Thuế quan Mỹ tăng, vì sao xuất khẩu Việt Nam vẫn bứt lên?
Thuế quan Mỹ đối với hàng hóa Việt Nam là tập hợp các quy định, mức thuế bổ sung và biện pháp thương mại mà Mỹ áp lên hàng nhập khẩu từ Việt Nam, vừa nhằm xử lý các cáo buộc liên quan nguồn gốc nguyên liệu, lao động và cân bằng cán cân thương mại, vừa trở thành công cụ đàm phán trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ gia tăng với nhiều đối tác. Dù Mỹ áp dụng các mức thuế mới theo Điều 301, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn tăng, và đây là nghịch lý chỉ có thể hiểu nếu nhìn vào sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, thay đổi hành vi người mua Mỹ và khả năng thích ứng rất nhanh của doanh nghiệp Việt với môi trường thuế quan Mỹ Việt Nam biến động.
Số liệu xuất khẩu cho thấy sức bật rõ rệt: trong 7 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tăng mạnh và hai tháng gần nhất đều lập đỉnh mới, trái ngược lo ngại rằng thuế quan cao sẽ bóp nghẹt thương mại. Điều đáng nói là xuất khẩu sang Mỹ – thị trường lớn nhất – vẫn đi lên, củng cố nhận định rằng thế yếu trong chiến tranh thương mại Mỹ không thuộc về các nhà xuất khẩu Việt mà thuộc về những nhà nhập khẩu Mỹ buộc phải đa dạng hóa nguồn cung ngoài Trung Quốc.
Làn sóng khách nhỏ Mỹ: cú hích mới cho xuất khẩu Việt Nam tăng
Điểm đảo chiều đáng chú ý nhất là cấu trúc khách hàng tại Mỹ: bên cạnh các nhà buôn quốc tế lớn, ngày càng nhiều cá nhân, doanh nghiệp nhỏ và chủ chuỗi cửa hàng Mỹ đặt hàng trực tiếp từ Việt Nam với quy mô nhỏ, thay vì phụ thuộc vào trung gian châu Á như trước đây. Điều này cho thấy hàng Việt đã đi thẳng vào tầng “bán lẻ mở rộng” của thị trường Mỹ, chứ không chỉ nằm trong tay các tập đoàn phân phối lớn.
Nếu trước đây một đơn hàng tối thiểu thường là một container, thì nay xuất hiện phổ biến đơn chỉ khoảng một tấn cà phê, vài trăm đến vài nghìn chiếc áo hoặc vài nghìn bao bì. Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO Vietgo, số đơn hàng nhỏ đến cuối năm có thể tương đương đơn hàng lớn, và về lâu dài còn có thể vượt lên nhờ tệp khách hàng rất rộng. Đây là lớp “đệm nhu cầu” giúp xuất khẩu Việt Nam tăng đều ngay cả khi thuế quan Mỹ Việt Nam biến động và đơn hàng lớn trở nên thận trọng hơn.
Dệt may đứng giữa tâm bão chính sách: rủi ro và cửa thoát
Trong các ngành xuất khẩu, dệt may đang ở vị trí nhạy cảm nhất với chính sách thương mại Mỹ. Ngành duy trì ổn định trong 7 tháng, xuất khẩu hàng dệt may tăng nhẹ trong khi xuất khẩu sợi cải thiện rõ rệt, nhưng nhu cầu tại thị trường lớn chịu sức ép bởi giá cả, lạm phát và cạnh tranh. Ở Mỹ, hàng thời trang Việt vẫn giữ thị phần cao, cho thấy đơn hàng dệt may Mỹ chưa sụt, nhưng các tín hiệu thận trọng đã xuất hiện.
Mirae Asset nhận định triển vọng dệt may trong các tháng cuối năm phụ thuộc lớn vào diễn biến giá dầu và chính sách thương mại của Mỹ, khi khách hàng có xu hướng giảm hoặc trì hoãn đơn hàng. Đồng thời, nếu thuế quan tiếp tục được dùng như công cụ trong chiến tranh thương mại Mỹ, dệt may và da giày là hai ngành chịu tác động rõ nhất, trong đó dệt may bị ảnh hưởng nặng hơn vì rủi ro liên quan nguyên liệu có nghi vấn lao động cưỡng bức. Nói cách khác, tăng trưởng hiện tại vẫn là bước đi trên dây, không phải vùng an toàn.
Doanh nghiệp Việt thích ứng thế nào với “ma trận” Điều 301?
Thuế bổ sung theo Điều 301 sẽ thể hiện rõ hơn từ tháng 8 và tập trung vào quý IV, khi các hợp đồng mới được ký và thực hiện. Điều này có nghĩa là những con số xuất khẩu 7 tháng đầu năm chưa phản ánh đầy đủ sức nặng của thuế. Khi các nhà nhập khẩu Mỹ bắt đầu yêu cầu giảm giá FOB để chia sẻ chi phí thuế hoặc chuyển sang hợp đồng ngắn hạn, doanh nghiệp Việt sẽ buộc phải hy sinh một phần biên lợi nhuận để giữ đơn hàng.
Tuy vậy, doanh nghiệp không chỉ bị động chịu đòn. Một hướng thích ứng quan trọng là điều chỉnh nguồn nguyên liệu, nhất là với dệt may: dùng vải, phụ liệu có nguồn gốc từ bông Mỹ để hạn chế nguy cơ bị áp thuế do nghi vấn lao động cưỡng bức. Song song, doanh nghiệp được khuyến nghị coi biến động thuế quan là yếu tố dài hạn để chủ động điều chỉnh chiến lược đầu tư, thị trường và chuỗi cung ứng, thay vì chờ sóng thuế qua đi. Nhìn từ góc độ này, chiến tranh thương mại Mỹ đang ép xuất khẩu Việt Nam nâng cấp tiêu chuẩn chuỗi cung ứng nhanh hơn.
Kết luận: Lợi thế mới từ rủi ro cũ, nhưng phải dám thay đổi
Thực tế là dù Mỹ siết thuế, đơn hàng từ thị trường này chưa có dấu hiệu suy giảm; nhiều nhóm sản phẩm truyền thống còn đi lên và xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ tiếp tục tăng mạnh. Làn sóng khách nhỏ đang mở ra biên độ tăng trưởng mới, giúp giảm phụ thuộc vào vài tập đoàn lớn, đồng thời lan rộng thương hiệu hàng Việt ở cấp độ cửa hàng và người tiêu dùng.
Nhưng lợi thế đó không miễn trừ rủi ro. Các mức thuế mới theo Điều 301 có thể chưa phải lần cuối, khi chính quyền Mỹ có động lực tiếp tục dùng thuế quan làm công cụ đàm phán trong chiến tranh thương mại Mỹ. Điều này đặt ra yêu cầu kép: một mặt, doanh nghiệp phải chấp nhận chia sẻ chi phí thuế với đối tác và nâng sức cạnh tranh về giá; mặt khác, phải tái cấu trúc nguồn nguyên liệu, chuẩn hóa lao động và đa dạng hóa thị trường. Ai dám thay đổi nhanh, người đó hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển đơn hàng đang chảy về Việt Nam.
