Thuế 7,5% mới: Bức tường thuế Mỹ–Trung được dựng lại
Thuế Mỹ Trung Quốc ở mức 7,5% là mức thuế nhập khẩu mới mà chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc áp lên hàng hóa Trung Quốc, nhằm phạt Bắc Kinh vì sản xuất dư thừa và bán hàng giá rẻ tràn ngập thị trường toàn cầu, đồng thời bổ sung vào các mức thuế hiện hành để tái định hình quan hệ thương mại song phương theo hướng có lợi hơn cho Mỹ.
Theo ba nguồn tin am hiểu, Tổng thống Trump đang tiến gần đến quyết định áp một mức thuế mới lên hàng Trung Quốc, với phương án được nhắc đến nhiều nhất là 7,5%. Nước cờ này không hề trung lập: nó là nỗ lực khôi phục "bức tường thuế" sau khi kế hoạch thuế quan cao và rộng của Nhà Trắng bị Tòa án Tối cao bác bỏ. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Mức thuế 7,5% sẽ đưa tổng mức thuế mà chính quyền Tổng thống Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc trong nhiệm kỳ thứ hai lên khoảng 20%". Điều đó cho thấy đây không chỉ là chi tiết kỹ thuật, mà là bước nâng cấp toàn bộ cấu trúc chiến tranh thương mại đang được tái định hình.
Sản xuất dư thừa: Từ điều tra Section 301 đến lý do chính trị
Cốt lõi lập luận của Nhà Trắng là câu chuyện sản xuất dư thừa. Sau thất bại tại Tòa án Tối cao, chính quyền Trump mở loạt điều tra mới dưới Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974, tập trung vào dư thừa công suất và lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng Trung Quốc và nhiều nền kinh tế khác. Cuộc điều tra về dư thừa công suất công nghiệp của Trung Quốc được tiến hành đúng theo cơ chế này, cho phép Tổng thống áp thuế nếu cho rằng đối tác "phân biệt đối xử" với doanh nghiệp Mỹ.
Nhưng đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật về sản xuất dư thừa. Năng lực sản xuất khổng lồ của Trung Quốc trong ô tô, pin năng lượng Mặt Trời, xi măng, thép đã và đang đẩy hàng giá thấp ra thế giới, khiến nhiều ngành ở các nước phát triển bị áp lực cạnh tranh. Washington gọi đây là "flooding the global market with underpriced goods" – tràn ngập thị trường bằng hàng giá rẻ. Bắc Kinh phản bác, cho rằng các vấn đề kinh tế – thương mại nên giải quyết bằng đàm phán song phương, không phải thuế đơn phương và phủ nhận cáo buộc dư thừa công suất. Nói cách khác, hai bên đang nói hai ngôn ngữ khác nhau về cùng một hiện tượng.
Giới hạn 7,5% và logic “đình chiến có điều kiện”
Việc chọn mức 7,5% không phải ngẫu nhiên. Những người tham gia thảo luận tin rằng đây là ngưỡng đủ để gửi tín hiệu cứng rắn nhưng không phá vỡ thỏa thuận đình chiến thương mại kéo dài một năm giữa Washington và Bắc Kinh, cũng như không làm trật khỏi đường ray cuộc gặp dự kiến giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình tại Nhà Trắng vào cuối tháng 9. Nói cách khác, đây là một dạng "đình chiến có điều kiện": Mỹ vẫn giữ lửa chiến tranh thương mại, nhưng kiểm soát nhiệt độ.
Khoản thuế mới sẽ được cộng thêm vào các mức thuế đã áp trong nhiệm kỳ đầu và được duy trì dưới thời Tổng thống Joe Biden, đưa tổng mức thuế trung bình lên khoảng 20% đối với hàng hóa Trung Quốc trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Các phương án thậm chí còn tính đến việc công bố mức thuế danh nghĩa cao hơn rồi tạm đình chỉ một phần để đưa mức thực tế xuống 7,5%. Tuy nhiên, những người am hiểu nhắc lại rằng ông Trump vẫn có thể thay đổi ý định bất cứ lúc nào. Thỏa thuận đình chiến hiện tại cũng chỉ là tạm thời và được hai bên cân nhắc gia hạn thêm một năm nữa.
Hiệu ứng cộng dồn: Chuỗi cung ứng toàn cầu chịu thêm một cú sốc
Vấn đề không nằm ở riêng mức thuế 7,5%, mà ở hiệu ứng cộng dồn. Thuế mới sẽ chồng lên các gói thuế đã áp với hàng Trung Quốc, đồng thời song hành với mức thuế 10–12,5% mà Washington mới công bố đối với 60 nền kinh tế bị cáo buộc không thực thi hiệu quả lệnh cấm hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Điều đó có nghĩa là thuế Mỹ Trung Quốc không còn là câu chuyện song phương; nó kéo cả mạng lưới thương mại toàn cầu vào một vòng siết mới.
Chuỗi cung ứng vốn đã tái cấu trúc từ các vòng chiến tranh thương mại trước sẽ phải điều chỉnh lần nữa khi một loạt điều tra Section 301 khác đang mở rộng sang Liên minh châu Âu, Singapore, Thụy Sĩ, Na Uy, Indonesia, Malaysia, Campuchia, Thái Lan, Hàn Quốc, Việt Nam, Đài Loan, Bangladesh, Mexico, Nhật Bản và Ấn Độ. Khi Mỹ đẩy mạnh chiến lược thuế quan trên diện rộng, mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng – từ nhà sản xuất, nhà xuất khẩu hàng hóa đến người tiêu dùng cuối cùng – đều phải tính lại bài toán chi phí và thị trường.
Kết luận: Thuế 7,5% là bước khởi đầu của một vòng tái định hình mới
Nếu xem thuế 25% là chiến tranh thương mại "nóng", thì thuế 7,5% lần này là chiến tranh "âm ỉ" nhưng kéo dài. Nó đánh thẳng vào câu chuyện sản xuất dư thừa của Trung Quốc, song cũng trở thành công cụ chính trị mà Washington dùng để tái dựng bức tường thuế quan sau phán quyết bất lợi của Tòa án Tối cao. Động thái này được tính toán để không phá vỡ đình chiến, nhưng lại đủ mạnh để định hình lại kỳ vọng của thị trường về hướng đi thuế Mỹ Trung Quốc.
Khi các cuộc điều tra Section 301 tiếp tục, còn ông Trump và ông Tập chuẩn bị cho cuộc gặp tại Washington, câu hỏi lớn không phải là liệu có thêm thuế hay không, mà là cấu trúc mới của trật tự thương mại sẽ ra sao. Thuế 7,5% vì thế cần được nhìn như bước mở màn của một chu kỳ đàm phán–đối đầu mới, nơi khái niệm sản xuất dư thừa sẽ được dùng như đòn bẩy chính sách lâu dài, chứ không chỉ là lý do nhất thời cho một quyết định thuế quan.
