Đào tạo nghề phải bắt đầu từ việc làm
Đào tạo nghề theo nhu cầu tuyển dụng là cách tổ chức chương trình trong đó nhà trường và doanh nghiệp cùng xác định kỹ năng, công nghệ và trải nghiệm thực tế mà người học cần có để đảm nhiệm công việc sau tốt nghiệp. Hướng đi này đang trở nên cấp thiết ở Hà Tĩnh khi cơ cấu kinh tế chuyển dịch, các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ mới xuất hiện và những dự án tại Khu kinh tế Vũng Áng đòi hỏi lao động có chuyên môn, biết vận hành thiết bị, thích ứng với công nghệ. Thay vì để người học tự xoay xở giữa kiến thức trong trường và yêu cầu tại nơi làm việc, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần chủ động nắm bắt nhu cầu tuyển dụng, cập nhật nội dung đào tạo và nâng năng lực giáo viên. Đây không chỉ là điều chỉnh giáo trình: đó là chuyển từ đào tạo theo những gì nhà trường sẵn có sang chuẩn bị đúng năng lực mà thị trường cần.
Tại Hà Tĩnh, Trường Cao đẳng Công nghệ Hà Tĩnh và Trường Cao đẳng Kỹ thuật Việt - Đức Hà Tĩnh đều chú trọng đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động và đơn đặt hàng của doanh nghiệp. Hướng đi này có lý do rõ ràng: doanh nghiệp tuyển người có thể làm việc, chứ không chỉ có kiến thức lý thuyết. Vì vậy, chương trình nghề cần gắn với công việc cụ thể, từ kỹ năng chuyên môn đến tác phong và khả năng bắt nhịp với môi trường sản xuất.
Thực hành và liên kết doanh nghiệp thành trục chính
Trường Cao đẳng Công nghệ Hà Tĩnh đang tăng thời lượng thực hành, đưa sinh viên tiếp cận công nghệ, máy móc và dây chuyền sản xuất tại doanh nghiệp ngay trong quá trình học. Từ đầu năm đến nay, trường phối hợp với doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh tổ chức đào tạo cao đẳng và đào tạo thường xuyên cho 53 lớp với 927 người, đồng thời giới thiệu 805 học sinh, sinh viên đến thực tập. Quy mô này cho thấy liên kết doanh nghiệp không còn là hoạt động bổ trợ bên lề, mà đã trở thành một phần đáng kể của cách tổ chức đào tạo.
Các đối tác gồm doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất, công nghiệp và dịch vụ, như Formosa Hà Tĩnh, VinFast, Bê tông Viết Hải và ETEK. Doanh nghiệp tiếp nhận thực tập, hỗ trợ học phí ở một số trường hợp, đồng thời có thể cam kết tuyển dụng hoặc giới thiệu việc làm phù hợp sau đào tạo. Giá trị lớn nhất của mô hình này là rút ngắn khoảng cách giữa kỹ năng học ở trường và yêu cầu công việc thực tế. Người học được va chạm với môi trường làm việc trước khi tốt nghiệp; doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận nguồn nhân lực đã quen với thiết bị và quy trình của mình.
Một cựu sinh viên ngành Công nghệ ô tô cho biết việc thường xuyên thực tập giúp anh nâng tay nghề, rèn tác phong và nhanh chóng bắt nhịp với công việc sau khi tốt nghiệp. Trải nghiệm ấy minh họa rõ hơn mọi lời hứa về đầu ra: thực hành có ý nghĩa khi gắn với nơi người học sẽ làm việc.
Đào tạo kỹ thuật cần chọn đúng ngành, dạy bằng thiết bị thật
Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ (LIC) đưa ra một lựa chọn nhất quán: tập trung vào kỹ thuật, công nghệ, lấy thực hành làm trọng tâm và xem việc làm đúng ngành là một thước đo chất lượng. Trường duy trì các ngành điện, điện tử, cơ khí, tự động hóa, sau đó mở rộng sang công nghệ ô tô, công nghệ số và logistics, thay vì chạy theo những ngành dễ tuyển sinh. Đây là một hướng đi đáng cân nhắc: khi sản xuất đổi mới nhanh, đào tạo kỹ thuật cần ưu tiên năng lực vận hành, hiểu dây chuyền và làm chủ công nghệ, không chỉ cấp bằng.
LIC dành hơn 70% thời lượng đào tạo cho thực hành. Doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình theo vị trí việc làm, xác định chuẩn năng lực, cung cấp thiết bị, hỗ trợ bồi dưỡng giảng viên và cùng giảng dạy. Hợp tác với VinFast giúp trường tiếp cận thiết bị và các mô-đun đào tạo về xe điện, đồng thời hỗ trợ đào tạo giảng viên. Cách làm này đặt doanh nghiệp vào vai trò đối tác đào tạo nhân lực, thay vì chỉ chờ nhận người sau tốt nghiệp. LIC tuyển khoảng 800 sinh viên mỗi năm, trong đó khoảng 80% đến từ Bắc Ninh; tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng ngành được nêu ở mức trên 95%.
Đo chất lượng bằng khả năng làm việc, không chỉ bằng tuyển sinh
Muốn liên kết doanh nghiệp tạo hiệu quả lâu dài, các trường cần duy trì trao đổi thường xuyên về vị trí tuyển dụng, tiêu chuẩn kỹ năng và thay đổi công nghệ; đồng thời cập nhật chương trình và thiết bị theo những yêu cầu đó. Nếu doanh nghiệp chỉ xuất hiện ở khâu nhận thực tập hoặc tuyển người, chương trình vẫn có nguy cơ chậm nhịp với thị trường. Ngược lại, khi đối tác cùng xác định chuẩn năng lực và tham gia giảng dạy, việc học có thể gần hơn với công việc mà sinh viên sẽ đảm nhiệm.
Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Hà Tĩnh dự kiến tiếp tục tìm kiếm đối tác và mở rộng liên kết đào tạo để tăng cơ hội việc làm, đồng thời đáp ứng nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp. Với LIC, mục tiêu trong 5–10 năm tới là trở thành trung tâm đào tạo hàng đầu về điện, điện tử, cơ khí chính xác, công nghệ số và logistics. Những kế hoạch ấy chỉ thuyết phục khi được kiểm chứng bằng năng lực làm việc thực tế, việc làm đúng ngành và khả năng thích ứng của người học.
Tóm lại, đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu tuyển dụng không thể dừng ở việc mở ngành theo xu hướng. Chương trình phải gắn với thực hành, doanh nghiệp cần được xem là đối tác trong toàn bộ quá trình đào tạo, còn chất lượng nên được nhìn qua việc người học có thể làm được gì sau khi tốt nghiệp. Đó là cách thiết thực nhất để trường nghề chuẩn bị nhân lực cho doanh nghiệp và tạo con đường việc làm rõ ràng hơn cho người học.
