấp cao, mà là một lựa chọn có tính biểu tượng. Bằng việc tái hiện hành trình từ đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước đến đổi mới, hội nhập và phát triển, chương trình đặt kiều bào Mỹ vào một không gian ký ức chung, nơi quá khứ và hiện tại được kể lại bằng ngôn ngữ đa phương tiện dễ tiếp nhận. Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Mỹ "ngày càng phát triển sâu rộng, thực chất trên nhiều lĩnh vực" và hai nước đã "từng bước xây dựng lòng tin, mở rộng hợp tác, gia tăng lợi ích chung", việc dùng điện ảnh và âm nhạc để kể câu chuyện Tổ quốc là một cách khẳng định: văn hóa là mặt mềm của ngoại giao, và cộng đồng người Việt là nhân tố không thể thiếu trong kênh ngoại giao đó. Nếu kiều bào được nhìn nhận như "đại sứ văn hóa", việc gìn giữ tiếng Việt, truyền lại phong tục, giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ không chỉ là việc riêng của mỗi gia đình, mà là phần việc trong một chiến lược quốc gia về sức mạnh mềm. Kết luận từ sự kiện Tô Lâm ở New York là rõ ràng: tương lai quan hệ Việt – Mỹ sẽ bền vững hơn nếu được xây trên nền tảng đại đoàn kết dân tộc, trong đó cộng đồng người Việt, đặc biệt kiều bào Mỹ, vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là tác nhân kiến tạo.
